II SA/Po 186/25
WyrokWSA w Poznaniu2025-10-30
Skład orzekający: Tomasz Świstak, Wiesława Batorowicz, Edyta Podrazik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy działalność polegająca na udziale w mszach, rekolekcjach, okazjonalnym kolportażu ulotek i plakatów, a także współorganizowaniu Komitetu Obywatelskiego i udziale w kampanii wyborczej w 1989 r., może być uznana za działalność opozycyjną w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych?Ratio decidendi
Sąd uznał, że sama przynależność do Duszpasterstwa Rolników, uczestnictwo w spotkaniach czy wystąpieniach wolnościowych, a nawet odtwarzanie struktur Solidarności, nie dowodzi aktywnej działalności opozycyjnej w rozumieniu ustawy. Działalność ta musi być ukierunkowana, prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożona odpowiedzialnością karną i trwać co najmniej 12 miesięcy. Okoliczności podnoszone przez skarżącego, nawet jeśli potwierdzone przez świadków, miały charakter zbyt ogólny i nie wykazywały spełnienia tych przesłanek. Sąd oddalił skargę, podzielając stanowisko organu, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.Stan faktyczny
Skarżący J. I. wystąpił o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, wskazując na swoje zaangażowanie w ruch Solidarności Rolniczej, działalność opozycyjną, udział w spotkaniach, kolportaż materiałów, współorganizowanie Komitetu Obywatelskiego i udział w kampanii wyborczej. Organ odmówił przyznania statusu, uznając, że zebrany materiał dowodowy, w tym zeznania świadków, nie potwierdził spełnienia przesłanek z ustawy. Decyzja organu została utrzymana w mocy po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant specjalista Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi J. I. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 07 listopada 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 906, dalej: u.o.d.) odmówił J. I. (dalej jako skarżący lub strona) potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Jak wynika z akt sprawy skarżący wystąpił w dniu 19 stycznia 2024 r. z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawca wskazał, że z ruchem Solidarności związany był od początku jej powstania, a po rozbiciu jej struktur włączył się w działalność opozycyjną, a później brał udział w odtwarzaniu struktur Solidarności w gminie [...]. Strona miała uczestniczyć w wyjazdach do parafii pod wezwaniem [...] w [...], brać udział w rekolekcjach grup opozycyjnych, podczas których dyskutowano o możliwości odtworzenia struktur solidarnościowych. Wnioskodawca współorganizował Komitet Obywatelski. Strona miała również uczestniczyć w kampanii wyborczej przed wyborami w 1989 r. i zostać członkiem komisji wyborczej.
Mając to na uwadze organ dokonał sprawdzenia, czy skarżący figuruje w internetowej bazie danych projektów: "[...]" i "[...]" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, jak również w internetowej bazie danych projektu: "[...]" prowadzonego przez Stowarzyszenie Wolnego Słowa, a także w wykazach prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej "[...]". W wymienionych źródłach nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej strony lub doznanych przez nią represjach.
Organ wystąpił na podstawie art. 5 ust. 5 u.o.d. do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących wnioskodawcy. IPN w prowadzonym przez siebie archiwum nie odnalazł materiałów dotyczących działalności opozycyjnej strony bądź doznanych przez nią represji.
W toku postępowania organ przeprowadził dowód z przesłuchania świadków oraz zapoznał się z oświadczeniami świadków J. J., R. M., M. A., W. P. oraz I. N.
