III SA/Gl 1588/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...]r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z [...]r. nr [...] o odmowie przywrócenia skarżącej K. S. terminu do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie przejęcia płatności po śmierci rolnika. W uzasadnieniu organ wskazał, że 27.05.2020r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. wpłynął wniosek o przejęcie płatności na rok 2019 w związku ze śmiercią rolnika złożony przez stronę skarżącą, który 05.06.2020r. został przekazany, zgodnie z właściwością miejscową wnioskodawcy, do Biura Powiatowego ARiMR w R.. Dnia 07.07.2021r. wpłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w R. prośba o przywrócenie terminu do złożenia postanowienia stwierdzającego nabycie spadku z 03.06.2021 r. We wniosku tym strona podniosła, że w związku z sytuacją epidemiologiczną oraz wprowadzonymi restrykcjami nie była w stanie dostarczyć dokumentów we wcześniejszym terminie. Pandemia przesunęła a później wydłużyła terminy rozpraw dot. spadku. Wydawanie wszelkich zaświadczeń również się wydłużyło. Podniosła, że z uwagi na fakt, iż jest na stałe zameldowana w RFN cały proces postępowania spadkowego został znacznie wydłużony. Z powodu braku możliwości przyjazdu do Polski, strony postępowania spadkowego dopiero niedawno prawomocnie podzieliły spadek. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego w R., sygn. akt [...] zagr z 03.06.2020 r. o stwierdzeniu nabycia spadku oraz postanowienie tegoż Sądu sygn. akt [...] zagr z 25.11.2020r. w sprawie o zgodny dział spadku i zniesienie współwłasności. Rozpoznając wniosek strony o przywrócenie terminu do złożenia postanowienia stwierdzającego nabycie spadku organ odmówił przywrócenia terminu. Uznał bowiem, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Nie wskazała bowiem na żadne konkretne okoliczności, jakie uniemożliwiły jej terminowe złożenie tego dokumentu. Wskazał, że zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zgodnie z art. 58 § 2 K.p.a prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Wskazał, że w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności bezpośrednich, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Zgodnie z art. 27 ust. 4 pkt 1 do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika dołącza prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Jeżeli sprawa jest w toku, spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od daty uprawomocnienia się tego postanowienia - art. 27 ust 5 ww. ustawy. Termin do złożenia wniosku o przejęcie płatności nie podlega przywróceniu - art. 27 ust 10. Spadkodawca zmarł [...]r. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zostało wydane 03.06.2020 r. a stało się prawomocne 12.06.2020 r. Zostało ono złożone w Biurze Powiatowym ARiMR w R. 07.07.2021r. czyli ponad rok od uprawomocnienia się. Strona nie wskazała zaś jakie konkretne przyczyny uniemożliwiły jej złożenie ww. postanowienia w terminie 21 dni od daty jego uprawomocnienia. Powoływanie się we wniosku o ogólnie na sytuację epidemiologiczną i restrykcje nie daje podstaw do uznania, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawczyni. Sądy przez cały czas trwania stanu epidemii pracowały, chociaż z pewnymi ograniczeniami. Granica pomiędzy Polską a Niemcami nie była zamknięta. Poczta cały czas funkcjonowała. Nawet jeśli strona nie mogła osobiście przyjechać do Polski, to w takiej sytuacji istnieje możliwość ustanowienia pełnomocnika. Taki pełnomocnik mógłby wystąpić do sądu o doręczenie odpisu postanowienia spadkowego i następnie złożyć tenże odpis w Biurze Powiatowym ARiMR. Również pozostali uczestnicy postępowania spadkowego mogli wystąpić o taki odpis i złożyć go w Agencji. Natomiast postanowienie o dziale spadku nie jest dokumentem koniecznym do wstąpienia do postępowania o przyznanie płatności. Zatem okoliczność, że dopiero niedawno został dokonany działu spadku – zdaniem organu II instancji - nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Postanowienie to stało się przedmiotem zażalenia, w którym strona podniosła, że nie wiedziała, że w dokumentacji zgromadzonej w R. brakuje postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, gdyż podczas rozmowy, jaka miała miejsce 11 sierpnia 2021r. stwierdzono, że nie wszystkie dokumenty zostały przekazane z ARiMR z S., do której złożyła je niezwłocznie czyli jeszcze w czerwcu 2020r. i dlatego była przekonana, że wszystkie dokumenty zostały złożone w wymaganym terminie. Zatem uchybienie nastąpiło bez jej winy a nawet wiedzy. Zaskarżonym postanowieniem organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Odnosząc się do kwestii kompletności dokumentacji i rzekomego złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jeszcze do ARiMR w S. organ wskazał, że sprawa została przekazana do ARiMR w R. pismem z 2 czerwca 2021r., a więc