III FZ 103/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Op 172/22 odrzucające zażalenie J.B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie ze skargi J.B. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 11 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 105/22 postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Op 172/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił zażalenie J.B. (dalej: skarżący) na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 grudnia 2022 r., w sprawie ze skargi skarżącego o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 11 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 105/22. WSA wskazał, iż na wskutek wniesionego przez skarżącego pisma z dnia 21 grudnia 2022 r., zarządzeniem z dnia 27 grudnia 2022 r. poinformowano skarżącego, że: - sprawa o sygn. akt I SA/Op 172/22 (I SPP/Op 81/22), ze skargi skarżącego o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 11 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 105/22, została zakończona prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 29 lipca 2022 r., w związku z oddaleniem zażalenia skarżącego przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie NSA z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt III FZ 534/22) na ww. postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania; - pismo skarżącego z dnia 21 grudnia 2022 r. zostanie włączone do akt sprawy bez nadawania mu dalszego biegu, w związku z brakiem jakichkolwiek wniosków skarżącego, a jedynie opisaniem dotychczasowego przebiegu postępowań zainicjowanych przez skarżącego; - skarżący jako strona postępowania prowadzonego pod sygn. akt I SA/Op 172/22 może zapoznać się z aktami sądowymi, po wcześniejszym telefonicznym umówieniu terminu ich przeglądania w Wydziale Informacji Sądowej Sądu pierwszej instancji. Na powyższe zarządzenie skarżący złożył zażalenie. WSA odrzucił zażalenie skarżącego uzasadniając, iż żaden przepis ustawy procesowej nie przewiduje możliwości zaskarżenia zarządzenia przewodniczącego informującego o pozostawieniu pisma w aktach sprawy bez nadawania mu dalszego biegu, a także informującego, że kolejne składane w tej sprawie pisma procesowe będą również pozostawione bez rozpoznania w aktach sprawy bez nadawania im dalszego biegu. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, zarzucając naruszenie art. 73 § 1 i § 2, art. 75, art. 78 § 1, art. 81 w zw. z art. 10 i art. 79 oraz art. 95 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 2, art. 32, art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja RP). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu jawnym oraz o rozpoznanie oczywiście uzasadnionego zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 194 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w tym przepisie oraz w przepisach odrębnych. Przepis art. 194 P.p.s.a., w myśl art. 198 P.p.s.a., znajduje odpowiednie zastosowanie do zażaleń wnoszonych na zarządzenia przewodniczącego w przypadkach takich jak np. na zarządzenia w sprawie pozostawienia pisma bez rozpoznania, jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie (art. 49 § 2 P.p.s.a.) oraz na zarządzenie w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy (art. 227 § 1 P.p.s.a.). Prawo do wniesienia zażalenia na zarządzenie wymaga jednak wyraźnego przepisu prawa, który taki środek zaskarżenia przyznaje stronie, a którego w niniejszej sprawie brak. Jak wynika z analizy przepisów procedury sądowoadministracyjnej nie przewidziano możliwości ani w art. 194 § 1 pkt 1 - 10 P.p.s.a., ani w innych przepisach szczególnych, wniesienia zażalenia na zarządzenie takie jak skarżone w niniejszej sprawie tj. informujące o zakończeniu sprawy prawomocnym postanowieniem oraz pozostawieniem pisma skarżącego bez nadawania mu dalszego biegu. Z tych też przyczyn wniesiony środek zaskarżenia należało uznać za niedopuszczalny. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji odrzucił zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 grudnia 2022 r. Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny nie stosuje przepisów tej ustawy (K.p.a.), więc nie mógł ich naruszyć. Odnosząc się do zawartych w zażaleniu zarzutów natury konstytucyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że formalizm procesowy jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego procesu sądowego. Dzięki zachowaniu wymagań formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania, realizują postulat transparentności proceduralnej. Trybunał Konstytucyjny, wypowiadając się na kanwie dyrektyw interpretacyjnych wykładni prawa do sądu, wielokrotnie podkreślał, że jakkolwiek pojęcie sprawiedliwości proceduralnej nie jest ściśle sprecyzowane, "posiada określony rdzeń znaczeniowy sprowadzający się do możności bycia wysłuchanym, ujawnienia w czytelny sposób motywów rozstrzygnięcia (a więc unikania dowolności czy wręcz arbitralności w działaniu sądu) i zapewnienia uczestnikom postępowania przewidywalności właśnie poprzez odpowiednią spójność i wewnętrzną logikę mechanizmów, którym są oni poddani" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 lipca 2013 r., sygn. SK 17/12, OTK-A 2013/6/86). Prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, będące elementem prawa do sądu, gwarantuje zatem stronom postępowania możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelne i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Minimalne wymogi w zakresie rzetelnej procedury wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego (nie zaś przedmiotowego) traktowania uczestników postępowania, z drugiej zaś - zakaz arbitralnego działania sądu. Zasada sprawiedliwości proceduralnej ma charakter uniwersalny, dotyczy wszystkich etapów i rodzajów postępowania, przy czym rzetelność każdej procedury powinna być powiązana z jej funkcją i charakterem prawnym. Sądy administracyjne orzekają na podstawie procedury, w obrębie której toczy się postępowanie, z wykorzystaniem instrumentów będących w ich dyspozycji oraz przysługujących im kompetencji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.