Świadek I. N. zeznał, że poznał stronę w 1981 r. w ramach legalnych struktur Solidarności [...] w ramach których działał Wnioskodawca. Świadek w latach [...] widywał stronę na spotkaniach Rolników, gdzie działał [...]. Świadek nie potrafił sprecyzować jak często strona przyjeżdżała na powyższe spotkania, na które zapraszani byli ludzie kultury, historycy czy też ekonomiści, związani ze środowiskiem opozycyjnym. I. N. wspomniał, że na wyżej wspomnianych spotkaniach incydentalnie pojawiała się niezależna prasa. Świadek oświadczył, że w 1987 r. powstała Rada Rolników, która ujawniła swoją działalność [...] r. Po pewnym czasie do wspomnianej Rady zaczęły zgłaszać się Tymczasowe Gminne Komitety Rolników Indywidualnych. Z gminy [...] zgłosił się między innymi wnioskodawca, jednakże świadek nie był w stanie precyzyjnie określić kiedy zostały odtworzone struktury na terenie gminy [...], najprawdopodobniej na początku 1989 roku. Świadek wskazał również, że po Okrągłym Stole gminne struktury ulegały przekształceniu w Komitety Obywatelskie na wybory czerwcowe. Świadek wspomniał, że strona w okresie legalnej "Solidarności" miała kontakt ze strukturami [...] lecz szczegółów nie zna. Świadek oświadczył, że podejrzewa, iż wnioskodawca mógł prowadzić [...]. Sam jednak nie przekazywał stronie żadnych materiałów bezdebitowych. Świadek uważa, że wnioskodawca wraz z innymi działaczami z gminy [...] przenieśli idee "Solidarności" od czasów jej delegalizacji do jej reaktywacji, jednakże nie posiada wiedzy o żadnych konkretnych działaniach przez nich podejmowanych. Świadek oświadczył także, że posiada wiedzę o działalności strony w okresie odtwarzania struktur "Solidarności" Rad Rolników i jej udziale przy pomocy organizacji Komitetów Obywatelskich. Działalność ta miała się przejawiać poprzez zbieranie deklaracji członkowskich i organizowaniu zebrań. Świadek zeznał, że nie posiada wiedzy o jakichkolwiek represjach, którym miałby być poddany skarżący w ramach prowadzonej przez siebie działalności.
Świadek W. P. zeznał, że znał stronę przed prowadzeniem przez nią działalności opozycyjnej. Wymieniony świadek potwierdził przynależność wnioskodawcy do Solidarności Rolniczej. Razem razem ze skarżącym mieli jeździć na msze i spotkania w Kościele pod wezwaniem [...], gdzie spotykali się okoliczni działacze opozycyjni. Wyjazdy te według świadka miały odbywać się około dwa razy w tygodniu. Na spotkaniach tych omawiane były sposoby walki z władzą. Świadek twierdzi, że strona prowadziła kolportaż materiałów bezdebitowych pobieranych ze "stołu" w Kościele. Materiałami tymi miały być ulotki, gazetki typu "Solidarność", pobierane w ilości około 15-20 sztuk i rozdawane następnie wśród znajomych w gminie. Świadek nie był jednak w stanie określić konkretnego okresu, w którym pobierane i kolportowane były powyższe materiały. Świadek wspomniał również, że wnioskodawca brał udział w blokadach dróg, które miały być także prowadzone w ramach współpracy z gminą [...]. Blokowanie dróg miało mieć miejsce kilka razy, lecz świadek nie jest w stanie określić konkretnych dat tejże działalności. Strona miała także organizować w ramach sołectw spotkania z mieszkańcami, na których omawiana była aktualna sytuacja w kraju. Świadek stwierdził, że duża ilość tego rodzaju spotkań miała miejsce przed wyborami czerwcowymi. Świadek nie posiadał wiedzy, aby wnioskodawcę spotkały jakiekolwiek represje w ramach prowadzonej przez niego działalności.
