I OSK 1643/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2429/21 w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 9 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.Z. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (Kolegium) z [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu : I naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a, polegające na tym, że Sąd I Instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działania organu nie uchylił zaskarżonej decyzji Kolegium z [...] lipca 2021 r. oraz poprzedzającej decyzji Burmistrza Karczewa (Burmistrz) z [...] maja 2021 r. pomimo tego, że organy administracyjne w toku prowadzonego postępowania naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a poprzez to, że nie rozpoznały w sposób prawidłowy sprawy, uchylając się od dokonania wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w szczególności poprzez m.in: a) zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego odnośnie niestawienia się Skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego wskazując na wyjaśnienia Skarżącego w tym zakresie, b) uznanie, że Skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego . c) nie uwzględnienie w swoim orzeczeniu faktu, że Skarżący był zarejestrowany w Urzędzie Pracy a także nie uwzględnienie faktu, że Skarżący udzielił wywiadu alimentacyjnego oraz złożył oświadczenie majątkowe w późniejszym terminie. d) pominięcie w swoim uzasadnieniu wyjaśnienia faktów nieprawdziwych dotyczących niewłaściwie wskazanego komornika dla Warszawy - Żoliborza, a także osoby Pana M., która znajduje się w treści uzasadnienia decyzji Kolegium, e) pominięcie materiału dowodowego w postaci wyroku uniewinniającego skarżącego od obowiązku alimentacyjnego wobec syna S.Z., z dnia 17 czerwca 2019 r. ( Sąd Rejonowy w Otwocku, sygn. akt: IIK 342/18 ), pomimo wskazywania tego wyroku przez Skarżącego w trakcie wywiadu, f) uproszczoną ocenę niepełnego materiału dowodowego i w konsekwencji wydanie decyzji na podstawie nierzetelnie sprawdzonych faktów, okoliczności. II. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.o.u.a poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy prawidłowo ustalony w sprawie stan faktyczny skutkowałby brakiem zasadności stosowania tych przepisów i wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Mając na względzie przedstawione wyżej zarzuty Skarżący wniósł o : - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji organów administracyjnych poprzedzających zaskarżony wyrok oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. - zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sporu zaistniałego w sprawie. Organy obu instancji uznały Skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było ustalenie, że Skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jak również ustalenie, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy wskazały art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm., dalej "ustawa"). Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę. Stawiając zarzuty objęte punktem I petitum skargi kasacyjnej Skarżący wskazywał, że organy nie dokonały wszelkich możliwości czynności zmierzających do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego, poprzestając na bezskutecznym wysyłaniu korespondencji. Zwracał uwagę, że organy nie podjęły próby kontaktu telefonicznego, pomimo że okres postępowania przypadał na początek pandemii i wszelkie usługi, także pocztowe były znacznie utrudnione. Zarzucał, że organy nie ustaliły również, czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Podkreślał również, że "w ostateczności zgłosił się na wywiad alimentacyjny i złożył oświadczenie o stanie majątkowym" wyjaśniając przyczyny niestawiennictwa we wcześniejszym terminie oraz wszelkie inne okoliczności, które miały znaczenie w sprawie. Odnosząc się do tak uzasadnionych zarzutów Sąd kasacyjny przypomina, że w świetle art. 5 ust. 3 ustawy, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Oznacza to, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu majątkowego lub odmowa wykonania czynności wskazanych w punkcie 1-3 cytowanego ustępu są okolicznościami uzasadniającymi wszczęcie postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wobec użycia w cytowanym przepisie spójnika "lub" uznać należy, że wystarczające jest zaistnienie jednej ze wskazanych w nim okoliczności by organ wszczął postępowanie w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego. Co również istotne, wskazanie w art. 5 ust. 3 ustawy, że "organ wszczyna postępowanie" oznacza, że organ jest zobligowany do wszczęcia postępowania w razie zaistnienia jednej z okoliczności wskazanych w analizowanym przepisie. Okolicznością niesporną w sprawie jest fakt wysłania przez organ do Skarżącego wezwanie z 17 stycznia 2020 r. w którym zobligowany został on do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Pismo to, pomimo dwukrotnego awizowania nie zostało przez Skarżącego odebrane, a w konsekwencji Skarżący nie stawił się na wezwanie organu, tak więc nie było możliwe przeprowadzenie z nim wywiadu alimentacyjnego. Co istotne, pismo to zostało skierowane do Skarżącego blisko dwa miesiące przed ogłoszeniem w Polsce stanu zagrożenia epidemicznego, to jest przed dniem 14 marca 2020 r. (por. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego, Dz. U. poz. 433 z późn. zm.). Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że organ, wbrew zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej przez Skarżącego, dążył od wyjaśnienia przyczyn, dla których Skarżący nie odebrał korespondencji i nie stawił się na wezwanie. Jak wynika z akt sprawy, organ pierwszej instancji zwrócił się do właściwego komisariatu celem ustalenia, czy Skarżący zamieszkuje pod wskazanym w wezwaniu adresem. Jak wynika z pisma z 8 lipca 2020 r., czynności sprawdzającej zostały wykonane, pod wskazanym adresem zastano Skarżącego który oświadczył, że zamieszkuje pod tym adresem i odbiera korespondencję. Pomimo złożenia takiego oświadczenia funkcjonariuszom policji, Skarżący zaniechał odebrania kolejnego pisma, skierowanego do niego przez organy to jest pisma informującego o wszczęciu postępowania w sprawie uznawania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (wysłanego 21 lipca 2020 r.) ani też zawiadomienia z 21 sierpnia 2020 r. o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W ocenie Sądu kasacyjnego nieodbieranie korespondencji z organu, a co za tym idzie niestawienie się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, uznać należy za uniemożliwienie jego przeprowadzenia uzasadniające wszczęcia postępowania w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W tej sytuacji, okoliczność, że Skarżący już po wydaniu decyzji przez Burmistrza stawił się w siedzibie organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego pozostawała bez wpływu na prawidłowość wszczęcia postępowania w sprawie uznania Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. Następnie wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze swych zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50% wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 lipca 2023 r. I OSK 440/21 "składowa przesłanek wynikających z przepisów art. 5 ust. 3 (choćby jednej przesłanki) i art. 5 ust. 3a powoduje, że łączne ich wystąpienie narzuca organowi rozwiązanie, czyli wydanie decyzji o określonej treści." Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ pierwszej instancji dwukrotnie zwracał się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Otwocku, to jest komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne o nadesłanie informacji o stanie egzekucji. Z pisma z 26 marca 2020 r. wynika, że okresie od 1 września 2019 r. do 26 marca 2020 r. nie uzyskano od Skarżącego żadnej kwoty. Również z kolejnego pisma, to jest z pisma z 11 stycznia 2021 r. wynika, że w okresie styczeń-czerwiec 2020 r. do egzekucja była bezskuteczna. Porównanie kwot zaległości alimentacyjnych wskazanych w piśmie z 11 stycznia 2021 r. z kwotami wskazanymi w piśmie komornika z pisma z 6 kwietnia 2021 r. wskazuje, że Skarżący w dalszym ciągu nie uiszczał alimentów. Sąd kasacyjny dostrzega, że w uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2021 r. Kolegium powołało się na informacje uzyskane od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Mokotowa, co powtórzone zostało w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji. Błąd ten nie ma jednak wpływu na wynik sprawy, organ pierwszej instancji zwracał się bowiem do właściwego komornika uzyskując informacje dotyczące Skarżącego. Również fakt wskazania innego nazwiska w uzasadnieniu decyzji Kolegium (sprostowany orzeczeniem z 30 sierpnia 2021 r.) uznać należy za oczywistą omyłkę pisarską, a nie za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że w toku postępowania organy ustaliły, że nie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 5 ust. 3a ustawy, która wyłącza możliwość wydania decyzji w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że pomimo podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przez organy przepisów postępowania, którego to naruszenia miał nie dostrzec Sąd Wojewódzki, Skarżący nie przedstawia żadnych dowodów na potwierdzenie tego, że w okresie sześciu miesięcy przed wydaniem decyzji wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Niezasadny był również zarzut pominięcia wyroku Sądu Rejonowego w Otwocku II K 342/18. Jak twierdzi Skarżący, wyrokiem tym został uniewinniony "od obowiązku alimentacyjnego wobec syna S.Z." a Sąd uznał, że działania Skarżącego nie były nacechowane złą wolą i chęcią uniknięcia realizacji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Skarżący podkreślał, że takie same działania odnośnie realizacji obowiązku alimentacyjnego wykonywał także wobec córki S., której dotyczy sprawa. Sąd kasacyjny wyjaśnia, że okoliczność czy i jak Skarżący realizował obowiązki alimentacyjne wobec innych dzieci nie ma znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy. W sprawie istotne było jedynie, czy zaistniała jedna z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy jak również czy zaistniała przesłanka uniemożliwiająca wydanie decyzji, o której mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. Same twierdzenia Skarżącego, że podejmował jakieś działania celem realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec córki S. niepotwierdzone informacjami przekazanymi przez Komornika nie mogą prowadzić do uznania, że zaistniała przesłanka z art. 5 ust. 3a ustawy uniemożliwiająca wydanie w stosunku do Skarżącego decyzji uznającej go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego. Sąd kasacyjny przypomina również, że we wniosku o wszczęcia postępowania w stosunku do Skarżącego wierzyciel wskazywał na zobowiązania Skarżącego wobec Skarbu Państwa z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Podsumowując, zarzuty objęte punktem I petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadne. Czyni to niezasadnym zarzut objęty punktem II petitum skargi kasacyjnej. Skoro Skarżący nie zdołał podważyć ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, nie doszło do wadliwego zastosowania w sprawie art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.