I SA/Wa 1959/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr SKO/4111/752/2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję. Wójt Gminy Sypniewo (dalej jako "Wójt") decyzją z 14 czerwca 2023 r., nr GOPS.5120.2.3.2023, na podstawie art. 60, 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 oraz art. 62 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako "u.p.s."): - ustalił M. D. (dalej jako "skarżący") zobowiązanie do ponoszenia opłaty za pobyt ojca skarżącego W. R. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie, począwszy od dnia 22 listopada 2022 r. na czas pobytu ojca skarżącego w domu pomocy społecznej; - zobowiązał skarżącego do wnoszenia tej opłaty w oznaczonym terminie na konkretny numer rachunku bankowego. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce (dalej jako "Kolegium") decyzją z 25 sierpnia 2023 r., nr SKO/4111/752/2023, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, uchyliło decyzję Wójta Gminy Sypniewo nr GOPS.5120.2.3.2023 z 12 kwietnia 2023 r. (prawidłowo z 14 czerwca 2023 r.) - w części zobowiązującej skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości 1111,52 zł miesięcznie, obejmującej okres od dnia 22 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącemu opłaty: - od dnia 22 listopada 2022 r. do dnia 30 listopada 2022 r. w wysokości 281,92 zł miesięcznie; - od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 28 lutego 2023 r. w wysokości 939,73 zł miesięcznie; - za miesiąc marzec 2023 r. w wysokości 1083,73 zł miesięcznie. W pozostałym zakresie utrzymało zakwestionowaną decyzję w mocy. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, pismem z 1 września 2023 r. skargę na decyzję Kolegium z 25 sierpnia 2023 r. wywiódł skarżący. Stan faktyczny oraz stan prawny sprawy przedstawiają się następująco. Decyzją Wójta Gminy Sypniewo z 22 listopada 2022 r., nr GOPS.5120.6.2022 ojciec skarżącego – W. R. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w [...], w którym został umieszczony w dniu 22 listopada 2022 r. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w tym domu pomocy społecznej od dnia 1 marca 2022 r. wynosi 4612,22 zł, zaś od dnia 1 marca 2023 r. koszt wzrósł do kwoty 5339,31 zł. Natomiast W. R. został obciążony odpłatnością za swój pobyt w wysokości - od dnia 22 listopada 2022 r. w kwocie 853,30 zł; od dnia 1 marca 2023 r. w kwocie 1004,38 zł oraz od dnia 1 kwietnia 2023 r. w kwocie 893,20 zł. Tym samym jego obciążenia finansowe nie pokrywały w pełni zobowiązań wobec Domu Pomocy Społecznej w [...]. Osobami obowiązanymi do wnoszenia kwoty za pobyt W. R. (który jest rozwiedziony) są: on sam, jako mieszkaniec domu, w wysokości 70% swojego dochodu, jak również - wobec nie pokrywania w pełni kosztu utrzymania z uzyskiwanym dochodem - jego zstępni: syn M. D., córka K. D., syn P. R. i syn P. R. W dniu 15 grudnia 2022 r. przeprowadzono ze skarżącym wywiad środowiskowy, w którym ustalono m.in. wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu i obciążeń finansowych, stan rodzinny, stosunek wobec ojca. Podczas wywiadu skarżący wskazał, że uzyskiwany przez niego dochód wynosi 20000,00 zł - co w przeliczeniu na członka rodziny wynosi 5000,00 zł. Następnie w dniach 28 grudnia 2022 r. oraz 27 stycznia 2023 r. przeprowadzono wywiady środowiskowe z K. D., P. R. oraz P. R. W konsekwencji przeprowadzonych wywiadów ustalono, że konkretyzacja obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca zaistniała jedynie wobec skarżącego - albowiem pozostałe dzieci nie przekraczały wymaganego kryterium dochodowego, aby taka konkretyzacja mogła nastąpić. Przesłuchano również brata ojca skarżącego – S. R., na okoliczności istotne z punktu widzenia podejmowanego rozstrzygnięcia. Pismem z 12 stycznia 2023 r. skarżący zakwestionował ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 15 grudnia 2022 r. W szczególności podważył wysokość ustalonego dochodu - który w ocenie skarżącego podlegał jedynie szacunkom, natomiast w rzeczywistości jego wysokość jest niższa. Ponadto skarżący wskazał - powołując się na zasady współżycia społecznego - że uchyla się od obowiązku płatności finansowej na rzecz ojca W. R. Pismem z 23 lutego 2023 r. powtórzył zarzuty