Organ dokonał przesłuchania świadka M. A., który zeznał, że znał stronę jeszcze od czasów szkolnych. Świadek oświadczył, że po jego powrocie z [...] niedługo po wprowadzeniu stanu wojennego dowiedział się, że strona prowadzi działalność w ramach Solidarności Rolniczej. Wnioskodawca według świadka miał jeździć (indywidualnie bądź ze świadkiem i W. P.) na spotkania w Kościele pod wezwaniem [...], na których to spotkaniach omawiane miały być sposoby walki z ówczesną władzą. Spotkania te miały mieć charakter informacyjny. Świadek stwierdził, że strona prowadziła kolportaż materiałów bezdebitowych pobieranych ze "stołu" w Kościele. Materiałami tymi miały być ulotki, gazetki typu "Solidarność", "Tygodnik", pobierane w ilości około 50 sztuk i rozdawane dalej przez stronę wśród mieszkańców sołectwa [...]. Świadek zeznał, że wyżej wspomniane spotkania miały mieć miejsce od 1982 r. do lat 90-tych i w tymże czasie wnioskodawca miał również pobierać materiały bezdebitowe. Świadek wspomniał również, że strona brała udział w blokadach dróg na terenie gminy [...] i [...]. Blokowanie dróg miało mieć miejsce w pierwszej połowie lat 80-tych. Wnioskodawca miał także założyć Koło Rolnicze w sołectwie [...] na przełomie lat [...]. W ramach tychże Kół społeczeństwo lokalne miało być informowane o aktualnej sytuacji w kraju. Świadek wskazał również na udział wnioskodawcy w kampanii wyborczej do wyborów czerwcowych w 1989 r. poprzez rozdawanie ulotek, namawianie ludzi do udziału w wyborach, rozwieszanie plakatów wyborczych. Świadek nie posiadał wiedzy, aby stronę spotkały jakiekolwiek represje w ramach prowadzonej przez niego działalności.
Zdaniem organu analiza zebranego w toku postępowania materiału dowodowego nie prowadzi do wniosku, iż strona prowadziła w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy działalność, o której mowa w art. 2 u.o.d. Szef Urzędu podkreślił, że nie neguje postawy wnioskodawcy mającej na celu wyrażanie sprzeciwu wobec ówcześnie panującego systemu oraz możliwość podejmowania przez stronę działań w kierunku przywrócenia w Polsce niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Zdaniem organu przejawy aktywności skarżącego podejmowane przeciw ówczesnej władzy, którymi było wzięcie udziału w uroczystościach religijno-patriotycznych trudno zinterpretować jako wystąpienia o charakterze wolnościowym, które miały na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Uczestnictwo w mszach za ojczyznę na przestrzeni kilku lat nie można jednak uznać, za celowo prowadzoną polityczną działalność antykomunistyczną. Powołani w sprawie świadkowie nie podali też żadnych konkretnych i spójnych informacji na temat kolportażu ulotek. Nie można wykluczyć, że faktycznie wnioskodawca mógł pobierać jakieś materiały podczas spotkań z działaczami opozycji w ramach Duszpasterstwa, jednakże z uwagi na sporadyczne wyjazdy skarżącego na takie spotkania nie można uznać, że prowadził działalność polegającą na kolportażu materiałów opozycyjnych. Z samego faktu posiadania, czy czytania wydawnictw bezdebitowych oraz nieprzychylnego stosunku do panującego w Polsce systemu komunistycznego nie wynika, iż strona prowadziła opozycyjną działalność antykomunistyczną. Taką działalność mógł prowadzić już w ramach Komitetów Obywatelskich i kampanii wyborczej, na co wskazali zgodnie świadkowie, jednakże była to działalność prowadzona legalnie w 1989 r., wobec czego nie może być podstawą do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
Zdaniem organu zebrany materiał dowodowy nie potwierdził również okoliczności, które mogłyby wskazywać, że strona podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 u.o.d.
J. I. wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając że był działaczem antykomunistycznym.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 15 stycznia 2025 r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję własną z 7 listopada 2024 r. nr [...]
