II SA/Sz 163/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 7 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 22 stycznia 2025 r. nr SKO.N.M.431/2949/2024 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Wolina z dnia 14 lipca 2024 r., znak OPS.4163.1075.2024. ŚR.PS. Decyzją z 6 czerwca 2022 r., nr [...] Burmistrz W., przyznał D. J. (dalej: "strona", "skarżąca") świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką Z. M.. Decyzja ta została zmieniona decyzją organu z 16 stycznia 2024 r. W dniu 23 lipca 2024 r. wskazany wyżej organ wydał decyzję nr [...], mocą której uchylił decyzję własną z 6 czerwca 2022 r. oraz decyzję zmieniającą z 16 stycznia 2024 r. w całości, bowiem ustalił, że matka strony ma przyznane świadczenie wspierające od 31 stycznia 2024 r. Następnie decyzją z 14 sierpnia 2024 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), art. 17, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 6 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm. zwanej dalej: "u.ś.r."), Burmistrz W. (dalej: "organ I instancji") ustalił, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone stronie w związku z opieką nad matką, w okresie od 31 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r., w łącznej kwocie [...]zł, było świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązał stronę do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego za ww. okres w kwocie [...]zł. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji powołał się na art. 30 ust. 1 u.ś.r. i wskazał, że osoba, która nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu. Strona była pouczona, iż niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji – konieczność ich zwrotu. W dniu 23 lipca 2024 r. strona poinformowała Ośrodek, iż matka strony otrzymała decyzję przyznającą nowe świadczenie wspierające z ZUS-u od 31 stycznia 2024 r. Organ I instancji podkreślił przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w ustawie u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Na tej też podstawie organ stwierdził, że strona nie była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 31 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r., zatem świadczenie pobrane w tym okresie było świadczeniem nienależnie pobranym. Strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji z 14 sierpnia 2024 r., której zarzuciła, że została podjęta bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, tj. z rażącym naruszeniem art. 7 Konstytucji RP oraz na podstawie wadliwie ustalonego stanu faktycznego. Decyzją z 22 stycznia 2025 r., nr SKO.N.M.431/2949/2024, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 30 ust. 1 u.ś.r. i art. 63 ust. 6 – ust. 11 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429, ze zm., dalej: "u.ś.w."), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej: "organ odwoławczy", "Kolegium"), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 14 sierpnia 2024 r. Organ odwoławczy przytoczył stan faktyczny w sprawie i przywołał treść art. 30 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 63 ust. 6 – ust. 11 u.ś.w. Zdaniem Kolegium, wobec brzmienia ww. przepisów, zwłaszcza art. 63 ust. 6 i ust. 11 u.ś.w., nie ulega wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego, zaś za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. W niniejszej sprawie, matce skarżącej przyznano świadczenie wspierające od 31 stycznia 2024 r. W ocenie Kolegium, przywołane przez stronę w odwołaniu przepisy Kodeksu cywilnego nie mają zastosowania w sprawie z uwagi na treść przepisów ustawy u.ś.w. (art. 63 ust. 6 i ust. 11), które stanowią podstawę do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Organ odwoławczy wskazał, że zarzuty dotyczące działalności ZUS-u nie mogą być przez organ rozważane, gdyż organ nie jest uprawniony do weryfikacji czynności podjętych przez ZUS. D. J. wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję organu odwoławczego z 22 stycznia 2025 r. wnosząc o jej uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania z jednoczesnym zawieszeniem postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania zawisłego przed Sądem Okręgowym w S. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. [...], ściśle powiązanego z niniejszym postępowaniem. Skarżąca podtrzymała całą argumentację podniesioną w odwołaniu od decyzji I instancji. Dodatkowo skarżąca wskazała, że organ odwoławczy w petitum swojej decyzji dodatkowo, jako podstawę prawną swojego merytorycznego rozstrzygnięcia przywołał przepis art. 63 ust. 6-11 u.ś.w., czego nie uczynił organ I instancji i dlatego nie można było odnieść się merytorycznie do tego argumentu w odwołaniu. Jak podniosła skarżąca, właściwie najważniejszym argumentem w tej sprawie jest oczywisty fakt, że data 31 stycznia 2024 r. jest datą złożenia wniosku i to za tym też dniem, na mocy przywołanego art. 63 ust. 9 u.