I OW 135/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta Ż. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem Ż. a powiatem w. przez wskazanie podmiotu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.K. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia wskazać powiat wadowicki jako właściwy w sprawie. Pismem z 7 lipca 2025 r. Prezydent Miasta Ż. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między miastem Ż. a powiatem w. w sprawie wskazania podmiotu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A.K., dalej: zainteresowana, umieszczonej w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Ż. z 23 stycznia 2025 r. zainteresowana została umieszczona w rodzinnej pieczy zastępczej babki ojczystej zamieszkałej w Ż. Z uwagi na powyższe Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. podjął działania mające na celu zawarcie z Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w W. porozumienia w celu uregulowania kwestii ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie zainteresowanej, z uwagi na miejsce zamieszkania zainteresowanej przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej. Wskazał, że pobyt zainteresowanej w Ż. związany był z porzuceniem jej w dniu 11 stycznia 2025 r. w tej miejscowości przez rodziców. Z ustaleń dokonanych w toku postępowania ustalono, że matka zainteresowanej zamieszkiwała z nią w A. – powiat w. Zaznaczył przy tym, że obecnie rodzice zainteresowanej przebywają w zakładach karnych. Z uwagi na powyższe wnioskodawca zwrócił się o uznanie za podmiot właściwy w sprawie powiatu w. W odpowiedzi na wniosek powiat w. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko o braku jego właściwości w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że rodzice zainteresowanej ani sama zainteresowana nie posiadali meldunku stałego ani czasowego na terenie powiatu w. Rodzice nie korzystali również na terenie tego powiatu z żadnych świadczeń na córkę, która nie uczęszczała do przedszkoli publicznych ani niepublicznych na terenie gminy A. Podniósł, że rodzice zainteresowanej są zameldowani pod adresami w Ż. W ocenie powiatu poza oświadczeniami babki i matki zainteresowanej brak jest jakichkolwiek dokumentów i dowodów wskazujących na ustalenie centrum życiowego rodziców zainteresowanej na terenie powiatu w. i czy ewentualny ich pobyt na tym terenie należało uznać za trwały. Powiat zaznaczył także, że w związku z faktem, że rodzice zainteresowanej byli poszukiwani z uwagi na ciążące na nich wyroki, nie można uznać, że A. powinien być traktowany inaczej niż jako miejsce ich tymczasowego schronienia. W ocenie powiatu nie można ustalić miejsca zamieszkania rodziców zainteresowanej, a zatem właściwość podmiotu, który powinien ponosić wydatki na opiekę i wychowanie małoletniej umieszczonej w rodzinie zastępczej, powinien być powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek złożony w imieniu miasta Ż., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym podmiotem a powiatem w. Obydwa podmioty uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie zainteresowanej umieszczonej w rodzinie zastępczej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49) powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że przywołana ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", w związku z czym należy mu nadawać znaczenie, jakim posługują się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), dalej: k.c. Zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Z kolei w myśl art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, zainteresowana do czasu porzucenia zamieszkiwała wraz z rodzicami w A., powiat w., okoliczność ta została stwierdzona oświadczeniem matki zainteresowanej złożonym w dniu 20 marca 2025 r., jak również złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczenia babki zainteresowanej z dnia 28 kwietnia 2025 r. Zauważyć przy tym należy, że z oświadczenia matki zainteresowanej wynika, że rodzina zamieszkiwała w A. od 2022 r. do [...] 2025 r., tj. przez okres, którego nie można uznać za tymczasowy czy epizodyczny. Z kolei z oświadczenia babki zainteresowanej wynika, że zajmowane mieszkanie było normalnie urządzone i zostało wyposażone w pokój dziecięcy. Pozwala to na uznanie, że pobyt w A. nosił cechy pobytu stałego wskazującego na wybór tej miejscowości za miejsce zamieszkania. Na okoliczność tę wpływu nie ma niedopełnienie obowiązku meldunkowego, który jest pozbawiony prawnego znaczenia na gruncie przepisów art. 25 i art. 26 § 1 k.c. O miejscu zamieszkania nie może także – zgodnie z obowiązującymi przepisami – świadczyć także realizacja bądź zaniechanie realizacji obowiązku nauki przedszkolnej czy fakt niepobierania świadczeń na dziecko, która to okoliczność jest zależna wyłącznie od opiekunów dziecka. W rozpoznawanej sprawie brak było także dostatecznych podstaw do przyjęcia, że pobyt rodziny w A. miał charakter tymczasowego schronienia w celu uniknięcia wykonania wyroków karnych ciążących na rodzicach zainteresowanej. Okoliczność ta nie wynika bowiem w sposób jednoznaczny z akt sprawy i jako taka nie może prowadzić do zmiany ustalenia woli rodziców zainteresowanej co do charakteru pobytu w tej miejscowości. W świetle powyższego za podmiot właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie zainteresowanej umieszczonej w rodzinie zastępczej należało uznać powiat w. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.