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że jako podstawę do przyznania statusu opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, strona wskazała na swoje zaangażowanie w działalność w Solidarności Rolniczej, uczestnictwo w duszpasterstwie, kolportażu ulotek, rekolekcjach grup opozycyjnych, podczas których dyskutowano o możliwości odtworzenia struktur solidarnościowych. Wnioskodawca wraz z kolegami o podobnych poglądach, między innymi M. A. oraz W. P., miał współpracować w odtwarzaniu struktur solidarnościowych w gminie [...] i gminach sąsiednich. Po odtworzeniu struktur związkowych skarżący oświadczył, że współorganizował Komitet Obywatelski. Strona miała również uczestniczyć w kampanii wyborczej przed 1989 r. i zostać członkiem komisji wyborczej. Organ stwierdził, że przywołane przez świadków okoliczności nie potwierdziły spełnienia przez stronę przesłanek z art. 2 i 3 u.o.d.a. Zdaniem organu analizowane pod kątem przyznania omawianego statusu, oświadczenia i zeznania świadków nie są wystarczającym dowodem na potwierdzenie prowadzenia przez stronę zorganizowanej działalności opozycyjnej czy też we ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną. Z zeznań świadków nie wynika, że strona prowadziła działalność opozycyjną w sposób określony w art. 2 u.o.d.a. Sam udział strony w spotkaniach organizowanych w kościele [...] oraz pobieranie stamtąd ogólnodostępnych materiałów bezdebitowych nie może być uznany za działalność prowadzoną w zorganizowany sposób. Zdaniem organu nie sposób uznać, że strona biorąc udział w spotkaniach nawet wraz ze świadkami, działała w zorganizowanej grupie opozycyjnej. Wobec zeznań świadka N. , współzałożyciela Ośrodka Kultury Chrześcijańskiej w kościele świętego [...], o tym że czasami pojawiła się na tam prasa, trudno również uznać za wiarygodne zeznania pozostałych świadków co do regularności pozyskiwania przez skarżącego wydawnictw bezdebitowych.
Szef Urzędu wskazał, że dowodów na podleganie przez wnioskodawcę represjom nie przyniosła także kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej. Organowi nie udało się pozyskać dowodów umożliwiających potwierdzenie stronie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, nie dostarczyli ich również powołani przez stronę świadkowie.
Reasumując organ stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną, ani był osobą represjonowaną z powodów politycznych. W związku z powyższym brak jest podstaw do potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
J. I. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 stycznia 2025 r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia 7 listopada 2024 r. nr [...], zaskarżając je w całości i zarzucając im naruszenie art. 2 i 3 u.o.d. poprzez błędną interpretację tych przepisów a także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych ze sprawą. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji lub ewentualnie jej uchylenie i przekazanie organowi do ponownego rozpoznania.
Skarżący argumentował, że nie zgadza się z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że nie spełnia warunków do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Przedmiotową decyzję należy uznać za co najmniej za przedwczesną nie popartą dokładną analizą materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz pominięciem warunków politycznych istniejących w okresie działalności skarżącego. Działalność skarżącego była ukierunkowana na walkę z komunizmem. Skarżący z innymi osobami zakładał koła Solidarności Rolniczej, rozprowadzał ulotki, bibułę, rozwieszał plakaty, blokował drogi, uczestniczył w zebraniach i opracowywał postulaty przeciwko władzy komunistycznej. Powyższe przykłady świadczą zdaniem strony o działalności antykomunistycznej o której mowa w art. 2 u.o.d
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się nie zasadna.
Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 stycznia 2025 r., którą utrzymano w mocy decyzję z dnia 7 listopada 2024 r. nr [...] – w oparciu o obowiązujące w sprawie przepisy prawa i w granicach sprawy – nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu Szef Urzędu w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrał materiał dowodowy, a następnie dokonał prawidłowej jego oceny w szczególności przy uwzględnieniu oświadczeń i informacji przedłożonych przez samego skarżącego, pod względem zastosowania norm prawa materialnego i przepisów postępowania. Wbrew zarzutom skargi, organ administracji prawidłowo orzekł, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Materialnoprawną podstawą kontrolowanych decyzji są przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 906 z późn. zm., dalej: u.o.d.). W świetle przepisów tej ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w drodze decyzji administracyjnej Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest warunkowane spełnieniem przesłanek pozytywnych z art. 2 lub art. 3 ww. ustawy oraz brakiem przesłanki negatywnej z art. 4.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.o.d. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).