zawarte w ww. piśmie. Wskutek wniesionych pism, zwrócono się o przeprowadzenie ze skarżącym kolejnego wywiadu środowiskowego, na który skarżący nie wyraził zgody. Ponadto w piśmie z 6 kwietnia 2023 r. skarżący poinformował Wójta o odmowie podpisania umowy w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Powyższe ustalenia doprowadziły do wydania przez Wójta Gminy Sypniewo decyzji z 14 czerwca 2023 r., nr GOPS.5120.2.3.2023 - w której skarżący, jako jedno z czwórki dzieci W. R., został obowiązany do wnoszenia opłat za pobyt swojego ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Wysokość zobowiązania została przedstawiona jako iloraz, ustalony przez Wójta na podstawie przeprowadzonego dzielenia, tj. kwoty 4446,11 zł dzielonej na cztery osoby (czwórkę zstępnych), co dało ostateczny wynik w wysokości 1111, 52 zł. Po rozpatrzeniu odwołania oraz przeanalizowaniu całości akt sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce decyzją z 25 sierpnia 2023 r., nr SKO/4111/752/2023, powołując jako podstawę prawną art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, 2, 2d, 2e i 2f ustawy o pomocy społecznej uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta w części odnoszącej się do jej punktu pierwszego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało - zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - kolejność osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Dalej wyjaśniło treść art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – tj. kto konkretnie i w jakiej wysokości może ponosić ową opłatę. Uwzględniając powyżej wymienione przepisy Kolegium wyjaśniło zasady uiszczania opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, tj. sytuację wyrażenia albo niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego a także konsekwencje odmowy zawarcia umowy alimentacyjnej. Podniosło, iż wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, ustalanej na podstawie art 61 ust. 2e w związku z ust 2f u.p.s., uzależniona jest wyłącznie od wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu oraz proporcjonalnej liczby osób zobowiązanych do jej wnoszenia (poza samym umieszczonym). Przepis ten w żadnym bądź razie nie zobowiązuje organu ustalającego tę opłatę do badania sytuacji finansowej osób zobowiązanych do ich wnoszenia, jak również badania ich możliwości do wnoszenia tejże opłaty. Zatem wyłączną podstawą do zastosowania ww. regulacji jest ustalenie, że: osoba umieszczona w DPS nie jest w stanie pokrywać z własnych środków pełnej opłaty za swój pobyt, dana osoba znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia pozostałej kwoty opłaty za pobyt członka rodziny w DPS (ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem osoby umieszczonej w DPS), osoba zobowiązana do wnoszenia tej opłaty odmówiła przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz odmówiła podpisania umowy, o której mowa w art 103 ust 2 u.p.s. Dodało, że do badania sytuacji finansowej (dochodu) oraz możliwości (pod pojęciem którym należy rozumieć, m.in. ponoszone wydatki, brak możliwości zarobkowania, itp.) wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, obligują wyłącznie regulacje z art 61 ust 2d u.p.s. - te jednak mogą mieć zastosowane tylko wówczas, gdy organ przeprowadzi z osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty rodzinny wywiad środowiskowy, podczas którego ustali sytuację dochodową rodziny zobowiązanego i jego możliwości do wnoszenia opłaty. W niniejszej sprawie wprawdzie organ I instancji zdołał przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy ze skarżącym, jednakże ustalenia poczynione podczas tego wywiadu zostały zakwestionowane przez skarżącego, a następnie odmówił on ponownego przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zatem w niniejszej sprawie zastosowanie znalazły regulacje art 61 ust. 2e w związku z ust 2f u.p.s. Następnie Kolegium stwierdziło, że skarżący jest synem W. R. - zatem ma obowiązek ponoszenia kosztów związanych z pobytem ojca w domu pomocy społecznej, skoro dochód jego ojca nie pokrywa tych kosztów w całości. Przy czym zaznaczyło, że wysokość odpłatności zależy od dochodu zobowiązanego. Jako podstawowe źródło ustaleń sytuacji życiowej