I FZ 61/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mariusz Golecki po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Po 711/24 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr 3001-IOV-11.4103.108.2023 w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2018 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. 1. Postanowieniem z 6 lutego 2025 r. sygn. akt I SA/Po 711/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił P. K. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: "DIAS", Organ podatkowy") z 17 kwietnia 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2018 r. 2. Sąd pierwszej instancji odmawiając przywrócenia terminu wskazał, że uzasadniając wniosek jego autor wskazał, że Skarżąca nie złożyła skargi od ww. decyzji, albowiem powzięła wiadomość o jej wydaniu 14 października 2024 r., kiedy to pełnomocnik Strony otrzymał za pośrednictwem platformy ePUAP pismo DIAS z 10 października 2024 r. Strona wskazała, że do uchybienia terminu doszło na skutek zaniedbania Organu podatkowego, polegającego na pominięciu pełnomocnika, który złożył odwołanie od decyzji Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu (dalej: "Naczelnik") z 23 września 2023 r. oraz wysyłaniu całej korespondencji w postępowaniu odwoławczym, w tym ww. decyzji DIAS na nieaktualny adres Strony. Pełnomocnik podkreślił, że Naczelnik pismem z 10 listopada 2023 r. przekazał DIAS odwołanie złożone przez Skarżącą wraz z aktami sprawy. W piśmie tym Naczelnik wskazał prawidłowy adres Skarżącej, który został przez nią podany w toku postępowania tj.: ul. S. W. [...]/[...], [...]-[...] P. Na wszystkich pismach Naczelnika doręczanych Skarżącej oraz na późniejszym etapie postępowania pełnomocnikowi szczególnemu, widniał adres ul. S. W. [...]/[...], [...]-[...] P. Tymczasem DIAS wysyłał wszystkie pisma w postępowaniu odwoławczym, w tym zaskarżoną decyzję, na nieaktualny adres Skarżącej tj.: ul. Ł. [...], [...]-[...] P. Wskazany adres widnieje we wpisie działalności gospodarczej Skarżącej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: "CEiDG"), jednak wspomniana działalność została zawieszona w 15 grudnia 2022 r. Skarżąca aktualnie przebywa w W. B., o czym informowała wielokrotnie Naczelnika, czyniąc zadość ustawowemu obowiązkowi Skarżąca wskazała adres do doręczeń w kraju przy ul. S. W. [...]/[...], [...]-[...] .P, gdzie odbierana jest kierowana do niej korespondencja. Wskazał także, że adnotacje listonosza o doręczeniu decyzji na adres przy ul. Ł. [...], [...]-[...] P. poprzez awizo są nieprawidłowe. W równolegle prowadzonym przez DIAS postępowaniu w sprawie decyzji Naczelnika w zakresie VAT za 2019 r. wskazano, że adresat nie mieszka pod tym adresem. Zdaniem pełnomocnika, przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że doręczenie przez DIAS decyzji z 17 kwietnia 2024 r. było nieprawidłowe, co uzasadnia przywrócenie terminu do wniesienia skargi do WSA w Poznaniu. 2.1. Sąd pierwszej instancji uznał argumentację Strony za bezzasadną i odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że przy ocenie tego czy niezachowanie terminu miało charakter niezawiniony, należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem, działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik zawodowy (doradca podatkowy, adwokat, radca prawny), przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez takiego pełnomocnika. W przypadku, gdy strona korzysta z zastępstwa zawodowego pełnomocnika, kryterium należytej staranności jest podwyższone, ponieważ doradca podatkowy, adwokat czy radca prawny posiadają (a przynajmniej powinni posiadać) stosowne przygotowanie i znajomość procedur administracyjnych i sądowoadministracyjnych, zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. Sąd pierwszej instancji rozpatrując niniejsza sprawę zaznaczył, że pełnomocnik Strony jako przesłanki przemawiające za brakiem winy w bezspornym uchybieniu tego terminu wskazał na zaniedbanie organu podatkowego polegające na pominięciu pełnomocnika, który złożył odwołanie od decyzji Naczelnika z 29 września 2023 r. oraz wysyłaniu całej korespondencji w postępowaniu odwoławczym, w tym decyzji DIAS z 17 kwietnia 2024 r. na nieaktualny adres strony. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w odniesieniu do pierwszej ze wskazanych przez pełnomocnika Skarżącej przesłanek, na uwagę zasługuje pełnomocnictwo szczególne z 20 lutego 2023 r. Zakres tego pełnomocnictwa został określony w następujący sposób: "Reprezentowanie w trakcie postępowania podatkowego prowadzonego przez Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu w zakresie podatku od towarów i usług za okres od 1 stycznia 2018 roku do 31 grudnia 2018 roku". Oczywistym jest fakt, że w stanie prawnym przed 1 lipca 2023 r. to Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego rozpatrywał odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Jednakże jak zauważył WSA Skarżąca była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, od którego wymaga się wiedzy o aktualnym stanie prawnym i konieczności zachowania należytej staranności. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę także na fakt, że decyzja Naczelnika z 29 września 2023 r., która została doręczona zawodowemu pełnomocnikowi, zawierała prawidłowe pouczenie "Od niniejszej decyzji służy Stronie prawo do wniesienia odwołania w terminie 14 dni od daty jej doręczenia do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu za pośrednictwem Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu". Sąd pierwszej instancji wskazał, że profesjonalny pełnomocnik, dochowując należytej staranności, powinien był trzymać pieczę nad przedmiotową sprawą, tj. mając świadomość, że brak pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej przed DIAS, spowoduje jego pominięcie, powinien był dbać o to, by takie stosowne pełnomocnictwo złożyć. W ocenie WSA tego obowiązku pełnomocnik Skarżącej nie dopełnił. Odnosząc się do drugiej ze wskazanych przez pełnomocnika Strony przesłanek, tj. wysyłaniu całej korespondencji w postępowaniu odwoławczym, w tym decyzji DIAS z 17 kwietnia 2024 r. na nieaktualny adres strony, WSA wskazał, że zgodnie z danymi znajdującymi się w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz danymi w systemie SeRCe, jako adres prowadzenia działalności i adres do doręczeń, wskazany jest adres: ul. Ł. [...], [...]