jeszcze przed wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, o czym strona została poinformowana. Nadto, zaskarżone postanowienie zostało wydanie w związku z wnioskiem strony o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, co byłoby zbędne, gdyby rzeczywiście była przekonana, że stosowny dokument został już złożony. Organ podzielił stanowisko organu I instancji co do tego, że strona w żaden sposób nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, zatem nie spełniła przesłanek koniecznych ku temu, przewidzianych w art. 58 Kpa. W skardze na to rozstrzygnięcie strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to : 1. art. 7, 8, 9 i 77 Kpa przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu oraz przez przeprowadzenie tego postępowania bez prawidłowego pouczenia strony o okolicznościach faktycznych i prawnych będących przedmiotem postępowania oraz przez brak działań i zaniechania organu, co do skutków rzekomego braku odpisu prawomocnego o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu skarżącej w sytuacji, gdy organ posiadał dokument, z którego wynikało, iż postępowanie spadkowe toczy się przed Sądem Rejonowym w R. z wyznaczonym terminem rozprawy na dzień 03.06. 2020 r., a to wobec złożenia przez skarżącą wniosku z ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego dotyczącego m.in. roku 2020 i bez pouczenia skarżącej o treści i skutkach wynikających z art. 27 ust. 2, 4, 5 i 9 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, a nadto przepisu art. 58 kpa przez przyjęcie, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odpisu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w sytuacji, gdy okres obejmujący znaczną część 2020 r., był okresem pandemii COVID-19, co doprowadziło w ostateczności do naruszenia zasad współżycia społecznego, 2. poprzez niezastosowanie w tym postępowaniu szczególnych uregulowań związanych z epidemią COVID-19 pomimo, iż rzekome uchybienie terminu, tj. niewykonanie przez stronę określonego obowiązku mało mieć miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii i brak jakiegokolwiek uzasadnienia w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i to zarówno co do treści wynikających z nieobowiązującego art. 15zzr ust. 1 jak i art. 15zzzzzn2 spec ustawy o COVID-19. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podtrzymała twierdzenie o złożeniu prawomocnego postanowienia jeszcze w czasie, gdy wniosek był procedowany w S. i zarzuciła, że organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, czy dokument taki wpłynął tam po 03.06.2020r., w tym nie wystąpił o metrykę sprawy. Podniosła, że była przekonana, że dopełniła już wszelkich formalności. Zarzuciła, że organ nie ustosunkował się do twierdzeń o wpływie pandemii na termin złożenia wniosku w kontekście potraktowania jej jako przeszkody nie do przezwyciężenia w zachowaniu terminu. Brak takiego odniesienia się jest równoznaczny z zaniechaniem zbadania wszelkich istotnych okoliczności sprawy i świadczy o naruszeniu przepisów o postępowaniu dowodowym. Stwierdziła, że skoro strona podnosiła, że kontaktowała się w roku 2020 i 2021 z organem, to organ winien był przeprowadzić dowody co do tych okoliczności. Zarzuciła, że organ nie uwzględnił przepisu art. 15zzr i 15 zzzzzn2 ustawy covidowej, z których wynika, że w okresie obowiązywania stanu epidemii należy przywrócić wszystkie terminy uchybione od 20 marca 2020r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi, orzekanie w sprawach skarg na postanowienia, na które służy zażalenie. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować jego uchyleniem przez Sąd (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zasadniczym przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie jest ocena zasadności odmowy przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności złożenia do organu prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku. Ma ono zatem charakter procesowy, więc podstawę prawną do jego rozstrzygnięcia stanowią przepisy Kpa. Obowiązek złożenia ww. dokumentu wynika z ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020r., poz. 1341) – dalej powoływana jako ustawa. Stosownie do jej art. 27 ust. 1 ustawy, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, po spełnieniu warunków, o których mowa w pkt. 1-3. W ust. 2 wprowadzono zasadę, że w przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. W myśl ust. 4 pkt 1 w zw. z ust. 5 do wniosku, o którym mowa w ust. 2 spadkobierca rolnika dołącza prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia jego uprawomocnienia się. Z powyższego wynika, że na skarżącej ciążył obowiązek przekazania prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia jego uprawomocnienia się. Z akt sprawy wynika, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym rolniku a ojcu skarżącej zostało wydane 03.06.2020r. i