Zgodnie natomiast z art. 3 u.o.d. status osoby represjonowanej z powodów politycznych może nabyć osoba, która spełnia co najmniej jedną przesłankę z ustawowego katalogu. Osobą represjonowaną z przyczyn politycznych jest więc osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:
1) przebywała w:
a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,
b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:
(a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,
(b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
(c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
(d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,
(e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,
(f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;
4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest ponadto uzależnione od wykazania, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 4 ustawy. Konieczne jest więc wykazanie, że: osoba ubiegająca się o powyższy status nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do tej osoby w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że względem skarżącego nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 4 u.o.d., nie budziło to też wątpliwości organu orzekającego w sprawie. Skarżący przedłożył decyzję Prezesa IPN-u, w której stwierdzono, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy istnieją dowody, które pozwoliłyby organowi na potwierdzenie, że skarżący był działaczem antykomunistycznym lub osobą represjonowaną – jak twierdzi J. I., czy też takich dowodów brak, co nie pozwala organowi na potwierdzenie, że skarżący nie był działaczem antykomunistycznym lub osobą represjonowaną ze względów politycznych – jak twierdzi organ.
Przechodząc zatem do oceny czy w niniejszej sprawie ziściły się przesłanki do uznania skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną wskazać należy, iż skarżący we wniosku podnosił, że był związany z ruchem Solidarności rolniczej od początku jej powstania, a po rozbiciu jej struktur włączył się w działalność opozycyjną. Strona miała uczestniczyć w wyjazdach do parafii pod wezwaniem [...], brać udział w rekolekcjach grup opozycyjnych. Skarżący miał współpracować w odtwarzaniu struktur solidarnościowych w gminie [...] i gminach sąsiednich. Ponadto brał udział w kolportażu pism i ulotek, a także współorganizował Komitet Obywatelski. Strona miała również uczestniczyć w kampanii wyborczej przed 1989 r. i zostać członkiem komisji wyborczej.
Kwerenda przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie potwierdziła okoliczności prowadzenia przez stronę działalności opozycyjnej bądź podlegania przez nią represjom określonym w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej.
Sąd podziela stanowisko organu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności oświadczenia i zeznania świadków nie potwierdziły by działalność skarżącego podpadałaby pod przepisy u.o.d. a w szczególności nie potwierdza by skarżący mógł być uznany za działacza opozycji antykomunistycznej. Działalność określona w art. 2 u.o.d. to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Z akt sprawy nie wynika by podejmowane przez stronę działania, polegające na udziale w mszach świętych i rekolekcjach, okazjonalnym kolportażu ulotek i plakatów mogły być uznane za tego typu działalność. Powołani przez skarżącego świadkowie nie byli w stanie określić konkretnego okresu, w którym pobierane i kolportowane były przez skarżącego ww. materiały. Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20 "samo wskazanie przez świadków, że skarżący kolportował prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie powadził działalność na rzecz Polski. Z uwagi na to, że oświadczenia te były zbyt ogólnikowe, pozbawione jakiejkolwiek szczegółowych informacji na temat działalności skarżącego organ słusznie uznał, że nie mogą one stanowić dokumentu na potwierdzenie spełnienia przesłanki art. 2 ustawy" (pełne orzeczenie dostępne w bazie CBOSA). Nie można również uznać za udowodnionych twierdzeń by skarżący brał udział w odtwarzaniu struktur solidarnościowych w gminie [...] i gminach sąsiednich, ani w szczególności by tego typu działalność miała miejsce przez okres 12 miesięcy. Żaden z powołanych świadków nie miał konkretnej wiedzy na temat działań opozycyjnych wnioskodawcy w ramach ówczesnych struktur zorganizowanych bądź we współpracy z nimi. Twierdzenia świadków miały jedynie charakter ogólny i nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Zgodzić się należało z organem, że opisane wyżej przejawy aktywności skarżącego, mimo że obrane przeciwko ówczesnej władzy, trudno uznać za działania o wyraźnie wolnościowym charakterze, zmierzające do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności czy też do egzekwowania praw politycznych człowieka. Zdaniem Sądu sama przynależność do Duszpasterstwa Rolników w K. , uczestnictwo w spotkaniach czy wystąpieniach wolnościowych (blokowania dróg) nie dowodzi, że strona skarżąca podejmowała aktywną działalność, którą uznać można za działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 u.o.d. Wskazać trzeba, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. W sprawie dowodów na tego typu działalność skarżącego, wypełniającą przesłanki z art. 2 u.o.d. nie stwierdzono, co też prawidłowo zostało ocenione przez organ.