skarżącego, w tym jego sytuacji dochodowej, przedstawiło rodzinny wywiad środowiskowy z 15 grudnia 2022 r. Dodało, że odmówił on podpisania umowy, o której mowa w art 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium zauważyło, iż w podstawie prawnej kwestionowanego rozstrzygnięcia organ I instancji przywołał regulacje art 61 ust 2d u.p.s., zaś w uzasadnieniu szczegółowo przeanalizował sytuację finansową rodziny skarżącego, jak również jego możliwości do wnoszenia opłaty za pobyt W. R. w DPS. Niemniej wysokość przedmiotowej opłaty sugeruje, że została ona ustalona na podstawie art 61 ust 2e w związku z ust. 2f u.p.s. Zauważyło także, iż skarżący w piśmie z 12 stycznia 2023 r. zakwestionował ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego z 15 grudnia 2022 r., w szczególności podważył wysokość ustalonego dochodu. Powołał się też na zasadę współżycia społecznego wskazując, że uchyla się od obowiązku płatności finansowej na rzecz ojca. W związku z powyższym GOPS w [...] zwrócił się do GOPS w [...] z wnioskiem o ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącym, jednakże nie wyraził on zgody na przeprowadzenie ponownego wywiadu. W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, iż mimo pierwotnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze skarżącym, w sprawie zastosowanie znajdują regulacje art 61 ust 2e i ust 2f u.p.s. - bowiem ustalenia poczynione podczas tego wywiadu zostały zakwestionowane przez skarżącego, który następnie odmówił ponownego przeprowadzenia wywiadu, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenie sytuacji dochodowej jego rodziny, a w konsekwencji - przy ustalaniu przedmiotowej opłaty za pobyt mieszkańca w DPS - nie jest możliwe uwzględnienie ograniczeń z art 103 ust 3 u.p.s., o których mowa w art. 61 ust 2d u.p.s. Podniosło, iż wysokość ustalonej opłaty sugeruje, że została ona ustalona w myśl zasady określonej w art 61 ust 2e w związku z ust 2f u.p.s., tj. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane proporcjonalnie do liczby tychże osób. Jednakże Kolegium zakwestionowało (częściowo) wysokość ustalonej opłaty dla skarżącego za pobyt jego ojca w DPS. Skoro bowiem ojciec przebywa w DPS począwszy od 22 listopada 2022 r. - to brak było podstaw do obciążenia skarżącego kwotą za pełen miesiąc pobytu jego ojca w DPS, zatem winien on ponieść opłatę w wysokości 281,92 zł. Dalej stwierdziło, że skarżący w okresie od 1 grudnia 2022 r. do 28 lutego 2023 r. obowiązany był do wnoszenia przedmiotowej opłaty w wysokości 939,73 zł (4612,22 zł - 853,30 zł = 3758,92 : 4 osoby zobowiązane), w marcu 2023 r. opłata ta wynosiła 1083,73 zł (5339,31 zł - 1004,38 zł = 4334,93 zł: 4 osoby zobowiązane), zaś od dnia 1 kwietnia 2023 r. skarżący obowiązany jest do wnoszenia opłaty w wysokości 1111,52 zł miesięcznie (5339,31 zł - 893,20 zł = 4446,11 zł: 4 osoby zobowiązane). W związku z tym organ I instancji mógł zobowiązać skarżącego do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości 1111,52 zł dopiero od dnia 1 kwietnia 2023 r., a tym samym opłata ta za okres od dnia 22 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. została ustalona w nieprawidłowej wysokości. W dalszej części uzasadnienia Kolegium odniosło się do zarzutów skarżącego zawartych w złożonym odwołaniu - stwierdzając, iż jedynie zarzut naruszenia art 10 k.p.a. zasługiwał na uwzględnienie. Niemniej uchybienie to nie mogło stanowić samoistnej podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji (nie stanowi o jej wadliwości mającej wpływ na wynik rozstrzygnięcia). Podkreśliło, iż naruszenie art 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy w takim zakresie, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny. Jednakże takie naruszenie nie zostało przez skarżącego wykazane. Zauważyło również, iż wprowadzony do art 64 u.p.s. przepis pkt 7 umożliwia częściowe lub całkowite zwolnienie osoby wnoszącej lub obowiązanej do wnoszenia z opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Jednakże zwolnienie to może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę – czyli ząrówno osoba jak i wysokość tej opłaty została już wcześniej ustalona w