uprawomocniło się 12.06.2020r., zostało zaś złożone do organu 07.07.2021r. czyli po upływie roku od jego prawomocności, co niewątpliwie świadczy o uchybieniu terminu do dokonania tej czynności. Sąd nie dał bowiem wiary, że strona złożyła je jeszcze w czasie, gdy sprawa procedowana była w S. Odnośnie tej kwestii zauważyć przyjdzie, że pismo przekazujące sprawę wg właściwości datowane jest na 02.06.2020r., (wysłane 03.06.2020r. –karta 38), a więc zostało sporządzone jeszcze przed wydaniem postanowienia przez Sąd, zatem z oczywistych względów przekazywane akta nie mogły zawierać omawianego postanowienia. O fakcie przekazania strona została poinformowana, a 05.06.2020r. dokumentacja wpłynęła już do Biura w R. Strona zarzucała w skardze, że organ nie podjął czynności wyjaśniających czy taki dokument wpłynął do Biura w R. po 3 czerwca 2020r., jednak jest to zarzut nieprawdziwy. W aktach str. 37 stanowi wydruk korespondencji elektronicznej, z której wynika, jakie dokumenty zostały przekazane do Biura w R. i że nie ma wśród nich postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, nadto, że w Biurze w S. nie ma innych dodatkowych dokumentów dotyczących sprawy transferowej. Wskazuje to, że organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie postępowania dowodowego. Wreszcie rację ma organ twierdząc, że gdyby strona takowe postanowienie istotnie przekazała do S., to złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności już wykonanej byłoby zupełnie nieracjonalne. W takim zaś razie uznać należy, że fakt uchybienia terminu został ustalony i zasadnym jest zbadanie zgodności z prawem postanowienia o odmowie jego przywrócenia. W tej kwestii zauważyć należy, że zasady przywracania uchybionych terminów określa art. 58 § 1 Kpa. Zgodnie z powołanym przepisem, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Oznacza to, że sam zainteresowany winien uprawdopodobnić brak swej winy w uchybieniu terminu. Natomiast skarżąca ogólnie powołała się tylko na trwający stan epidemii nie wywodząc jak konkretnie ten stan przełożył się na jej sytuację osobistą i możliwość dochowania przez nią terminów ustawowych. Rację mają organy, że mimo pandemii wszystkie instytucje państwowe w kraju działały, czego dowodem jest choćby przeprowadzenie postępowania spadkowego po zmarłym rolniku i wydanie spornego postanowienia oraz postanowienia w przedmiocie działu spadku. Natomiast konieczność uprawdopodobnienia, że do uchybienia terminu doszło na skutek okoliczności niezależnych od winy strony obciąża tę stronę, a nie organ, co wprost wynika z treści art. 58 § 1 Kpa. W takim przypadku organy obu instancji zasadnie uznały, że skoro strona ich nie uprawdopodobniła, to wniosek o przywrócenie terminu nie może być uwzględniony. Do oceny pozostał zatem ostatni spośród zarzutów skargi, a odnoszący się do niezastosowania przez organ art. 15zzr ust. 1 jak i art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 1842) – w wersji obowiązującej w dniu wydania decyzji przez organ II instancji: Art. 15zzzzzn2. 1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Ust. 2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Ust. 3. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Z powyższego wynika, że cytowany przepis nie przewiduje innych przesłanek przywrócenia terminu, niż przewidziane w przepisach Kpa, wprowadza jedynie dodatkowy tryb poinformowania strony o fakcie uchybienia i wydłuża – z 7 do 30 dni – termin do złożenia prośby o przywrócenie. W ocenie Sądu wdrażanie tego trybu w przedmiotowej sprawie było niecelowe. W jakim celu organ miałby informować stronę o uchybieniu terminu, skoro strona miała tego pełną świadomość, gdyż złożyła wniosek o przywrócenie? Po co wyznaczać termin 30 dni na złożenie takiego wniosku, skoro właśnie jego wniesienie stało się początkiem całej sprawy? Natomiast – jak już Sąd wskazał – nie przewiduje on innych przesłanek przywrócenia terminu niż wynikające z art. 58 § 1 Kpa, a zatem nawet po wdrożeniu procedury określonej w art. 15 zzzzzn2 organ dokonałby oceny wniosku strony w oparciu o te same przesłanki, wg których uczynił to w zaskarżonym postanowieniu. Zatem fakt, że organ nie zastosował art. 15zzzzzn2 ustawy covidowej wynikał po prostu ze stanu faktycznego sprawy, w którym nie znajdował on zastosowania. Nawet jednak przyjęcie, że było to uchybienie ze strony organu nie spowodowałoby uchylenia postanowienia, gdyż w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy stanowi podstawę uchylenia postanowienia, gdy uchybienie to mogło mieć wpływ - i to istotny - na wynik sprawy. Natomiast strona miała świadomość uchybienia terminu i wykorzystała środki prawne w celu uchronienia się od niekorzystnych tego skutków, zatem owego wpływu nie było. Wobec faktu, że Sąd nie dopatrzył się, aby postanowienie naruszało prawo, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.