Reasumując, przejawów aktywności podejmowanych przeciw ówczesnej władzy takich jak: kolportaż ulotek, uczestnictwo w spotkaniach, mszach świętych, uroczystościach czy protestach, a nawet odtwarzania struktur Solidarności w [...] – jedynie ogólnie potwierdzonych w zeznaniach świadków J. J., R. M., M. A., W. P. oraz I. N. nie można zaliczyć jako działań skarżącego o charakterze niepodległościowym w rozumieniu art. 2 u.o.d.
W oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty nie można również uznać by skarżący był osobą represjonowaną w rozumieniu wyżej cytowanego art. 3 u.o.d. Zauważenia bowiem wymaga, że katalog przesłanek zawarty w tym przepisie, pozwalających na potwierdzenie statusu osoby represjonowanej stanowi katalog zamknięty. Wymienione w art. 3 u.d.o. przesłanki jednoznacznie wskazują, że pomiędzy pierwszym i drugim elementem tego przepisu musi zachodzić związek przyczynowo skutkowy np. śmierć lub doznanie uszkodzenia ciała lub rozstrój zdrowia, czy też rozwiązanie umowy o pracę (lub inne działanie represyjne mieszczące się w katalogu zawartym w art. 3 pkt 3 u.d.o.) musi być skutkiem tego, że osoba ta brała udział w wystąpieniu wolnościowym lub prowadziła działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nie wystarcza przy tym sam związek lecz koniecznym jest związek pomiędzy udziałem danej osoby w wystąpieniu wolnościowym a jej np. zwolnieniem z pracy tj. że udział tej osoby w wystąpieniu spowodował jej zwolnienie z pracy lub np. doznanie uszkodzenia ciała czy rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni. Zdaniem Sądu, jak słusznie przyjęły organy, w odniesieniu do skarżącego nie zostały spełnione łącznie te warunki, a skarżący nie może być uznany za osobę represjonowaną w rozumieniu ustawy.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w oparciu o prawidłową ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, zasadnie organ przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i w konsekwencji tego prawidłowo odmówił potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego tj. ustawy o działaczach antykomunistycznych oraz przepisów postępowania w tym w szczególności art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. Postępowanie zostało bowiem prawidłowo przeprowadzone przez organ, który szczegółowo odniósł się do dokumentacji przedłożonej przez stronę. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła zaś organ do przekonania, iż brak jest dowodów potwierdzających represjonowanie skarżącego przez ówczesne władze. Mimo więc twierdzeń skarżącego, że prowadzona przez niego działalność nie była działalnością wyrywkową, nie była działalnością dla zabawy miała charakter zorganizowany i długotrwały, to skarżący poza ogólnymi twierdzeniami nie przedstawił na poparcie tego żadnych dowodów, ani nie potwierdzili tego powołani w sprawie świadkowie. Nawet przyjmując, że skarżący podejmował działania przeciwko władzy komunistycznej, to nie miały one takiego charakteru, który pozwalałby na potwierdzenie skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja skarżonego organu nie naruszyły prawa w stopniu uzasadniającym ingerencję w ich moc obowiązującą, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło