VIII SA/Wa 398/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 4 kwietnia 2025 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 4 kwietnia 2025 r. nr [...], po jej sprostowaniu postanowieniem SKO z 8.04.2025 r. nr [...], wydana po rozpatrzeniu odwołania R. P. (dalej: Skarżący), od pkt 2 i 3 decyzji z 4 listopada 2024 r. Wójta Gminy w [...] nr [...]w pkt 2 ustalającej odpłatności za pobyt Skarżącego w Schronisku dla Osób Bezdomnych "[...]" w okresie od dnia 18 września 2024 r. do dnia 30 września 2024 r. w wysokości 175,89 zł oraz w okresie od 1 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w kwocie 405,99 zł miesięcznie i w pkt 3 wskazującej, że w/w opłatę uiścić należy na rachunek bankowy do dnia 15-go każdego miesiąca następującego po miesiącu, w którym był pobyt. W/w decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...]. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy. Decyzją z 4 listopada 2024 r. znak: [...], Wójt Gminy [...] w pkt 1. skierował R.P. do Schroniska dla Osób Bezdomnych "[...]" w okresie od dnia 18.09.2024 r. do dnia 31.12.2024 r. w pkt 2. ustalił odpłatności za pobyt R.P. w Schronisku dla Osób Bezdomnych [...]: w okresie od dnia 18.09.2024 r. do 30.09.2024 r. w wysokości 175,89 zł oraz w okresie od 1.10.2024 r. do 31.12.2024 r. w kwocie 405,99 zł miesięcznie i w pkt. 3 wskazał, że w/w opłatę należy uiścić przelewem bankowym do 15-go dnia każdego miesiąca następującego po miesiącu, w którym był pobyt. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, sposób wyliczenia dochodu osoby samotnie gospodarującej i wnikające z niego kwoty ustalonej odpłatności za pobyt w schronisku. W odwołaniu Skarżący podniósł, że organ błędnie ustalił jego dochody. Do odwołania załączył wydruk z przelewu bankowego renty z 30.10.2024 r. - w wysokości 764,62 zł. Skarżący podniósł także, że zgodnie z ustawą o pomocy postpenitencjarnej jako inwalidzie przysługuje mu do lutego 2025 r. pomoc zwalnianym z Aresztu w postaci zapewnienia mu schronienia, mieszkania lub bezpłatnego pobytu w ośrodku dla bezdomnych. Wniósł o uchylenie decyzji w punkcie 2 i 3. SKO utrzymując w mocy zaskarżoną w pkt 2 i 3 decyzję wskazało, iż w dniu 2 października 2024 r. wpłynął do GOPS-u w [...] wniosek Skarżącego z dnia 18.09.2024 r. o udzielenie pomocy w formie skierowania do Schroniska dla Osób Bezdomnych w [...] i opłacenia kosztów pobytu i wyżywienia wraz z kwestionariuszem przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Organ wskazał, że Skarżący jest osobą bezdomną, posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy. W miesiącu sierpniu 2024 r. Skarżący uzyskał dochód w postaci renty z ZUS-u w wysokości 2.601,10 zł - zgodnie z ustaleniami wywiadu środowiskowego. Z w/w kwoty potrącenia komornicze dla wierzyciela to 1.586,12 zł (alimenty). Dochód ustalony na postawie przepisów ustawy o pomocy społecznej w miesiącu sierpniu 2024 r. to 1.014,98 zł. Przyznanie pomocy w formie udzielanie schronienia, zapewnienie posiłku oraz niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym następuje w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwane dalej "ustawą". Zgodnie z art. 48a ust. 1 ustawy udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych albo schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Przepis art. 97 ust. 1 ustawy stanowi, że opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Natomiast ust. 2 art. 97 ustawy stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie ma zastosowania ust. 1 zdanie drugie. Jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, opłata nie może być wyższa niż 30% dochodu osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie osoby skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych, a w przypadku schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie może być wyższa niż 50% tego dochodu. Art. 97 ust. 5 ustawy stanowi, że rada powiatu lub rada gminy w drodze uchwały ustala, w zakresie zadań własnych, szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczoną na rzecz innych osób - art 8 ust. 3 ustawy. Dochód Skarżącego za miesiąc sierpień 2024 r. ustalony na podstawie oświadczeniem Skarżącego z dnia 18.09.2024 r. i zaświadczenia od komornika to 1.014,98 zł. (2.601,10 zł - renta ZUS - 1.586,12 zł - potrącenia komornicze dla wierzyciela = 1.014,98 zł). Od renty odjęta została kwota potrącenia komorniczego dla wierzyciela zgodnie z przepisem art. 8 ust. 3 ustawy - nie zostały odjęte kwoty opłaty egzekucyjnej i kosztów egzekucyjnych potrąconych przez komornika z renty. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium, Skarżący kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt w schronisku i to kwota 1.014,98 zł stanowi podstawę do wyliczenia tej opłaty. Zgodnie z uchwałą Rady Gminy w [...] nr [...] z dnia 12 maja 2020 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych lub schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi ustalono miesięczną kwotę odpłatności w wysokości 40 % miesięcznego dochodu. (40% z 1014,98 zł to 405,99 zł). W związku z powyższym SKO wskazało, iż organ I instancji prawidłowo ustalił odpłatności za pobyt Skarżącego w schronisku dla osób bezdomnych. Odpowiadając na zarzuty odwołania dotyczące pomocy postpenitencjarnej Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z regulacjami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 września 2017 r. w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1605 ze zm.): pomocy osobom pozbawionym wolności, zwalnianym z zakładów karnych i aresztów śledczych oraz osobom im najbliższym udziela się w szczególności przez: 1) pokrywanie kosztów czasowego zakwaterowania lub udzielanie schronienia w ośrodku dla bezdomnych (§ 39 ust. 1 Rozporządzenia). W/w pomocy udziela się na wniosek lub z urzędu. - § 40 ust. 1 Rozporządzenia. § 40 ust. 2.Rozporządzenia stanowi, że: z wnioskiem o udzielenie pomocy na cele, o których mowa w § 39, może wystąpić osoba uprawniona do jej uzyskania, a także prokurator, obrońca lub pełnomocnik oraz przedstawiciel skazanego, ustanowiony na podstawie art. 42 § 1 ustawy. Wniosek powinien zawierać uzasadnienie odnoszące się do wskazanego zakresu i celu pomocy. § 40 ust. 3.Rozporządzenia - Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające okoliczności wskazane we wniosku. Osoby zwolnione z zakładów karnych lub aresztów śledczych przedstawiają także dokument zwolnienia. § 40 ust. 5 Rozporządzenia: osoby pozbawione wolności i zwalniane z zakładów karnych lub aresztów śledczych składają wniosek do właściwego dyrektora jednostki penitencjarnej, zaś osoby zwolnione z zakładów karnych lub aresztów śledczych i osoby im najbliższe oraz osoby najbliższe dla osób pozbawionych wolności - do zawodowego kuratora sądowego miejsca pobytu osoby uprawnionej do uzyskania pomocy. Reasumując powyższe unormowania wskazało, że to nie Wójt Gminy [...] orzeka o udzieleniu pomocy w formie pokrycia kosztów czasowego zakwaterowania lub udzielenia schronienia w ośrodku dla bezdomnych. W skardze do Sądu Skarżący wskazał, że decyzja SKO jest dla niego krzywdząca, bowiem nie ma z czego płacić, bo ma obstrukcję w ustaleniu renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Podniósł, że nie ma jakiegokolwiek dochodu, w styczniu opuścił Zakład Karny w [...] i przysługuje mu pomoc z funduszu sprawiedliwości. Wskazał, że organy obu instancji naruszyły art. 7 i 77 kpa, gdyż w listopadzie ubiegłego roku przysługiwała Skarżącemu pomoc po opuszczeniu Zakładu Karnego w [...]. Wniósł o uchylenie obu decyzji jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 4 kwietnia 2025 r., sprostowana postanowieniem SKO w [...] z dnia 8 kwietnia 2025 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 4 listopada 2024 r., którą ustalono odpłatność Skarżącego za pobyt w Schronisku dla Osób Bezdomnych "[...]" w okresie od dnia 18 września 2024 r. do dnia 30 września 2024 r. w wysokości 175,89 zł oraz w okresie od 1 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w kwocie 405,99 zł i wskazano, że w/w opłatę uiścić należy przelewem bankowym do dnia 15 – go każdego miesiąca następującego po miesiącu, w którym był pobyt. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), dalej "u.p.s." W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wydatki przeznaczone na pomoc społeczną, co do zasady, podlegają zwrotowi, stosownie do treści art. 96 u.p.s. W przypadku osób skierowanych do schroniska dla bezdomnych zasada ta została zaakcentowana jeszcze mocniej przez treść art. 97 ust. 1a w zw. z art. 97 ust. 1 u.p.s. Zgodnie bowiem z art. 97 ust. 1 u.p.s. opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Stosownie jednak do art. 97 ust. 1a u.p.s. w przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie ma zastosowania art. 97 ust. 1 zdanie drugie u.p.s. W przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, opłata nie może być wyższa niż 30% dochodu osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie osoby skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych, a w przypadku schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie może być wyższa niż 50% tego dochodu. Osoby bezdomne, skierowane do schroniska dla bezdomnych, zostały zatem wyłączone z ustawowego zwolnienia od ponoszenia opłat za udzieloną pomoc społeczną, nawet jeśli nie przekraczają kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 u.p.s. Przepis art. 97 ust. 1a obowiązuje od dnia 4 października 2019 r. i został dodany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690). Uzasadnieniem rządowego projektu powyższej ustawy w kontekście dodania art. 97 ust. 1a była funkcja edukacyjna, mająca na celu przeciwdziałanie uzależnianiu się osób bezdomnych od całkowicie darmowego schronienia oraz uświadamianie im odpowiedzialności (również finansowej) za własne życie. Ustawodawca wyszedł więc z założenia, że osoby bezdomne, którym udzielono pomocy poprzez miejsce w schronisku dla bezdomnych, mają zapewnione wszelkie potrzeby bytowe, co uzasadnia możliwość zobowiązania ich do zwrotu wydatków za tę formę pomocy, nawet jeżeli osiągany przez nie dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. W tym wypadku ustawodawca narzucił jedynie górną granicę wysokości opłaty za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych, ukształtowaną na poziomie 30 % lub 50 % dochodu osoby samotnie gospodarującej. W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Dochód Skarżącego za miesiąc sierpień 2024 r. ustalony został na podstawie oświadczenia Skarżącego z 18.09.2024 r. oraz w oparciu o zaświadczenie o dokonanych wpłatach z 14.10.2024 r. od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] Kancelaria Komornicza nr [...] w [...], zaświadczenie z ZUS z 23.09.2024 r. o wysokości pobieranej renty to 1.014,98 zł. W sierpniu 2024 r. renta z ZUS Skarżącego wynosiła 2.601,10 zł, zaś potrącenia komornika dla wierzyciela 1.586,12 zł. Po odjęciu kwoty potrąceń od kwoty renty ZUS organy prawidłowo ustaliły dochód Skarżącego na kwotę 1.014,98 zł. – zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 ustawy - nie zostały odjęte kwoty opłaty egzekucyjnej i kosztów egzekucyjnych potrąconych przez komornika z renty. Mając na uwadze, że dochód Skarżącego przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej tj. 776 zł, organy zasadnie ustaliły miesięczną odpłatność za pobyt w schronisku w wysokości 40% dochodu Skarżącego tj. na kwotę 405,99 zł zgodnie z § 3 ust. 2 ( tabela Lp. 2) uchwały Rady Gminy w [...] nr [...] z 12 maja 2020 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych lub schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Dochód Skarżącego nie przekracza bowiem 150% kryterium dochodowego o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 u.p.s. Zdaniem Sądu, co do zasady ustalenia organów są prawidłowe. Prawidłowe też są wskazania, iż kwestie dotyczące uruchomienia pomocy z funduszu postpenitencjarnego winny być kierowane w świetle treści § 40 ust. 5 cyt. Rozporządzenia i art. 164 – 167 k.k.w. przez osoby zwalniane z zakładów karnych lub aresztów śledczych do właściwego dyrektora jednostki penitencjarnej oraz do zawodowego kuratora sądowego miejsca pobytu osoby uprawnionej do uzyskania pomocy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium mając na uwadze, iż rozpoznając odwołanie SKO nie uwzględniło zmiany stanu faktycznego w stosunku do tego, będącego przedmiotem oceny organu I instancji. Jak wynika bowiem z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania międzyinstancyjnego Skarżący w dniu 8 grudnia 2024 r. opuścił Schronisko – vide informacja z GOPS w [...]. Również z uzasadnienia decyzji Kuratora Zawodowego Sądu Rejonowego dla [...] we [...] z 10 lutego 2025 r. nr porz wykazu [...] wynika, iż Skarżący, któremu udzielono świadczenia z środków Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej, odbywał karę za niespłacona grzywnę w dniach od 12 grudnia 2024 r. do 3 stycznia 2025 r. Zatem gdy, jak stanowi przepis art. 97 ust. 1 u.p.s., ustala się opłatę za pobyt, a Kolegium posiadało informacje, iż Skarżący nie przebywał w Schronisku, ponieważ je opuścił, ustalenie opłaty za okres w jakim w nim nie przebywał nie znajduje oparcia w obowiązującym stanie prawnym. Z tych przyczyn Sąd uznał zaskarżoną decyzję za przedwczesną i wydaną bez należytego rozpatrzenia sprawy. Organ administracji naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - co uzasadnia konieczność uchylenia decyzji SKO w [...]. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien wziąć pod uwagę powyższą ocenę Sądu. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.