II SA/Wa 1271/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] Decyzją z [...] maja 2024r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2024r. odmawiającą przyznania K. C. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, ze ojciec strony na przestrzeni zaś 57 całego lat życia, udokumentował 28 lat, 10 miesięcy i 2 dni okresów składkowych i nieskładkowych co sprawia, ze organ nie kwestionuje faktu posiadania przez zmarłego stażu ubezpieczeniowego odpowiedniego do wieku. Dalej organ wskazał, ze zmarły w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci miał wypracowane jedynie 2 lata 1 miesiąc i 8 dni co uniemożliwia pozytywne rozpoznanie wniosku, gdyż świadczenie można przyznać tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu brakuje niewielki okres. Organ zwrócił też uwagę na to, że brak jest dowodów na istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiałyby ojcu wnioskodawcy wypracowanie dłuższego stażu pracy w ostatnim dziesięcioleciu, gdyż w tym okresie nie była wobec niego ustalona całkowita niezdolność strony do pracy. Praca bez ubezpieczenia nie może zaś być premiowana przez organ Od powyższej decyzji K. C. wywiódł skargę do tut. Sadu wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że organ naruszył przepis art.83 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.) w wyniku czego w sposób nieprawidłowy rozpoznał sprawę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za zasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było występowanie po stronie ojca wnioskodawcy okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z w/w przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanych przez niego składek emerytalnych. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma więc to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Doniosłość problematyki rozmiaru stażu ubezpieczeniowego podkreślił sam ustawodawca w przepisie art.57 ust.2 ustawy o emeryturach i rentach (...) odstępując od wymogów określających okresy powstania niezdolności do pracy oraz od wymogu powstania jej nie później niż w ciągu osiemnastu miesięcy od ustania tych okresów w stosunku do ubezpieczonych, którzy udowodnili okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Uwypuklić również należy okoliczność, iż Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia [...] marca 2006r. (sygn. akt [...]) jednoznacznie stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny, oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art.58 ust.2 omawianej ustawy okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy odwołał się do sprawiedliwościowego aspektu inicjatywy ustawodawczej dotyczącej zmiany art.57 ustawy przez dodanie ust.2, i polegającej na przeniesieniu sytuacji osób z długim stażem ubezpieczeniowym i całkowicie niezdolnych do pracy, ze statusu ubiegających się o świadczenie przyznawane na zasadzie wyjątku (na podstawie uznania Prezesa ZUS), do statusu osób mających prawo podmiotowe do renty. Co prawda art.57 jak i art.58 przedmiotowej ustawy dotyczą rent przyznawanych na zasadach ogólnych, tym niemniej, dokonana przez Sąd Najwyższy wykładnia stanowi generalną wskazówkę, możliwą do zastosowania także w odniesieniu do rent przyznawanych w drodze wyjątku, w szczególności z uwagi na podnoszony przez Sąd Najwyższy aspekt sprawiedliwościowy dokonywanych zmian przepisów. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż ojciec skarżącego posiada blisko 29-cio letni okres ubezpieczenia i okres ten – nawet w ocenie organu – jest adekwatny do jego wieku . W świetle powyższych rozważań należało więc przyjąć, że zostały spełnione kryteria uzasadniające przyznanie skarżącemu dochodzonego świadczenia. Będzie to zgodne z w/powołanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, a także z punktu widzenia konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej. Mając na uwadze powyższe rozważania, jako zasadna jawiła się konieczność uchylenie decyzji pierwszej i drugiej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien dokonać wnikliwej analizy stanu faktycznego, biorąc pod uwagę argumenty przedstawione w treści niniejszego uzasadnienia. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.145 par.1 pkt.1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.)