decyzji, zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też, rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Przy czym powyższe stanowisko zostało obecnie jednolicie ugruntowane w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że w świetle ww. argumentów za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art 7, art 75, art 77 § 1, art 78, art 79 i art. 80 k.p.a. - bowiem zebrany materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji zobowiązującej skarżącego do ponoszenia przedmiotowej opłaty, ustalonej na podstawie art 61 ust. 2e w związku z ust 2f u.p.s. Wydając niniejsze rozstrzygnięcie - w świetle odmowy przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust 2 u.p.s. - organ nie miał obowiązku badania sytuacji dochodowej rodziny skarżącego, ani jego możliwości do ponoszenia przedmiotowej opłaty, a w szczególności (na tym etapie postępowania) zbędne było przesłuchanie świadków na okoliczność potwierdzenia braku relacji rodzinnych między skarżącym a jego ojcem. Przy czym okoliczności te mogą (ale nie muszą) mieć wpływ na wynik ewentualnego postępowania prowadzonego w trybie art 64 pkt 7 u.p.s., które jest odrębnym postępowaniem, prowadzonym po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt oraz złożeniu przez tę osobę stosownego wniosku do organu właściwego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce złożył M. D. - zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego o istotnym wpływie na wynik postępowania tj.: 1) art. 6, 7, 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak weryfikacji przez organ drugiej instancji prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji w sposób nieobiektywny, z rażącym naruszeniem szeregu przepisów postępowania administracyjnego i rozstrzygania wszystkie wątpliwości na niekorzyść skarżącego, co w sposób rażący godzi w zasady określone w ww. przepisach; 2) art. 75 i 78 k.p.a. poprzez brak weryfikacji przez Kolegium bezpodstawnego niedopuszczenia przez organ pierwszej instancji wniosków dowodowych skarżącego o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków mimo, że wnioski te dotyczyły wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; 3) art. 79 k.p.a. poprzez brak weryfikacji przez organ drugiej instancji bezpodstawnego braku poinformowania przez organ pierwszej instancji skarżącego o terminie przesłuchania świadka S. R., co uniemożliwiło skarżącemu udział w tej czynności procesowej; 4) art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie przez organ drugiej instancji dowolnych ustaleń, niemających oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, pominięcie i nie odniesienie się do argumentów przedstawianych przez skarżącego; 5) art. 60, art. 61 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2, art. 62 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i obciążenie skarżącego obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt ojca W. R. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Powołując się na powyższe naruszenia skarżący wniósł o: - uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia; - na podstawie 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, - na podstawie 61 § 3 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, - zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi zakwestionował wysokość ustalonego przez organ I instancji dochodu rodziny i nie uwzględnienie przy jego ustalaniu wydatków ponoszonych przez rodzinę, a także nie zbadanie kwestii majątku po zmarłej matce W. R., z którego środki mogłyby zostać przeznaczone na koszt jego utrzymania w DPS. Podniósł, że organ nieprawidłowo również dokonał ustalenia możliwości finansowych innych osób zobowiązanych do ewentualnego ponoszenia kosztów pobytu W. R. w DPS. Na zakończenie szeroko opisał brak relacji rodzinnych z ojcem - uznając, że w tej sytuacji nie ma podstaw do obciążenia go jakimikolwiek zobowiązaniami na rzecz ojca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Stwierdziło, że skarżący nie przedstawił żadnych nowych dowodów w sprawie, które podważałyby ustalenia organu I instancji oraz późniejsze rozstrzygnięcie Kolegium. Wskazało też, iż mimo zebranego w toku postępowania administracyjnego szeregu wyjaśnień i dowodów na okoliczność braku więzi rodzinnej skarżącego ze swoim ojcem, nie przedłożył on dokumentacji odzwierciedlającej sytuację finansową i zdrowotną jego rodziny, co skutkowało niemożliwością uwzględnienia ograniczeń z art. 103 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, o których mowa w art. 61 ust. 2d tej ustawy. Wyjaśniło także, że postanowieniem z 29 sierpnia 2023 r. wstrzymało wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z 25 sierpnia 2023 r., uchylająca w części decyzję Wójta Gminy Sypniewo z 12 kwietnia 2023 r. (prawidłowo z 14 czerwca 2023 r.) - w przedmiocie ustalenia odpłatności dla M. D. za pobyt jego ojca W. R. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Przy czym Sad zwraca uwagę na fakt, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce zaskarżoną decyzją z 25 sierpnia 2023 r. uchyliło decyzję wydaną przez Wójta Gminy Sypniewo z 12 kwietnia 2023 r., nr GOPS.5120.2.3.2023, gdy tymczasem prawidłowa data wydania decyzji organu I instancji - to 14 czerwca 2023 r., nr ten sam. Wobec powyższego Kolegium uchyliło decyzję, która nie była przedmiotem odwołania, aczkolwiek jego rozważania świadczą o tym, że chodzi o decyzję z 14 czerwca 2023 r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "u.p.s." Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 § 1 ustawy o pomocy społecznej). Tak też było w niniejszej sprawie, gdzie decyzją Wójta Gminy Sypniewo z 22 listopada 2022 r., ojciec skarżącego został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Natomiast podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji oraz decyzji Kolegium stanowią kolejne przepisy ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Z kolei art. 61 ust. 1 ustawy stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl zaś art. 60 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ww. pkt 1 i 2. Należy też wskazać, że zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi lub wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Przepis ten będzie miał zastosowanie w sytuacji przeprowadzenia wywiadu środowiskowego bowiem, jak stanowi art. 61 ust. 2d ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 ustawy, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w DPS ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Natomiast w sytuacji - w której osoba obowiązana odmawia zawarcia umowy oraz nie wyraża zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego - wówczas wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 tej ustawy. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego i prawnego należy uznać, że istniały podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia opłat z tytułu pobytu ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Przy czym skarżący nie kwestionuje więzów pokrewieństwa z W. R., kwestionuje jedynie brak relacji rodzinnych z ojcem, opisując przy tym dotychczasowy ich przebieg. Sam pobyt w domu pomocy społecznej rozpoczyna się od momentu przyjęcia (względem ojca skarżącego - od dnia 22 listopada 2022 r.), który zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest odpłatny. Natomiast koszty pobytu ponoszą osoby zobowiązane do ich poniesienia w świetle cytowanych uprzednio przepisów. Zatem sam fakt wszczęcia i prowadzenia w stosunku do skarżącego postępowania w tym przedmiocie nie może być kwestionowany. Przechodząc do kwestii ustalenia podstawy prawnej zobowiązania skarżącego do odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...] -należy wyjaśnić, że w ocenie Sądu istnieją w tym zakresie uzasadnione wątpliwości co prawidłowości przyjętych przez organy rozstrzygnięć. Organ I instancji w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia przywołał regulacje art 61 ust 2d u.p.s., a następnie w uzasadnieniu szczegółowo przeanalizował sytuację finansową rodziny skarżącego, jak również jego możliwości do wnoszenia opłaty za pobyt W. R. w DPS. Tymczasem sposób ustalenia wysokości opłaty - co zauważył również organ II instancji - świadczy o tym, że została ona ustalona na podstawie art 61 ust 2e w związku z ust. 2f u.p.s. Wysokość zobowiązania skarżącego została ustalona przez podzielenie ustalonej kwoty (4446,11 zł) przez cztery (czwórkę dzieci), co dało ostateczny wynik w wysokości 1111,52 