II SA/Po 395/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant sekr. sąd. Anna Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 21 stycznia 2025 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł ( czterysta osiemdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga K. B. (zwanej dalej "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 3 kwietnia 2025 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy T. (zwanego dalej "Wójtem" lub "organem I instancji") z dnia 21 stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków na jej dzieci – E. B.-B. oraz G. S.. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: bazy CBOSA, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia. Skarżąca pobierała zasiłek rodzinny na dziecko E. B.-B. na okres od 1 listopada 2021 roku do 31 października 2022 roku w wysokości 124 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny na dziecko G. S. na okres od 1 listopada 2021 roku do 31 października 2022 roku w wysokości 95 zł miesięcznie. Pismem z dnia 5 grudnia 2024 r. Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą") zawiadomił Wójta o tym, że w sprawie skarżącej znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z ustaleniami Wojewody, od dnia 1 sierpnia 2014 r. skarżąca jest uprawniona do renty na terytorium [...]. W piśmie z dnia 9 stycznia 2025 r. Wójt zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia jej prawa do zasiłku rodzinnego przyznanego na podstawie decyzji z dnia 2 listopada 2021 r. w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją z dnia 21 stycznia 2025 r., nr [...], Wójt uchylił w okresie od 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego oraz dodatków na obie jej córki. W uzasadnieniu decyzji Wójt podniósł, że Wojewoda poinformował, iż od dnia 1 sierpnia 2014 r. zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ K. B. jest uprawniona do renty na terytorium [...]. Zgodnie z art. 23a ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) w przypadku gdy Wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzje przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz wojewoda mogą z bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzje, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – r. pr. P. J. – wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Skarżąca podniosła, że zagraniczny organ rentowy informował o śmierci męża skarżącej, czego nikt nigdy nie kwestionował przyznając świadczenie w kolejnych okresach. Decyzja w zasadzie nie ma uzasadnienia. Skarżąca pobiera 75 € miesięcznie renty, a to nigdy żaden krajowy organ nie uznał powyższego za przeszkodę w przyznawaniu kolejnych zasiłków i świadczeń. Decyzją z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że jeżeli organ poweźmie informację o tym, że znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to nie mają swobody orzekania, musi uchylić prawo do świadczeń podlegających koordynacji. Czyni to od momentu podlegania ustawodawstwu innego państwa (tu: [...]). Co więcej, organ I instancji nie miał prawa badać zasadności ustaleń Wojewody. Skoro Wojewoda stwierdził, że zachodzą przesłanki koordynacji, to należy uchylić prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że uchylenie prawa do tych świadczeń wcale nie oznacza, że teraz skarżąca będzie musiała zwrócić wszystkie pobrane dotąd środki. Zmienia się jedynie właściwość organów administracji publicznej w zakresie przyznawania świadczeń. Zarzuty podniesione w odwołaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za niezasadne. Skarżąca, reprezentowana przez ww. radcę prawnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zakwestionowała decyzję organu II instancji. Podniesiono zarzuty naruszenia: 1) art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r."), bowiem skarżąca od 2014 r. na bieżąco przedkłada Wójtowi pełną dokumentację z [...] wraz z jej tłumaczeniem na język krajowy, co dowodzi pobieraniu przez skarżącą renty rodzinnej w kwocie 75 € miesięcznie, a Wójt ma o tym wiedzę; 2) art. 23a ust. 5 u.ś.r. bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze podnosi, że uchylanie decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych wynika ze zmiany sytuacji w toku pobierania świadczeń rodzinnych, co stanowi przesłankę do uchylenia decyzji, a zmiana sytuacji skarżącej nie nastąpiła od 2014 r.; 3) art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a.") poprzez nieprzeprowadzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, bowiem skarżąca na bieżąco informowała Wójta o pobieraniu renty rodzinnej "[...]" z [...], w związku ze śmiercią jej męża, wypłacanej przez instytucje, czego Wójt nigdy wcześniej nie kwestionował przyznając w kolejnych okresach zasiłek skarżącej; 4) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w celu wydania decyzji w sprawie, gdyż błędnie uznano, iż w toku pobierania świadczeń rodzinnych sytuacja skarżącej uległa zmianie, a ta nie zmieniła się od 2014 r. W oparciu o ww. zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania prowadzonego przez Wójta. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że z pisma Wojewody wynika brak zajścia koordynacji w odniesieniu do drugiej córki – G. S.. Na tę okoliczność dołączono do skargi pismo Wojewody z dnia 10 kwietnia 2025 r., w którym mowa jest o tym, że przepisy o koordynacji nie dotyczą G. S.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało wcześniejsze stanowisko. Na rozprawę w dniu 20 sierpnia 2025 r. nie stawił się nikt, pomimo prawidłowego zawiadomienia o jej terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych względów, niż przedstawiono to w jej zarzutach. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Sądowa kontrola obejmuje swoją kognicją m.in. decyzje administracyjne, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany z urzędu wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności mające wpływ na wynik sprawy, choćby nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą. Taka sytuacja zasadniczo miała miejsce w niniejszej sprawie. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do zasiłku rodzinnego na dwójkę jej dzieci. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. W niniejszej sprawie rozpatrywany jest przypadek zasiłku rodzinnego przyznanego w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., w jakim to Wójt był organem administracji publicznej odpowiedzialnym za sprawę przyznania zasiłku rodzinnego na każdą z córek skarżącej. Z tego też względu w niniejszej sprawie Wójt był organem właściwym w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do zasiłku rodzinnego. Wójt powziął wiadomość od Wojewody, że w odniesieniu do skarżącej znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda ustalił, że od 2014 r. skarżąca pobiera świadczenie rentowe z terytorium [...]. Ta okoliczność stanowiła podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do zasiłku rodzinnego na obydwie jej córki. Organ przyznający tego rodzaju świadczenie jest związany ustaleniami wojewody i nie ma możliwości, podważania takich ustaleń, ani zaniechania wszczęcia postępowania ukierunkowanego na uchylenie prawa do świadczenia (zob. np. wyrok NSA z dnia 15 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 1073/23). Zdaniem Sądu w składzie orzekającym organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy i odwoławczy) co do zasady podjęły trafne rozstrzygnięcia. Ujawnienie zaistnienia koordynacji przepisów zabezpieczenia społecznego niejako przenosi właściwość rzeczową między krajowymi organami administracji publicznej. Nie oznacza to wcale konieczności zwrotu przyznanego świadczenia, a jedynie konieczność rozpatrzenia przyznania świadczenia przez właściwy rzeczowo podmiot (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Po 582/24). Sąd dostrzegł jednak okoliczność, która podaje w wątpliwość trafność zapadłych rozstrzygnięć. Jest to okoliczność, która ujawniła się dopiero w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Składając do tut. Sądu skargę, skarżąca dołączyła pismo Wojewody z dnia 10 kwietnia 2025 r., w którym tenże Wojewoda traktuje o tym, że przepisy o koordynacji nie dotyczą G. S., a więc jednej z córek skarżącej. Wojewoda zastrzegł, że prosi Wójta o nieuchylanie prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych wobec tej córki. Sąd stwierdził, że jest to okoliczność, jaka nie pozwala na ostanie się zaskarżonych decyzji w obrocie prawnym. Skarżąca pobiera zarówno świadczenie wychowawcze (przyznawane na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) jak i świadczenia rodzinne (przyznawane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych). Pomimo tego, przepisy obu ww. ustaw posiadają tożsamo brzmiące przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm., zwanej dalej "u.p.p.w.d.") oraz art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2024 rok, poz. 323 ze zm.) zgodnie z którym w przypadku gdy Wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzje przyznająca świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Obydwa wspomniane przepisy traktują o pobycie rodzica dziecka w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To zagadnienie z kolei jest uregulowane w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L. z 2004 r. Nr 166, poz. 1). Biorąc pod uwagę, że skarżąca pobiera rentę z zagranicznego systemu rentowego, jak twierdzi z tytułu śmierci męża, a także to, że dwie córki skarżącej noszą różne nazwiska, co uprawdopodobnia tezę, aczkolwiek wymaga to wyjaśnienia w ponownie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, że koordynacja zachodzi w odniesieniu do pierwszej córki skarżącej – E. B. B. – gdyż jej ojciec przebywał w [...], a to pobyt w państwie członkowskim Unii Europejskiej rodzi stosunek koordynacyjny, należy wyjaśnić bezsprzecznie, wobec nieco sprzecznych komunikatów Wojewody, wobec kogo ostatecznie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda stwierdził, że koordynacja nie dotyczy G. S. – drugiej córki skarżącej – i dotyczy to świadczeń rodzinnych, jednakże wobec tożsamego brzmienia przepisu art. 16 u.p.p.w.d. i art. 23a u.ś.r., nie sposób stwierdzić, że koordynacja może zachodzić na gruncie świadczenia wychowawczego i jednocześnie nie zachodzi w odniesieniu do świadczeń rodzinnych. Byłaby to wewnętrznie sprzeczna konstatacja. Należy więc ustalić, czy koordynacja, o której informuje Wojewoda, zachodzi i wobec której z córek skarżącej. Wyjaśnienia wymaga również to, czy pobyt zmarłego męża skarżącej w [...], po którym skarżąca pobiera świadczenie rentowe, mógł mieć jakikolwiek wpływ na kwestię pobierania zasiłku rodzinnego względem G. S.. Na gruncie niniejszej sprawy, na dzień orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze bez wątpliwości było to, że postępowanie administracyjne o uchylenie prawa do zasiłku rodzinnego przyznanego decyzją z dnia 2 listopada 2021 roku zasadnie zostało wszczęte. Organy administracji publicznej (rozpoznawczy i odwoławczy) orzekały według stanu, w którym koordynacja dotyczyła obu córek skarżącej. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca przedłożyła w niniejszej sprawie pismo Wojewody z dnia 10 kwietnia 2025 r., w którym "wyłączono" sprawy uchylenia świadczeń rodzinnych wobec G. S.. Wobec brzmienia art. 16 u.p.p.w.d. i art. 23a u.ś.r., nie sposób stwierdzić, że nie ma to wpływu na niniejszą sprawę, a wyjaśnienia wymaga czy konieczne było uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego na obie córki. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 480 zł, na które złożyła się opłata za czynności radcy prawnego reprezentującego skarżącą w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.