ś.w., organ I instancji miał obowiązek wstrzymać wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego, co automatycznie skutkowałoby przywróceniem jej prawa do emerytury. Decyzja przyznająca świadczenie wspierające dla matki skarżącej wraz z wyrównaniem została wydana znacząco później, a dotarła do osoby uprawnionej z co najmniej półrocznym opóźnieniem, zaś skarżąca natychmiast w dniu 23 lipca 2024 r. o tym fakcie poinformowała organ I instancji, wobec czego swoje zobowiązanie wykonała, zaś w efekcie tego za ten okres nie pobierała emerytury i tzw. 13-stki i jeszcze ma zwracać świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W piśmie z 25 czerwca 2025 r. skarżąca zastępowana przez adwokata, ustanowionego na zasadzie prawa pomocy, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 14 sierpnia 2024 r. Podniosła, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Organy winny zatem ustalić, kiedy skarżąca złożyła wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, a także kiedy skarżąca dowiedziała się o przyznaniu świadczenia wspierającego i za jaki okres. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., w oparciu o wniosek organu, przy braku sprzeciwu strony skarżącej. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi objęta jest decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą ustalono, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej w związku z opieką nad matką, w okresie od 31 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. w łącznej kwocie [...]zł, było świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązano stronę do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego za ww. okres we wskazanej wyżej kwocie. Jak wynika z poczynionych przez organ ustaleń, skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne, przyznane jej mocą decyzji organu I instancji z 6 czerwca 2022 r., zmienionej decyzją z 16 stycznia 2024 r. Matka skarżącej wystąpiła o przyznanie jej świadczenia wspierającego, które przyznano decyzją ZUS od 31 stycznia 2024 r. W oparciu o złożone przez skarżącą oświadczenie z 23 lipca 2024 r. oraz wygenerowany w dniu 22 lipca 2024 r. raport zbiorczy o osobach pobierających świadczenie, organ I instancji mocą decyzji z 23 lipca 2024 r. uznał za konieczne uchylenie w całości decyzji własnej z 6 czerwca 2022 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę oraz uchylenie decyzji ją zmieniającej z 16 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu. Według zaś art. 63 ust. 6 i ust. 11 u.ś.w., świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się zaś świadczenie za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Należy zwrócić uwagę, na ciążący na organie administracji publicznej obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jako warunku niezbędnego do zastosowania przepisu materialnoprawnego będącego podstawą do władczego działania wobec adresata decyzji. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona - art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z 5 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 5519/21, opubl. w Lex nr 3838447). W ocenie Sądu, w badanej sprawie wskazana wyżej zasada prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, została naruszona. Organy obu instancji nie wykazały, na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne, za wskazany przez organ okres, w sytuacji jednoczesnego pobierania przez matkę skarżącej świadczenia wspierającego. Brak jest w aktach administracyjnych sprawy dowodu, z którego wynika przyjęta przez organ okoliczność przyznania matce skarżącej świadczenia wspierającego, powodująca konieczność zakończenia realizacji wypłaty skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 30 stycznia 2024 r. Samo oświadczenie skarżącej o tym, że wnosi o uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jak również wydruki z bazy informacyjnej o osobach pobierających świadczenie, nie pozwalają uznać, że zaistniał bezsporny stan nienależnie pobranego świadczenia. Konieczne jest uzyskanie przez organ decyzji, z której wynikać będzie kiedy został złożony wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego, od kiedy matce skarżącej zostało przyznanie świadczenie wspierające oraz kiedy decyzję tę jej doręczono. Organ winien również uwzględnić realną możliwość powzięcia informacji o tej decyzji przez samą skarżącą, która nie była stroną postępowania o przyznanie świadczenia wspierającego. Podkreślić należy, że z wydruku z raportu zbiorczego, znajdującego się na karcie 42 wynika, że wniosek o świadczenie wspierające został złożony przez matkę skarżącej w dniu 17 czerwca 2024 r., zaś jako datę zatwierdzenia decyzji wskazano - 1 lipca 2024 r. Okoliczności powyższe winny być jednak przez organ zweryfikowane w sprawie o stosowne dokumenty. Nie sposób w takich okolicznościach uznać, że skarżąca składając oświadczenie w dniu 23 lipca 2024 r., miała mieć świadomość, iż w okresie od 31 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. w istocie nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne. Strona we wskazanym okresie opiekowała się matką, z tego też tytułu nie otrzymywała emerytury w zamian za przysługujące świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym skarżąca pobierała świadczenie zgodnie z pełnioną przez siebie opieką nad osobą uprawnioną. Sam zaś fakt wydania decyzji przyznającej świadczenie wspierające z mocą wsteczną, nie powinien rodzić negatywnych konsekwencji dla skarżącej, która w tym samym miesiącu, w którym nastąpiło zatwierdzenie decyzji o przyznaniu świadczenia wspierającego, wniosła o uchylenie dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. W działaniu strony nie można wobec powyższego dopatrzeć się zwłoki. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń powstaje tylko wówczas, gdy świadczenia te zostały pobrane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, o których osoba była pouczona. Powyższe prowadzi zatem do uznania, że momentem, od którego pobieranie świadczenia mogłoby zostać uznane za nienależnie, był dzień doręczenia decyzji matce skarżącej o przyznaniu świadczenia wspierającego i powzięcia o tym fakcie wiedzy przez skarżącą. W przedmiotowej sprawie, skarżąca dopełniła ciążącego na niej obowiązku w dniu 23 lipca 2024 r. i złożyła oświadczenie do organu o uchyleniu dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy decyzja o przyznaniu świadczenia wspierającego została zatwierdzona 1 lipca 2024 r. Odniesienia się do tych okoliczności brak jest w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji organów obu instancji. Przywołane powyżej regulacje nie mogą przy tym być interpretowane rozszerzająco w zakresie nałożenia na strony obowiązku świadomości, iż samo złożenie wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego, jest równoznaczne z nienależnie pobranym dotychczasowym świadczeniem pielęgnacyjnym do momentu otrzymania decyzji określającej prawo do świadczenia wspierającego. W sytuacji uznania, że samo złożenie wniosku determinuje konieczność zrezygnowania z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, organy administracji w istocie działałyby z naruszeniem interesu strony, która opiekuje się osobą uprawnioną, jest pozbawiona możliwości pobierania innego świadczenia (np. emerytury) i do czasu wydania decyzji przez organ, nie ma pewności czy w rzeczywistości wnioskowane świadczenie zostanie przyznane. Takie kształtowanie odpowiedzialności strony, stanowiłoby w istocie naruszenie jej praw oraz interesów. Tym samym nie sposób podzielić wniosków organu odwoławczego oraz organu I instancji, iż fakt przyznania świadczenia wspierającego z datą wsteczną, prowadzi do uznania pobieranego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, do momentu wydania decyzji o przyznaniu świadczenia wspierającego, za świadczenie nienależnie pobrane. Skarżąca dopiero po uzyskania wiedzy o wydaniu jej matce decyzji ustalającej prawo do świadczenia wspierającego miała realną możliwość reakcji w zakresie zrezygnowania ze świadczenia pielęgnacyjnego. Do tego czasu nie sposób uznać, iż skarżąca miała świadomość, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie oczekiwania przez jej matkę na decyzję o przyznaniu świadczenia wspierającego zostanie potraktowane jako nienależnie pobrane świadczenie. W konsekwencji uznać należy, że organy wadliwie ustaliły, że wypłacone świadczenie pielęgnacyjne, za wskazany w decyzjach okres, należało zakwalifikować jako świadczenie nienależnie pobrane, a tym samym powstał obowiązek jego zwrotu. W tak ukształtowanych okolicznościach, zasadnym stało się zatem uchylenie zaskarżonych decyzji organów obu instancji, z powodu naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania co do dalszych czynności organu, stosownie do art. 153 p.p.s.a., sprowadzają się do uwzględnienia przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powyższych rozważań Sądu, a więc konieczności uzupełnienia materiału dowodowego sprawy i dokonania oceny tego materiału w całokształcie na okoliczność ustalenia, od kiedy skarżąca powzięła wiedzę o przyznaniu jej matce świadczenia wspierającego, co będzie miało istotne znaczenie dla oceny, czy w sprawie mamy rzeczywiście do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym i w konsekwencji zobowiązaniem do jego zwrotu. Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.