I OW 113/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Oleśnickiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Oleśnickim a Prezydentem Miasta Katowice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.M. o przyznanie pomocy pieniężnej na zagospodarowanie postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Katowice, jako organ właściwy w sprawie. Pismem z 17 czerwca 2025 r. Starosta Oleśnicki (dalej: "wnioskodawca") – złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Katowice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.M. (dalej: "zainteresowana") o przyznanie pomocy pieniężnej na zagospodarowanie. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowana zamieszkuje w Katowicach, gdzie znajduje się jej centrum życiowe, a tym samym to miasto należy uznać za miejsce osiedlenia się osoby usamodzielnionej. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Katowice wskazał, że pobyt zainteresowanej w Katowicach ma charakter incydentalny i nie świadczy o zamiarze osiedlenia się. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zaistniały w sprawie spór dotyczy wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku zainteresowanej o przyznanie pomocy na zagospodarowanie. Zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletności, rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu, przyznaje się pomoc na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie, zagospodarowanie. Zgodnie z art. 143 ust. 1 upz, pomoc o której mowa w art. 140 ust. 1 jest przyznawana lub udzielana na wniosek osoby usamodzielnianej. Wniosek o przyznanie pomocy na zagospodarowanie oraz o udzielenie pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych lub w uzyskaniu zatrudnienia składa się w powiecie właściwym ze względu na miejsce osiedlenia się osoby usamodzielnianej (art. 143 ust. 3). Zgodnie z art. 151 ust. 1 upz przyznanie oraz odmowa przyznania pomocy dla osoby usamodzielnianej na kontynuowanie nauki, na usamodzielnienie oraz na zagospodarowanie następuje w drodze decyzji Art. 191 ust. 15 upz stanowi, że powiat właściwy ze względu na miejsce osiedlenia się osoby usamodzielnianej ponosi wydatki na finansowanie pomocy, o której mowa w art. 140 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 – tj. również pomocy na zagospodarowanie. Dla ustalenia właściwości organu istotne jest zatem miejsce osiedlenia się zainteresowanej. Pojęcie "osiedlenia się" nie zostało zdefiniowane w przepisach upz i może wzbudzać wątpliwości interpretacyjne. Zwrot ten może być ujmowany w sposób dosłowny, jak również w sposób intencyjny. W przypadku dosłownego jego ujęcia o miejscu osiedlenia będą przesądzały podejmowane działania. Natomiast inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku drugiego sposobu odczytania tego zwrotu, ponieważ tu istotną rolę odgrywa zgłaszana intencja przez osobę usamodzielnianą, a działania faktyczne będą dopiero następstwem zgłoszonej intencji (zob. S. Nitecki [w:] A. Wilk, S. Nitecki, Wspieranie rodziny i system pieczy zastępczej. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2024, art. 143). W przypadku pomocy na zagospodarowanie należy przyjąć to pierwsze znaczenie, albowiem pomoc ta będzie realizowana dopiero wówczas, gdy osoba będzie miała swoje miejsce osiedlenia, w którym będzie przebywała i zaspokajała swoje potrzeby. Z akt sprawy wynika, że od kwietnia 2024 r. zainteresowana zamieszkuje w Katowicach, wraz ze swoim partnerem, gdzie jest również zatrudniona i zamierza zamieszkiwać pod wskazanym adresem co najmniej do września 2025 r., zaś dalsze decyzje uzależnia od wyników rekrutacji na studia (oświadczenie z 30 maja 2025 r., aneks do indywidulanego programu usamodzielnienia z 22 maja 2025 r., protokół część VIII z 27 maja 2025 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że tego rodzaju sytuacja odpowiada pojęciu miejsca zamieszkania, o którym mowa w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.), zainteresowana niewątpliwie bowiem uczyniła główny ośrodek swojej aktywności życiowej właśnie w Katowicach i nie jest to pobyt o charakterze czasowym. W świetle informacji zgromadzonych w aktach sprawy brak podstaw do przyjęcia, że zainteresowana taki ośrodek posiada w innym miejscu. W ten sposób powyższe okoliczności przesądzają również, że na dzień złożenia wniosku także "miejsca osiedlenia" zainteresowanej w rozumieniu art. 143 ust. 3 upz znajduje się w Katowicach. Fakt ewentualnej zmiany jej miejsca zamieszkania po zakończonej rekrutacji na studia nie podważa właściwości organu na dzień złożenia wniosku. W tej sytuacji na podstawie art. 143 § 3 w zw. z art. 191 ust. 15 upz oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.