-[...] P. W ocenie Sądu pierwszej instancji, DIAS prawidłowo kierował korespondencje na adres wynikający z danych CEiDG. 2.2. Na powyższe postanowienie złożyła zażalenia Spółka, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji albo wydanie postanowienia o przywróceniu terminu do wniesienia skargi. Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła: 1) art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi, która to odmowa oparta została na błędnym założeniu, że Skarżąca w trakcie postępowania podatkowego przed organem podatkowym drugiej instancji reprezentowana była przez pełnomocnika, podczas gdy wobec sformułowania zakresu pełnomocnictwa organ traktował Skarżącą jako stronę niereprezentowaną przez pełnomocnika i doręczał jej korespondencję bezpośrednio, przez co w stosunku do strony Sąd pierwszej instancji zastosował podwyższone kryteria staranności we wniesieniu skargi w terminie, wypracowane w orzecznictwie sądów administracyjnych dla fachowych pełnomocników, 2) art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi, która to odmowa oparta została na błędnym założeniu, że Skarżąca ponosi winę za niezłożenie skargi w ustawowym terminie, w sytuacji gdy decyzja podatkowa organu drugiej instancji, została doręczona nie pod adres wskazany przez stronę, przebywającą stale za granicą jako adres do doręczeń w kraju, pod który to adres organy podatkowe doręczały stronie korespondencję w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, lecz na adres wskazany w CEiDG dla zawieszonej działalności gospodarczej strony, pod którym to adresem strona nie zamieszkuje, o czym organ podatkowy wiedział z treści adnotacji czynionych przez listonosza dokonującego zwrotu korespondencji w toku postępowania podatkowego w drugiej instancji, 3) art. 45 pkt 1 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w zw. z art. 6 pkt 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 roku - o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284), polegające na odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, gdy w rezultacie wadliwego doręczenia Stronie decyzji podatkowej organu drugiej instancji, w sposób opisany w zarzucie 2, postępowanie organów podatkowych, zaaprobowane przez sąd pierwszej instancji, narusza prawo Skarżącej do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Istotą instytucji przywrócenia terminu jest umożliwienie stronie obrony swoich praw, w sytuacji gdy upływ określonego terminu procesowego wywołuje dlań negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby negatywnych konsekwencji uniknąć. Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ma zatem ustalenie, że uchybienie nastąpiło (rozpoczął i zakończył bieg termin procesowy) i że zdarzenie to nie nastąpiło z winy strony. Stosowanie omawianej instytucji winno odbywać się wyjątkowo i być traktowane w sposób ścisły, ograniczony tylko do szczególnych okoliczności, w sposób niewypaczający zasady wyważonego formalizmu i dyscypliny procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany przez pryzmat wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. W procesie oceny występowania ewentualnego zawinienia należy uwzględniać, że winą może być obarczona również osoba trzecia, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej, co dotyczy w szczególności działania profesjonalnego pełnomocnika umocowanego w sprawie. 3.2. Jakkolwiek rację należy przyznać Sądowi pierwszej instancji, który wskazał na treść pełnomocnictwa szczególnego zgodnie, z którym jego zakres dotyczył tylko postępowania podatkowego prowadzonego przez Naczelnika w zakresie podatku od towarów i usług za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. tak w tym kontekście nie sposób uznać, że sprawie zaistniał wina po stronie Skarżącej. Z akt sprawy wynika bowiem, że Naczelnik pismem z 10 listopada 2023 r. przekazał DIAS odwołanie złożone przez Skarżącą wraz z aktami sprawy (k. 382 znajdująca się w tomie II akt podatkowych zawierającym karty 365-496). W piśmie tym został podany prawidłowy adres Skarżącej, który został przez nią podany w toku postępowania tj.: ul. S. W. [...]/[...], [...]-[...] P. Ponadto na samej decyzji Naczelnika widniał adres ul. S. W. [...]/[...], [...]-[...] P. Biorąc to pod uwagę, jak również to, że Strona zawiesiła swoją działalność gospodarczą 15 grudnia 2022 r., nie sposób uznać by Organ podatkowy nie mógł ustalić prawidłowego adresu Strony, będąc zmuszonym traktować za taki adres podany w CEiDG a odnoszący się do już wtedy zawieszonej działalności gospodarczej. Tymczasem Sąd pierwszej instancji koncentrując się na kwestii prawidłowego umocowania pełnomocnika Strony i jego ewentualnego zaniedbania w istocie pominął zagadnienie prawidłowego doręczenia Stronie decyzji DIAS. Przyjmując bowiem stanowisko, iż pełnomocnictwo Strony odnosiło się tylko do postępowania przed Naczelnikiem, na etapie postępowania odwoławczego wszelkie pisma powinny być więc kierowane na jej prawidłowy adres korespondencyjny. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji powinien przeanalizować jaki adres Strony był prawidłowy do dokonywania wobec niej doręczeń przez DIAS i czy miał on możliwość jego ustalenia dysponując aktami podatkowymi sprawy. 4. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zażalenie podlegało uwzględnieniu orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.