II OZ 273/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. H. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 stycznia 2026 r. sygn. akt II SAB/Bk 58/25 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 września 2025 r. sygn. akt II SAB/Bk 58/25 oddalającego skargę S. H. J. na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie ochrony przeciwpożarowej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 21 stycznia 2026 r., sygn. akt II SAB/Bk 58/25, odrzucił wniosek S. H. J. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 9 września 2025 r. oddalającego skargę S. H. J. na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie ochrony przeciwpożarowej. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 9 września 2025 r. oddalono skargę złożoną w niniejszej sprawie przez skarżącego. W dniu 22 września 2025 r. pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie go bezpośrednio skarżącemu – zgodnie z jego życzeniem. W dniu 21 października 2025 r. Sądu pierwszej instancji wpłynęła opinia o braku podstaw do wniesienie skargi kasacyjnej od ww. wyroku z dnia 9 września 2025 r. wraz z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz oświadczeniem, że koszty nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Tego samego dnia sędzia sprawozdawca uznał ww. opinię za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności. Postanowieniem z dnia 22 października 2025 r. referendarz sądowy przyznał adw. O. R. wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 6 listopada 2025 r. do Sądu Wojewódzkiego wpłynęło pismo ORA, z którego wynika, że samorząd adwokacki, w związku z żądaniem skarżącego, ustanowił mu nowego pełnomocnika z urzędu w osobie adw. R. W. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2025 r. referendarz sądowy stwierdził, że wyrok z 9 września 2025 r. jest prawomocny od 25 listopada 2025 r. W dniu 14 stycznia 2026 r. do Sądu Wojewódzkiego wpłynął datowany na 4 stycznia 2026 r. (data nadania: 9 stycznia 2026 r.), sporządzony przez pełnomocnika strony skarżącej z urzędu, adw. R. W., wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku (do wniosku dołączono skargę kasacyjną) oraz wniosek o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem na piśmie. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że o zapadłym wyroku i jego treści dowiedział się w dniu 2 stycznia 2026 r., w trakcie rozmowy z upoważnionym pracownikiem sądu. Odpis wyroku i jego uzasadnienia nie został mu skutecznie doręczony ani wysłany do sporządzania wniosku. Ponadto, z uwagi na to, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został wysłany tylko skarżącemu, pełnomocnik wniósł o jego wysłanie i doręczenie także i jemu, bowiem w ocenie skarżącego termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie rozpoczął swojego biegu. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd pierwszej instancji wskazał, że w przypadku, gdy pełnomocnik z urzędu, zamiast wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzi opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i opinia ta zostanie złożona w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, a ponadto zostanie uznana przez sąd za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności, to skarżący w terminie trzydziestu dni od doręczenia opinii, może wnieść skargę kasacyjną sporządzoną przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Doręczenie skarżącemu opinii o brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej otwiera zatem na nowo termin do wniesienia skargi kasacyjnej, jednakże wyłącznie sporządzonej przez pełnomocnika z wyboru (por.: H. Knysiak-Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016; B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 177). W ocenie Sądu Wojewódzkiego, nawet jeżeli z jakiś względów właściwy organ samorządu - okręgowa rada adwokacka lub okręgowa izba radców prawnych - wyznaczy innego pełnomocnika w miejsce pełnomocnika, który sporządził w przypisanym do tego terminie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, uznaną przez sąd za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności i doręczoną skarżącemu w trybie art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024, poz. 935) - dalej: "P.p.s.a.", to nie może w takiej sytuacji dojść do ponownego otwarcia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzanej przez tego nowego pełnomocnika z urzędu. Cel, dla którego pełnomocnik z urzędu został ustanowiony, został bowiem już w takim przypadku zrealizowany poprzez dokonanie czynności sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2018 r., sygn. II SAB/Wa 95/17). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, składany w takiej sytuacji przez nowo wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, jest niedopuszczalny, albowiem zmierzałby on do obejścia przepisu zawartego w art. 177 § 4 P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 88 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał wniosek za niedopuszczalny i podlegający odrzuceniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, polegające na błędnym uznaniu, iż z powodu opinii prawnej poprzedniego pełnomocnika wnioskodawca nie miał nawet prawa do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, co doprowadziło do bezzasadnego odrzucenia wniosku. Z uwag na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia ww. twierdzenia dodatkowo umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a. sąd postanowi o przywróceniu terminu w sytuacji, gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Zgodnie z art. 88 § 1 P.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 177 § 3 P.p.s.a., w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia (art. 177 § 4 P.p.s.a.). Przepisu § 4 zdanie trzecie nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika (art. 177 § 5 P.p.s.a.). Powyższy przepis wyraźnie stanowi, w jakiej sytuacji może zostać wyznaczony przez właściwy samorząd kolejny pełnomocnik z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyznaczenie kolejnego pełnomocnika z urzędu po złożeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez dotychczasowego pełnomocnika, którą Sąd pierwszej instancji uzna za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności i doręczy stronie, stanowi naruszenie art. 177 § 5 P.p.s.a. W przypadku zatem, gdy pełnomocnik z urzędu, zamiast wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzi opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i opinia ta zostanie złożona w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, a ponadto zostanie uznana przez Sąd pierwszej instancji za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności, to skarżący w terminie trzydziestu dni od doręczenia opinii, może wnieść skargę kasacyjną sporządzoną przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Doręczenie skarżącemu opinii o brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej otwiera zatem na nowo termin do wniesienia skargi kasacyjnej, jednakże tylko i wyłącznie sporządzonej przez pełnomocnika z wyboru. Zatem uznać należy, że nawet jeżeli z jakiś względów właściwy organ samorządu - okręgowa rada adwokacka lub okręgowa izba radców prawnych - wyznaczy innego pełnomocnika w miejsce pełnomocnika, który sporządził w przypisanym do tego terminie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, uznaną przez sąd za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności i doręczoną skarżącemu w trybie art. 177 § 4 P.p.s.a., to nie może w takiej sytuacji dojść do ponownego otwarcia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzanej przez tego nowego pełnomocnika z urzędu. Cel, dla którego pełnomocnik z urzędu został ustanowiony, został bowiem już w takim przypadku zrealizowany poprzez dokonanie czynności sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego adw. O. R. sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w przypisanym do tego terminie i opinia ta została uznana za sporządzoną za zachowaniem zasad należytej staranności. Następnie opinia ta została doręczona skarżącemu, który miał możliwość wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Czynności przewidziane w art. 177 § 4 P.p.s.a. zostały skutecznie zrealizowane, co zamyka obecnie możliwość sporządzenia przez nowo wyznaczonego pełnomocnika z urzędu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 września 2025 r. a także czyni niedopuszczalnym wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.