II SA/Gl 1243/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Agnieszka Kręcisz - Sarna (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2025 r. sprawy ze sprzeciwu K. T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/699/2025/10005 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 18 sierpnia 2025 r., nr SKO.PSŚ/41.5/699/2025/10005 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") uchyliło w całości decyzję z 22 maja 2025 r., nr [...] wydaną przez Prezydenta Miasta K. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało Prezydentowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy. Prezydent odmówił K. T. (dalej "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r."), art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej "u.ś.w.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z wyjątkiem art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] r., nr [...] nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki Skarżącej. W odwołaniu od decyzji Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji. Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., zaskarżoną obecnie decyzją uchyliło decyzję Organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy przedstawił chronologicznie przebieg postępowania administracyjnego oraz przywołał regulację art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Następnie opisał linię orzeczniczą sądów administracyjnych dotyczącą wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. z której wynika, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konkluzji Organ odwoławczy stwierdził, że nieprawidłowe jest stanowisko Prezydenta w zakresie w jakim organ ten powołuje się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Niezależnie jednak od błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ I instancji nie zrealizował bowiem obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 79a k.p.a. Okoliczność, czy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powinna być przez organ ustalona z urzędu, we własnym zakresie. W aktach znajduje się zaświadczenie MZON w K. z 3 października 2024 r., nr [...] z którego wynika, że datę ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża osoby wymagającej opieki przedłużono do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, jednak nie dłużej niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej dotychczasową ważność, tj. 30 kwietnia 2025 r. Nie ulega wątpliwości, że Organ I instancji już 8 listopada 2024 r., kiedy to Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, pozyskał wiedzę o złożeniu przez jej męża wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Postępowanie to zakończyło się orzeczeniem z [...] r., w którym podano, że mąż matki Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. O ile zatem, już w dacie składania wniosku przez Skarżącą, jej ojciec był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to ta okoliczność uniemożliwiała mu sprawowanie opieki nad chorą żoną oraz implikowała pozytywne załatwienie wniosku. Dodatkowo w postępowaniu zostało wykazane, że Skarżąca sprawuje osobiście opiekę nad matką i zrezygnowała w związku z tym z zatrudnienia lub podejmowania pracy zarobkowej. Ponownie rozpatrując sprawę, Organ I instancji został zobligowany do uwzględnienia wskazań Kolegium, zachowania reguł postępowania administracyjnego oraz przestrzegania przepisów prawa materialnego i o ile nie wystąpią nieznane do tej pory negatywne przesłanki – do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła sprzeciw od decyzji Kolegium, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji uznać należy, że doszło do błędnego zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie przesłanki do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o ww. regulację nie zostały spełnione. Kolegium jednoznacznie stwierdziło, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem powinno było rozstrzygnąć sprawę co do istoty na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Kolegium w odpowiedzi na sprzeciw wniosło o jego oddalenie. Wnosząc o oddalenie sprzeciwu Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 2a w zw. z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne orzekają w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie do art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 p.p.s.a.). Natomiast w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji, sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. przesłankami dopuszczalności uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia są naruszenie przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania oraz – stanowiące konsekwencję tego naruszenia – zaniechanie wyjaśnienia przez ten organ okoliczności faktycznych sprawy w stopniu mającym wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wobec tego decyzja kasacyjna jest wydawana wówczas, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające jest niewystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak jest podstaw do zastosowania przez organ odwoławczy przepisu art. 136 k.p.a., tj. przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 stycznia 2010 r., I OSK 943/09, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem przesłanki wydania decyzji kasacyjnej zachodzą wówczas, gdy organ odwoławczy ma wątpliwości co do stanu faktycznego i stwierdza potrzebę przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części. Organ odwoławczy stosując przepis art. 138 § 2 k.p.a. powinien w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej uzasadnić istnienie przesłanek ustawowych umożliwiających jego zastosowanie. Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że zarzuty stawiane uchylanej decyzji Prezydenta dotyczą naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 1b, a także naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 79a k.p.a. Jeśli chodzi o naruszenie przepisów prawa procesowego to zaskarżona decyzja nie zawiera żadnych wskazań co do postępowania wyjaśniającego, jakie powinien przeprowadzić Organ I instancji. Organ odwoławczy nie wskazał bowiem na żadne braki dowodowe ani na wątpliwości dotyczące stanu faktycznego sprawy. Co więcej z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że żadne okoliczności stanu faktycznego nie budziły wątpliwości Organu odwoławczego. Kolegium wprost stwierdziło, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Należy mieć na uwadze, że zadaniem organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Wobec tego organ odwoławczy powinien ponownie ocenić cały zebrany materiał dowodowy, ewentualnie go uzupełnić, gdyż dokonuje on po raz drugi rozstrzygnięcia w całości tej samej sprawy, a nie jedynie oceny prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie przez Kolegium art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy nie dokonał merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, błędnie przekazując ją do ponownego rozpatrzenia. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje wydanie decyzji kasacyjnej w przypadku, gdy decyzja pierwszoinstancyjna była dotknięta jedynie błędami natury prawnej. W skardze nie sformułowano żądania wymierzenia Kolegium grzywny. Sąd z urzędu rozważył zastosowanie tego środka przewidzianego w art. 151a § 1 p.p.s.a. uznając, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma żadnych podstaw do jego użycia. W ocenie Sądu dla orzeczenia grzywny nie jest wystarczające tylko uwzględnienie sprzeciwu, ale konieczne jest zaistnienie rażącego naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. W okolicznościach niniejszej sprawy nie miało miejsca zamierzone przewlekanie postępowania i uchylanie się od wydania rozstrzygnięcia przez Kolegium. Nie zachodzi także obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ odwoławczy nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z tego względu Sąd nie orzekł o wymierzeniu Kolegium grzywny. Wyjaśnić także należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 64d § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).