II SA/Gd 224/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 stycznia 2024 r., sygn. akt SKO Gd/3944/23 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Pan P. K. (dalej: Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: SKO, Kolegium) z 2 stycznia 2024 r. w sprawie zasiłku celowego. Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym: Burmistrz Miasta Rumi decyzją z 17 maja 2023 r. odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup leków, pokrycie kosztów leczenia stomatologicznego oraz transportu rzeczy osobistych (przeprowadzka). W uzasadnieniu decyzji Burmistrz stwierdził, że jak wynika z zebranych danych, w gospodarstwie domowym Skarżącego występuje okoliczność, o której mowa w art. 7 pkt 5, 6 ustawy o pomocy społecznej, tj. niepełnosprawność i długotrwała lub ciężka choroba, jednakże posiadając dochód w łącznej wysokości 3190,77 zł, Skarżący nie spełnia ustawowego kryterium dochodowego, które aktualnie wynosi 776 zł dla osoby samotnie gospodarującej. W związku z tym nie przysługuje zasiłek celowy na zaspokojenie wnioskowanych potrzeb bytowych. Burmistrz stwierdził również, że aktualnie nie ma podstaw do udzielenia pomocy społecznej zgodnie z przepisem art. 41 pkt 1 ustawy, ponieważ nie można sytuacji Skarżącego zakwalifikować jako "szczególnie uzasadniony przypadek", gdyż dochód w wysokości 3190,77 zł przekracza kryterium dochodowe (o kwotę 2414,77 zł) kwalifikujące do pomocy społecznej. Nawet kwota pozostająca Skarżącemu faktycznie do dyspozycji (2344,36 zł) 3 - krotnie przekracza kryterium osoby samotnie gospodarującej i w opinii Burmistrza pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Organ pierwszej instancji wskazał także, że biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną oraz finansową, jednocześnie mając na uwadze własne możliwości finansowe, OPS w R. przyznał Skarżącemu specjalny zasiłek celowy na zakup leków w wysokości 400,00 zł w marcu 2023 r. Jednakże w marcu 2023 r. sytuacja była szczególna – Skarżący miał do zapłacenia kaucję za wynajem lokalu w wysokości 1000,00 zł, co znacznie uszczupliło Jego budżet domowy. Ponadto budżet ten był niższy o 215,84 zł (zasiłek pielęgnacyjny). Wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego rozpoczęto już od marca 2023 r., a świadczenie w dochodzie uwzględniane jest od kwietnia 2023 r., a więc wraz z trzynastą emeryturą (1445,48 zł) stanowią zasób pozwalający na zabezpieczenie zgłaszanych we wniosku potrzeb. SKO po rozpoznaniu odwołania od decyzji Burmistrza, zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium w całości podzieliło ustalenie faktyczne i prawne przedstawione przez Burmistrza w wydanej przez niego decyzji. We wniesionej do Sądu skardze, Skarżący podniósł, że decyzja jest dla Niego bardzo krzywdząca. Opisał swoją sytuację życiową, wskazując m.in. na stan zdrowia, wydatki z nim związane, w tym na leki oraz odpowiednią dietę. SKO odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu, pismem z 29 kwietnia 2024 r. domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania, zarzucił zaskarżonej decyzji: Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji bez wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a jedynie w oparciu o wywiad środowiskowy, z którego to zostały wyciągnięte wadliwe wnioski, nieodzwierciedlające rzeczywistej sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego, a w konsekwencji naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do załatwienia sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego; Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji, w sytuacji gdy istniały podstawy do jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy, tj. przyznania Skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup leków, pokrycia, kosztów leczenia stomatologicznego oraz transportu rzeczy osobistych (przeprowadzka); Naruszenie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku celowego, pomimo że sytuacja życiowa Skarżącego jest wyjątkowa i nie jest On w stanie sam jej przezwyciężyć, a zatem istniała przesłanka w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku udzielania pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – dalej jako "u.o.p."), możliwe jest w przypadku spełnienia kryterium dochodowego. Kryterium to – w przypadku gospodarstwa domowego jednoosobowego, wynosi 776 zł miesięcznie (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.o.p. w zw. z § 1 pkt 1 li. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1296). Bezspornym w sprawie było, że ustalony na podstawie art. 8 u.p.s. dochód Skarżącego w oczywisty sposób przewyższa wskazane powyżej kryterium dochodowe. W takiej sytuacji, organ nie maił możliwości przyznania zasiłku na podstawie art. 39 u.p.s. W tym zakresie wydane w sprawie decyzje uznać należy za prawidłowe. Odnosząc się natomiast do oceny prawidłowości zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s., to jest pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, w pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że zasiłek ten przyznawany jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza że nawet przy zaistnieniu przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku organ może zasiłku nie przyznać. Przy czym prawidłowe rozstrzygnięcie na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. będzie możliwe wtedy, gdy organy administracji wyjaśnią stan faktyczny sprawy, to jest ustalą cel na jaki ma zostać przeznaczony zasiłek oraz precyzyjnie ustalą sytuację materialno - bytową wnioskodawcy. Dopiero takie ustalenia pozwalają na podjęcie odpowiedniej decyzji, która zawierać musi wyczerpujące i szczegółowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że postępowanie organów administracji musi odpowiadać zasadom postępowania administracyjnego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności zaś organy mają obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 k.p.a.), zebrania i rozpatrzenia wyczerpującego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz dokonania oceny okoliczności faktycznych na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Motywy rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o tak ustalony stan faktyczny powinny zostać zawarte w uzasadnieniu podjętej decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu, organy administracji zgodnie z powyższymi dyrektywami ustaliły stan faktyczny sprawy oraz umotywowały wydane przez siebie decyzje. Zgodnie z art. 41 u.o.p., specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Podzielić należy wyrażany w orzecznictwie pogląd, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1557/19 i z 8 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 711/17, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. W niniejszej sprawie Burmistrz doszedł do przekonania, że choć Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, to jednakże na dzień wydawania decyzji, nie była to sytuacja nagła, niecodzienna i nadzwyczajna. Organ ustalił sytuację majątkowo Skarżącego, w tym uwzględnił wskazywane w wywiadzie środowiskowym – niekwestionowane przez Niego wydatki. Burmistrz odniósł się do uprzednio przyznanego zasiłku celowego na zakup leków, wskazując na nadzwyczajność sytuacji polegającej na konieczności zapłaty kaucji za mieszkanie. Odnotowano także polepszenie się sytuacji materialnej Skarżącego spowodowaną przyznaniem zasiłku pielęgnacyjnego i waloryzacją emerytury. Jednocześnie nie sposób podzielić zarzutów skargi, że stan zdrowia Skarżącego oraz Jego sytuacja życiowa uległy zmianie w sposób nagły i nadzwyczajny. Jest On osobą schorowaną od dłuższego czasu, zmagająca się z zajęciem komorniczym emerytury, a w sprawie nie wskazano na nowe okoliczności uzasadniające ich ocenę jako przypadku szczególnie uzasadnionego. Skoro przesłanką przyznania specjalnego zasiłku celowego jest nagłość i nieprzewidywalność okoliczności, w której przezwyciężeniu ta forma pomocy miała by pomóc, to do okoliczności takich nie sposób zaliczyć konieczności zakupu leków w związku z chorobami przewlekłymi, sfinansowanie planowanego przewozu rzeczy, czy też podwyższenia standardu leczenia stomatologicznego. Podsumowując, w przedmiotowym postępowaniu niemożliwym było przyznanie zasiłku celowego z powodu przekroczenia przez Skarżącego kryterium dochodowego, natomiast specjalnego zasiłku celowego z powodu braku przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu opisanym powyżej. Stan faktyczny sprawy ustalono na podstawie wywiadu środowiskowego, a wskazane w nim okoliczności zostały potwierdzone podpisem Skarżącego, a nadto nie było dowodów wskazujących na błąd tych ustaleń. Okoliczności faktycznych sprawy wskazywanych przez organ Skarżący nie kwestionował zarówno na etapie odwołania jak i wniesionej do Sądu skargi. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), skargę oddalił. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosowanie do art. 119 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ wniosek w tym zakresie złożyło SKO, a Skarżący się temu nie sprzeciwił.