zł. Zatem organ I instancji w sentencji decyzji przywołał konkretną podstawę prawną (art 61 ust 2d u.p.s.) i zgodnie z jej przepisami przeprowadził całe postępowanie dowodowe odnośnie sytuacji skarżącego, w tym wywiad środowiskowy, a następnie wyliczył kwotę zobowiązania skarżącego na podstawie zupełnie innego przepisu - art 61 ust 2e w związku z ust. 2f u.p.s., czyli zastosował regułę proporcjonalności, którą ustawodawca przewidział wyłącznie dla osób obowiązanych, które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Następnie Kolegium stwierdziło - rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym - że mimo pierwotnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują regulacje art 61 ust. 2e w związku z ust 2f u.p.s. - bowiem ustalenia poczynione podczas tego wywiadu zostały zakwestionowane przez skarżącego, który następnie odmówił ponownego przeprowadzenia wywiadu, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenie sytuacji dochodowej jego rodziny, a w konsekwencji nie jest możliwe uwzględnienie ograniczeń z art 103 ust 3 u.p.s., o których mowa w art. 61 ust 2d u.p.s. Zatem również Kolegium uznało, że podstawą rozstrzygnięcia jest art 61 ust. 2e w związku z ust 2f u.p.s. - który nie został wskazany przez organ I instancji jako podstawa prawna wydania przedmiotowej decyzji. Błędne jest również stanowisko organów obu instancji odnośnie konieczności uprzedniej konkretyzacji opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a dopiero następnie wydanie decyzji w przedmiocie zwolnienia częściowo lub całkowicie z tej opłaty. Należy bowiem zwrócić uwagę na zmianę brzmienia zdania wstępnego w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690). Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Brzmienie tego przepisu sprzed omawianej nowelizacji uprawniało do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłaty. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w powołanym przez Kolegium orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2023 r., sygn. I OSK 318/22). Skarżący w toku postępowania administracyjnego był zatem uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Zgłoszenie przez skarżącego wniosku w toku postępowania administracyjnego obligowało organ do jego rozpatrzenia i wydania orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. W związku z tym niezasadne jest stanowisko, jakoby dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość odpłatności, organy mogły przystąpić do rozpoznania takowego wniosku. Aktualny stan prawny umożliwia wydawanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłaty w decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty, co też powinno być przedmiotem badania i rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, skoro strona zobowiązana do poniesienia opłaty wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie, obszernie ten wniosek argumentując. Reasumując, mając na uwadze wskazane wyżej uchybienia, uznać należy za słuszne zarzuty skarżącego dotyczące rozpoznania sprawy z naruszeniem prawa materialnego oraz podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Wykazane uchybienia stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Rozstrzygając ponownie sprawę, Kolegium uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym wyroku oraz przedstawioną przez Sąd wykładnię przepisów zastosowanego prawa. Oceni przedstawioną przez skarżącego dokumentację, złożoną celem wykazania rzeczywistej wysokości uzyskiwanego dochodu, a w razie wątpliwości zleci przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ich wyjaśnienia - uprzedzając go o skutkach nie wyrażenia zgody na jego przeprowadzenie tj. o zastosowaniu regulacji z art 61 ust. 2e w związku z ust 2f u.p.s. Rozważy również kwestię zasadności zwolnienia skarżącego od opłaty za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej - mając na uwadze aktualne brzmienie przepisu art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym Kolegium oceni - wobec treści art. 136 k.p.a. - czy tych czynności dokonać samodzielnie, czy też byłoby wskazane uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania. Zważając na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.