I SA/Rz 323/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 29 maja 2025 r. nr SKO.4140.183.520.2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości za 2025 r. oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 29 maja 2025 r., nr SKO.4140.183.520.2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (dalej: Kolegium,/organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia A. Z. (dalej: podatnik/skarżący) na wydane przez Burmistrza Miasta i Gminy L. (dalej: organ I instancji) postanowienie z dnia 10 marca 2025., nr FN.3127.07.4871.245.2025, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości za 2025 rok, utrzymało powyższe postanowienie w mocy. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z 11 lutego 2025 r., nr FN.3127.07.4871.245.2025 Burmistrz Miasta i Gminy L. ustalił wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości na 2025 rok w wysokości [...] zł, płatny w czterech równych ratach. Terminy zapłaty każdej z rat przedstawiały następująco: I rata płatna do 15 marca 2025 r., II rata płatna do 15 maja 2025 r., III rata płatna do 15 września 2025 r., IV rata płatna do 15 listopada 2025 r. Pismem z dnia 3 marca 2025 r. skarżący zwrócił się do organu I instancji o umorzenie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości za 2025 rok ze względu na zły stan zdrowia oraz tragiczną sytuację finansową. Opisanym wyżej postanowieniem z 10 marca 2025 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania wskazując, że w dniu wpłynięcia wniosku tj. 3 marca 2025 r., zobowiązania nie stały się wymagalne, ponieważ nie upłynęły terminy ich płatności. W konsekwencji nie jest możliwe merytoryczne rozpoznanie przedmiotowego wniosku, ponieważ obowiązujące regulacje prawne nie dają możliwości umorzenia podatku od nieruchomości nie będącego zaległością. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł podatnik, domagając się umorzenia zobowiązania pieniężnego za 2025 rok, ze względu swoją sytuację finansową. Skarżący podniósł, że utrzymuje się z bardzo niskiej emerytury, z tego względu nie jest w stanie ponieść kosztów przedmiotowego zobowiązania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Opisanym na wstępie postanowieniem Kolegium utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. Organ odwoławczy uznał, że w dacie złożenia wniosku nie istniała zaległość podatkowa, gdyż nie upłynął termin płatności żadnej z rat zobowiązania. W konsekwencji brak było przedmiotu postępowania, co obligowało organ podatkowy do zastosowania art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm.,). Wobec powyższego SKO uznało zażalenie za bezzasadne. W skardze do tut. Sądu podatnik zarzucił, że stanowisko organów jest dla niego nie do przyjęcia, wykrętne i nie odpowiada rzeczywistości. Nie wzięto pod uwagę jego wieku, niepełnosprawności oraz sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Przedmiotem kontroli jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 maja 2025 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2025 rok. Przepisy regulujące postępowanie w sprawach zobowiązań podatkowych zawarte są w Ordynacji podatkowej. Regulacje te nie przewidują możliwości umorzenia podatku jako takiego, lecz wyłącznie umorzenie zaległości podatkowej. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy – na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b tej ustawy – w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Stosownie natomiast do art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Z powołanych przepisów wynika zatem, że żądanie umorzenia zaległości podatkowej może zostać zgłoszone wyłącznie wówczas, gdy zaległość ta już istnieje, czyli gdy nastąpi już przekształcenie zobowiązania podatkowego w zaległość podatkową, na skutek niezapłacenia podatku w terminie. Jednocześnie w tej dacie nie może dojść do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej. W przeciwnym razie postępowanie w sprawie udzielenia ulgi ma charakter bezprzedmiotowy, co obliguje organ podatkowy do odmowy jego wszczęcia na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi bowiem już w chwili jego inicjowania, jeżeli brak jest materialnoprawnych podstaw do merytorycznego rozpoznania żądania strony. Podkreślenia wymaga, że ocena istnienia zaległości podatkowej odnosi się wyłącznie do stanu istniejącego w dacie złożenia wniosku o jej umorzenie. Bez znaczenia pozostaje fakt, że zobowiązanie podatkowe może przekształcić się w zaległość podatkową wskutek upływu terminu płatności po dniu złożenia wniosku. Ocena przedmiotowości lub bezprzedmiotowości postępowania dokonywana jest bowiem według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie pierwsza rata łącznego zobowiązania pieniężnego na 2025r. była płatna do dnia 15 marca 2025 r., a w razie jej niezapłacenia mogła stać się zaległością podatkową dopiero od dnia 16 marca 2025 r. Wniosek skarżącego został złożony w dniu 3 marca 2025 r., a więc przed upływem terminu płatności jakiejkolwiek raty, co oznacza, że w tej dacie zobowiązanie podatkowe nie było ani wymagalne, ani tym bardziej nie miało charakteru zaległości podatkowej. Ordynacja podatkowa nie przewiduje instytucji umorzenia zobowiązania podatkowego przed jego wymagalnością, ani możliwości prewencyjnego umarzania podatku, który nie stał się jeszcze zaległością. Działanie takie pozostawałoby w sprzeczności z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 120 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą organy podatkowe działają wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Ustawodawca przewidział natomiast inne instrumenty prawne umożliwiające podatnikowi złagodzenie skutków obowiązku podatkowego jeszcze przed upływem terminu płatności. Podatnik może bowiem wnioskować o odroczenie terminu płatności podatku lub o rozłożenie go na raty (art. 67a § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej). Skarżący nie skorzystał jednak z tych instytucji, lecz wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności, która w dacie jego złożenia nie miała jeszcze charakteru zaległości podatkowej. Słusznie więc organy uznały, że postępowanie w tym przedmiocie nie mogło być wszczęte. Stanowisko organów znajduje oparcie w utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą umorzenie zaległości podatkowej na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej może dotyczyć wyłącznie zaległości istniejącej w dacie złożenia wniosku, a brak tej przesłanki skutkuje obowiązkiem odmowy wszczęcia postępowania. Należy jednocześnie podkreślić, że prawidłowość odmowy wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie nie pozbawia skarżącego możliwości ubiegania się o ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych w przyszłości. Po powstaniu zaległości podatkowej, tj. po bezskutecznym upływie terminu płatności poszczególnych rat łącznego zobowiązania pieniężnego za 2025 r., skarżący może ponownie wystąpić z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej w całości lub w części na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Ewentualny wniosek podlegać będzie wówczas merytorycznej ocenie organu podatkowego, z uwzględnieniem przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.