II SA/Po 284/25
WyrokWSA w Poznaniu2025-08-20
Skład orzekający: Sędzia WSA Tomasz Świstak, Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.), Asesor WSA Robert Talaga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy obywatel Ukrainy, który uzyskał ochronę tymczasową w innym państwie członkowskim UE, może jednocześnie pobierać świadczenie wychowawcze w Polsce, jeśli złożył wniosek o zakończenie ochrony tymczasowej, ale nie uzyskał potwierdzenia jej odwołania?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może oprzeć swojej decyzji wyłącznie na danych z rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody przedstawione przez stronę, zwłaszcza gdy istnieją wątpliwości co do legalności pobytu wynikające z potencjalnego korzystania z ochrony tymczasowej w innym państwie UE. W przypadku wątpliwości, organ powinien aktywnie dążyć do ich wyjaśnienia, w tym poprzez zwrócenie się do Straży Granicznej o dodatkowe informacje.Stan faktyczny
Skarżąca, obywatelka Ukrainy, zaskarżyła decyzję o uchyleniu jej prawa do świadczenia wychowawczego. Organ I instancji uchylił prawo do świadczenia, opierając się na rejestrze Straży Granicznej wskazującym na utratę legalnego pobytu w związku z zarejestrowaniem się w chorwackim systemie zabezpieczenia społecznego. Organ II instancji utrzymał tę decyzję w mocy, mimo przedstawienia przez skarżącą dowodów potwierdzających jej pobyt w kraju i złożenia wniosku o zakończenie ochrony tymczasowej w Chorwacji. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów KPA i ustawy pomocowej.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 20 sierpnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. D. na decyzję Inne z dnia 7 lutego 2025 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga A. D. (zwanej dalej "skarżącą") na decyzję Inne (zwanego dalej "Prezesem ZUS" lub "organem II instancji") z dnia 7 lutego 2025 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "ZUS" lub "organem I instancji") z dnia 11 grudnia 2023 r., nr [...] postępowanie [...] w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na dziecko – M. T.. Zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: baza CBOSA, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.
W wyniku rozpoznania wniosku skarżącej, informacją z dnia 17 lutego 2023 r., nr [...] postępowanie [...], ZUS przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres 01.06.2023-31.05.2024.
Pismem z dnia 16 października 2023 r. ZUS wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze. Jak stwierdził ZUS, wniosek skarżącej był niekompletny, ponieważ nie dało się potwierdzić legalnego pobytu skarżącej w kraju i dostępu do rynku pracy.
Decyzją z dnia 11 grudnia 2023 r., nr [...], ZUS uchylił prawo skarżącej do świadczenia wychowawczego na jej syna. W uzasadnieniu decyzji ZUS podniósł, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zwanego dalej "KGSG") ustalono, iż skarżąca utraciła legalny pobyt w kraju w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowski Unii Europejskiej (zwanej dalej "UE"). Od 28 stycznia 2023 r. obowiązują przepisy stanowiące o braku udzielenia pomocy obywatelom [...], jeżeli korzystają z ochrony na terenie innego państwa członkowskiego UE. Tym samym pobyt w kraju staje się nielegalny.
Skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Skarżąca podniosła, że nigdy nie opuściła kraju. Wyjechała jedynie do [...] w okresie czerwiec-wrzesień 2022. Nie opuszczała później kraju, obecnie nie pracuje. Skarżąca szuka pracy. Syn skarżącej nieprzerwanie chodzi do szkoły.
W piśmie z dnia 29 lipca 2024 r. skarżąca wyjaśniła, że jest ona w kraju razem z synem od dnia 22 września 2022 r. Nigdzie od tej pory nie wyjeżdżała. M. chodzi do krajowej szkoły, na co posiada zaświadczenie. Posiada także dokument z [...], gdzie wskazuje się, że skarżąca i jej syn zostali wyrejestrowani z pobytu na terenie [...] z dniem 22 września 2022 r. Do pisma dołączono krajową wersję zaświadczenia Komendy Policji Prowincji [...] w [...] ([...]), w którym zaświadcza się, że skarżącej udzielono w [...] ochrony tymczasowej w okresie 28.06.2022-04.03.2024. W dniu 22 września 2022 r. skarżąca wyrejestrowała swój pobyt w R. , natomiast w dniu 27 listopada 2023 r. poprosiła o odwołanie ochrony tymczasowej, ponieważ opuściła [...] razem z synem i udała się do kraju. Zaświadczenie to jest podpisane przez Komendanta Policji w [...] – N. G..
Pismem z dnia 5 grudnia 2024 r. Inne wyjaśnił, że nie można rozpatrzeć odwołania, ponieważ z rejestru Straży Granicznej wynika, iż skarżąca utraciła swój legalny pobyt w kraju z uwagi na zarejestrowanie się w systemie zabezpieczenia społecznego w [...]. Status [...] został wówczas anulowany. Z ustaleń Inne wynika, że legalny pobyt skarżącej i jej syna w kraju miał miejsce w okresie 01.03.2022-28.01.2023. Inne polecił skarżącej skontaktowanie się z placówką Straży Granicznej oraz z właściwym urzędem gminy, aby wyjaśnić kwestię jej pobytu.
Odpowiedź skarżącej wpłynęła w dniu 3 stycznia 2025 r. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm., zwanej dale "ustawą pomocową") żaden przepis nie zawiera warunków, że ZUS powinien odmówić wypłaty świadczenia w przypadku zarejestrowania tej osoby w innym kraju. Jasno wskazuje się warunki, jakie należy spełnić, aby uzyskać świadczenie wychowawcze. ZUS nie może sprawdzać rejestracji osoby w innym kraju jako osoby korzystającej z ochrony tymczasowej. Skarżąca twierdzi, że wróciła do kraju ze swoim synem w dniu 24 września 2022 r. W dniu 28 stycznia 2023 r. skarżąca i jej syn mieli zostać zarejestrowani jako osoby korzystające z ochrony czasowej w kraju. Skarżąca zwróciła się do władz chorwackich o zakończenie ochrony czasowej w [...] w dniu 17 listopada 2023 r. Przepis art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom [...] legalnie przebywającym w kraju, jeżeli zamieszkuje na jej terytorium. To ZUS jest zobowiązany do sprawdzenia rejestrów, w tym statusu [...]. Skarżąca od dnia 28 stycznia 2023 r. nie wyjechała z kraju. Jej syn także.
Decyzją z dnia 7 lutego 2025 r., nr [...], Inne utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Inne podniósł, że w okresie 01.06.2023-31.05.2024 skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na jej syna, ponieważ skarżąca była zarejestrowana w chorwackim systemie zabezpieczenia społecznego i w myśl art. 26 ustawy pomocowej, nie przysługuje jej świadczenie. W myśl powołanego przepisu, świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom [...], którzy legalnie przebywają w kraju w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Jeżeli ci obywatele korzystają z ochrony czasowej innego państwa członkowskiego UE, to taka ochrona w kraju nie przysługuje – art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej.
Dane z rejestru Straży Granicznej wskazują, że skarżąca i jej syn przebywali w kraju legalnie w okresie 01.03.2022-28.01.2023. Przyjazd do kraju miał miejsce dwukrotnie: 1 marca 2022 r. oraz 28 stycznia 2023 r. Dane z tego rejestru nadal wykazują niezgodności. Dlatego też skarżącej nie może przysługiwać świadczenie wychowawcze.
Skarżąca, działając samodzielnie, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zakwestionowała decyzję organu II instancji. Podniesiono zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 19, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 26 ustawy pomocowej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, stwierdzenie, że Inne dopuścił się rażącego naruszenia prawa i zobowiązanie tego organu do wydania nowej decyzji w terminie 30 dni. Skarżąca wnosi także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono jeszcze raz całą historię pobytu skarżącej w kraju. Skarżąca podniosła, że Inne nie przeprowadził postępowania w sposób wyczerpujący. Przeniósł na nią ciężar dowodowy, uchylając się od prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Inne w zasadzie polegał tylko na rejestrze danych ze Straży Granicznej.
W odpowiedzi na skargę Inne , reprezentowany przez pełnomocnika – r. pr. K. H. – wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji wniósł także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Inne wskazał, że w dniu 28 stycznia 2023 r. skarżąca i jej syn utracili prawo legalnego pobytu. Dane z rejestru Straży Granicznej są jednoznaczne. Sam paszport i stemple w jego wnętrzu nie stanowią dokumentu potwierdzającego legalny pobyt w kraju. Dlatego też Inne podtrzymał swoje stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca oraz organ II instancji zgodnie wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 21 lipca 2025 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 20 sierpnia 2025 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując, jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę postanowień kończących postępowanie administracyjne, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich okoliczności sprawy, mających wpływ na wynik sprawy, choćby strona skarżąca nie podniosła ich w skardze.
Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji Inne utrzymującej w mocy decyzję ZUS w przedmiocie pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na jej syna. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.
Zasady i tryb przyznawania świadczenia wychowawczego regulują przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, jednakże w odniesieniu do obywateli [...], zastosowanie znajdują dodatkowo przepisy ustawy pomocowej, które dotyczą ciągłości pobierania tego świadczenia. Zarzewiem sporu, jaki rozgorzał pomiędzy skarżącą a Prezesem ZUS, co stało się kanwą dla niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej, był, zdaniem Inne , wyjazd skarżącej z kraju wraz z synem oraz zarejestrowanie się w chorwackim systemie zabezpieczenia społecznego, co w myśl art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej, wyłącza możliwość pobierania świadczenia wychowawczego. Skarżąca podnosi, że jej nieobecność w kraju obejmuje okres trzech miesięcy w 2022 r., a świadczenie wychowawcze pobiera od dnia 17 lutego 2023 r. Od tamtej pory nie opuszczała kraju. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie Inne było co najmniej przedwczesne.
Skarżąca, jako obywatelka [...], pobiera świadczenia wychowawcze na swojego syna. Jako obywatelce [...], świadczenie to przysługuje, jeżeli jej pobyt w kraju jest uznawany za legalny, w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Pobyt w kraju i posiadanie numeru PESEL oraz statusu [...] sprawiają, że skarżąca jest "włączona" do systemu pomocowego, jaki państwo krajowe utworzyło dla obywateli [...] uciekających przed wojną. W myśl art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej, z pomocy można korzystać w kraju, jeżeli świadczeniobiorca nie jest zarejestrowany w jakimkolwiek systemie zabezpieczenia społecznego innego niż kraju państwa członkowskiego UE. W celu sprawnego koordynowania spraw z zakresu przyznawania świadczeń wychowawczych, ZUS korzysta z danych pochodzących z rejestru prowadzonego przez KGSG (art. 26 ust. 3a ustawy pomocowej). ZUS korzysta także z innych możliwości dowodowych, jak chociażby wezwanie do siedziby w celu złożenia wyjaśnień w sprawie. Warto jednak zaznaczyć, że ZUS, ani Inne nie mają pełnego wglądu do rejestru, jakim dysponuje Straż Graniczna. Nie ma wglądu do wiadomości o zarejestrowaniu obywatela [...] w systemie zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego UE. Takie informacje KGSG może uzyskać przy pomocy Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, zgodnie z art. 3a ust. 2 pkt 2 ustawy pomocowej.
Od dnia 28 stycznia 2023 r. istnieje zakaz korzystania z systemu pomocy uciekinierom wojennym z [...], jeżeli są oni zarejestrowani w innym, aczkolwiek podobnym systemie państwa członkowskiego UE. Takie informacje może ustalić tylko KGSG, natomiast właściwy miejscowo wojewoda powinien nadto przekazać informację o potencjalnie zachodzącej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, aby sprawę o przyznanie świadczenia wychowawczego rozpoznał właściwy rzeczowo organ administracji publicznej.
Świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom [...], zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej, jednakże trzeba spełnić także inne wymagania, niż te, które zostały wskazane w powołanym przepisie. Tymi wymaganiami są np. niepodleganie innemu systemowi zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego UE. Korzystanie z innego systemu rodzi niemożność pobierania świadczenia wychowawczego (art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej).
Zanim Sąd przejdzie do właściwej części uzasadnienia niniejszego wyroku, należy przywołać okoliczności niesporne, ale także wyjaśnić te, które zostały błędnie ustalone. Skarżąca oraz jej syn, są obywatelami [...], którzy przyjechali do kraju w dniu 1 marca 2022 r. Tego dnia nadano im numer PESEL oraz status [...]. Po blisko trzech miesiącach, skarżąca i jej syn wyjechali do [...], gdzie skarżąca uzyskała ochronę czasową w okresie 28.06.2022-04.03.2024. Tę okoliczność potwierdziły władze chorwackie (k. [...] akt administracyjnych). Przepis art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej wszedł w życie z dniem 28 stycznia 2023 r., dlatego okoliczność rzeczywistego podlegania chorwackiemu systemowi ochrony czasowej ma kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy. Po upływie 30 dni od opuszczenia kraju, numer PESEL i status [...] zostały skarżącej i jej synowi anulowane.
Skarżąca wraz z synem powróciła do kraju w dniu 24 września 2022 r. Wyrejestrowała swój pobyt w R., a następnie udała się w podróż do kraju. Skarżąca przedłożyła do akt sprawy bilet imienny na siebie i jej syna (autobus [...] relacji R.-K. – k. [...] akt administracyjnych). Pomimo powrotu do kraju, skarżąca i jej syn ponownie nabyli numer PESEL oraz status [...] z dniem 28 stycznia 2023 r., co wynika z danych odprawowych. Pobyt skarżącej i jej syna w kraju mógłby zostać uznany za legalny, w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, ale nadal nie ustalono w niniejszej sprawie, czy chorwacka ochrona czasowa zakończyła się, a jeżeli tak, to kiedy. [...] organy mogą nadać numer PESEL i status [...], co rodzi domniemanie legalnego pobytu, ale jeżeli cudzoziemiec korzysta równolegle z ochrony państwa członkowskiego UE, to taki pobyt nie jest legalny i wyłącza możliwość korzystania z krajowego systemu pomocowego dla uchodźców wojennych z [...]. Skarżąca od dnia 17 lutego 2023 r. pobiera świadczenie wychowawcze, jednakże ZUS nie posiada informacji dotyczących statusu skarżącej w chorwackim systemie ochrony czasowej.
W toku postępowania odwoławczego skarżąca przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie władz chorwackich, z którego wynika, że w dniu 17 listopada 2023 r. skarżąca zawnioskowała o odwołanie przyznanej jej ochrony czasowej. Dla przypomnienia, obowiązywała ona do dnia 4 marca 2024 r. Nie wiadomo, czy właściwy organ [...] odwołał taką ochroną, a jeżeli tak, to z jakim dniem. Wobec obowiązującego od dnia 28 stycznia 2023 r. przepisu art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej wyłączającego jakąkolwiek pomoc w razie podlegania innemu prawu państwa członkowskiego, ustalenie zakończenia chorwackiej ochrony czasowej jest okolicznością kluczową dla stwierdzenia, że skarżącej świadczenie wychowawcze nie przysługiwało. Jeżeli istotnie okaże się, że w okresie pobierania świadczenia wychowawczego skarżąca podlegała chorwackiemu prawu, jej pobyt w kraju w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej zostanie uznany za nielegalny, a w związku z tym zaistnienie brak podstaw do przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego. To należy skrupulatnie ustalić. ZUS, ani Inne nie posiadają pełnego dostępu do danych KGSG, dlatego też należy skorzystać z normy prawnej z art. 3a ust. 2 pkt 2 ustawy pomocowej i poprosić KGSG o ujawnienie informacji, w jakim okresie skarżąca podlegała chorwackiej ochronie czasowej.
Godzi się nadmienić, że ustawa pomocowa jest regulacją, która w sposób szczególny normuje wiele zagadnień materialnoprawnych w odniesieniu do obywateli [...], którzy przebywają w kraju w związku z wojną, jednakże na gruncie postępowania administracyjnego, prowadzonego w sprawie o świadczenia wychowawcze, nie dochodzi do żadnego zawężenia katalogu dowodów, jakie można w tych sprawach powoływać. Przepis art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej stanowi: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL". Zacytowany przepis przyznaje niejako pierwszeństwo wskazanym w jego treści rejestrom publicznym, ale nie czyni ich uprzywilejowanymi w zakresie wagi danych w nich zawartych. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela [...], o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez KGSG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium kraju) oraz rejestru PESEL (w zawierającego informację o statusie cudzoziemca – "statusie [...]"). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrach. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy szczególnie, gdy liczebność [...] w kraju nadal liczona jest w setkach tysięcy osób. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie rejestr prowadzony przez KGSG stanowi dowód legalnego pobytu w kraju, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 733/24). Szczególnie ma to znaczenie z uwagi na przepis art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej. Z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych.
Inne , a wcześniej ZUS, oczekiwali, że skarżąca rozwiąże wątpliwości, które w ocenie tych organów zaistniały. Wobec jasnych sygnałów, że dane przedstawiane przez skarżącą są prawdziwe, bowiem przedłożono zaświadczenie o nadaniu numeru PESEL w dniu 28 stycznia 2023 r. oraz statusu [...], dowód w postaci biletu autobusowego świadczącego o powrocie skarżącej i jej syna do kraju w dniu 24 września 2022 r., Inne powinien odstąpić od opierania swojego rozstrzygnięcia na danych pochodzących z rejestrów publicznych. Inne nie jest zwolniony z obowiązku stosowania art. 77 § 1 w związku z art. 7 k.p.a. W sprawie przedstawiono dowody, które przeczą danym zawartym w rejestrach publicznych. Inne w sposób nieuprawniony polegał na tych danych, a nadto zignorował całkowicie dowody przedstawione przez skarżącą. Jeśli pozostają jakieś wątpliwości w materii przyjazdu skarżącej, to Inne powinien zgłosić się do Straży Granicznej w celu wyjaśnienia tych wątpliwości, czyniąc zadość obowiązkowi dotarcia do prawdy obiektywnej.
Zaskarżona decyzja jest całkowicie sprzeczna z treścią art. 77 § 1 w związku z art. 7 k.p.a. W związku z tym, że we wszystkich stosunkach administracyjno-prawnych istnieje relacja nadrzędności podmiotu administracji publicznej nad podmiotem spoza tej struktury, co jest przecież domeną prawa administracyjnego, na gruncie postępowania administracyjnego obowiązuje zasada prawdy obiektywnej, aby "zrekompensować" podmiotowi administrowanemu wyższość podmiotu administrującego nad nim. Z tego też względu: "To na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie w danej sprawie spoczywa główny ciężar wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zebrania i ocenienia dowodów oraz należytego wyjaśnienia powodów ich określonej oceny." (wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 114/21). Oczywiście to nie jest tak, że skarżąca nie może wspierać organu w wyjaśnianiu istotnych dla rozstrzygnięcia jej sprawy, przyczyniać się do odnajdywania istotnych dowodów w sprawie, ale nie może mieć miejsca taka sytuacja jak w niniejszej sprawie, że wszystkiego ma dowodzić skarżąca, a organ II instancji oczekuje tylko na wyniki działań po jej stronie. Jest to wręcz oczywista sprzeczność z fundamentalną zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Sąd nie ma wątpliwości co do oczywistej niezgodności zapadłego rozstrzygnięcia względem skarżącej. Waga dowodów, jakie skarżąca przedstawiła, zaniechanie Inne co do oceny tych dowodów z uwagi na poleganie na rejestrze Straży Granicznej (naruszenie art. 11 k.p.a.), a przede wszystkim, co wręcz powinno być podniesione w pierwszej kolejności, przeniesienie całkowitego ciężaru dowodowego na skarżącą, świadczy o oczywistym naruszeniu przez Inne przepisów postępowania w sposób, w jaki miało to istotny wpływ na wynik sprawy.
Podsumowując, Inne nieprawidłowo ocenił dowody przedłożone przez skarżącą w toku administracyjnego postępowania odwoławczego. Skarżąca dowiodła tego, że powróciła do kraju przed uzyskaniem świadczenia wychowawczego (24 września 2022 r.). Posiadała w dniu 17 lutego 2023 r. numer PESEL oraz status [...] (zgodnie z zaświadczeniem Prezydenta Miasta [...], ale z uwagi na niejawność informacji o tym, czy skarżąca w tymże dniu nadal podlegała chorwackiemu systemowi zabezpieczenia społecznego z uwagi na udzieloną ochronę czasową na okres 28.06.2022-04.03.2024, żaden krajowy organ nie mógł ustalić, że posiadanie numeru PESEL i statusu [...] nie rodzi skutku legalnego pobytu skarżącej w kraju, a w konsekwencji nie ma podstaw do pobierania przez nią świadczenia wychowawczego. Skarżąca przedłożyła do akt zaświadczenie władz chorwackich, z którego wynika, że w dniu 17 listopada 2023 r., a więc w dniu pobierania świadczenia wychowawczego zwróciła się do tychże władz o odwołanie ochrony czasowej. Skutek tej prośby jest nieznany ZUS, Prezesowi ZUS, ani tut. Sądowi. To powinno stanowić dla Inne determinantę dalszego działania, aby ustalić czy ochrona ta została odwołana, a jeżeli tak to kiedy. W świetle art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej ma to fundamentalne znaczenie dla oceny zasadności odebrania skarżącej świadczenia wychowawczego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności wniesionej skargi. Inne naruszył przepisy procesowe (art. 77 § 1 w związku z art. 7 oraz art. 11 k.p.a.) w sposób, w jaki uzasadniona jest konstatacja o niemożności pozostawienia zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił decyzję Inne , o czym orzeczono w sentencji wyroku.
Wniosek skarżącej o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego jest oczywiście niezasadny, ponieważ skarżąca z uwagi na brzmienie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ponosiła żadnych kosztów sądowych. W myśl art. 199 p.p.s.a. każda strona ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, ale skarżąca korzystała z ustawowego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Stąd koszty są nienależne, pomimo zasadności skargi.
Niezasadne było także żądanie skarżącej, aby stwierdzić rażące naruszenie prawa, czy zobowiązać Inne do wydania decyzji w terminie wskazanym przez Sąd. To oczekiwanie wpisuje się w sprawę sądowoadministracyjną zainicjowaną skargą na bezczynność lub przewlekłość postępowania. Skarga taka jest osobnym sposobem wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, gdzie przedmiotem skargi nie jest akt prawny wydany przez organ, a jego brak. Tylko w tym przypadku można orzekać o rażącym naruszeniu prawa i zobowiązaniu do wydania decyzji w terminie (zob. art. 149 p.p.s.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Inne , na podstawie art. 3a ust. 2 pkt 2 ustawy pomocowej, zwróci się do KGSG w celu ustalenia, czy władze chorwackie odwołały ochronę czasową, a jeżeli tak to kiedy. Te ustalenia będą stanowiły podstawę do wyznaczenia okresu, za jaki ewentualnie świadczenie wychowawcze nie przysługiwało skarżącej. Dowody dotyczące powrotu do kraju w dniu 24 września 2022 r. Inne uzna za wystarczające na okoliczność pobytu w kraju w dniu uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego. Organ II instancji nie zapomni także o zwróceniu się do właściwego miejscowo wojewody w kwestii ewentualnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na pobyt skarżącej w [...] i podleganie tamtejszemu systemowi pomocowemu.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło