II SA/Wa 2137/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, Protokolant st. sekr. sądowy Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. D. na orzeczenie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej uchyla zaskarżone orzeczenie Postępowanie w sprawie zainicjowała informacja z Prokuratury Okręgowej w [...], że [...]. K. D. strażnikowi działu ochrony Zakładu Karnego w [...] postawiono zarzuty o czyn z art. 13 § 1 KK w zw. z art. 286 § 1 KK. Na tej podstawie Dyrektor Zakładu Karnego w [...] wszczął wobec funkcjonariusza postępowanie dyscyplinarne postanowieniem Nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., które zostało zawieszone postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. W dniu [...] grudnia 2020r. został skierowany do Sądu Rejonowego w [...] przeciwko [...] K. D. akt oskarżenia PO [...], w którym obwinionemu zarzucono popełnienie czynu z art. 286 § 1 KK. W dniu [...] marca 2022r. Sąd Rejonowy w [...] w wyroku o sygn. akt [...] uznał [...] K. D. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i na podstawie art. 286 § 1 Kk w zw. z art. 33§2 i 3 Kk skazał go na 10 miesięcy pozbawienia wolności i grzywnę w wysokości 100 stawek dziennych, przy przyjęciu, iż jedna stawka dzienna grzywny równa jest kwocie 10 złotych. Na podstawie art. 69 § 1 i 2, art. 70 § 1,72 § 1 pkt 1 Kk wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności zostało zawieszone na okres próby wynoszący 1 rok. [...] K. D. został zobowiązany do informowania kuratora o przebiegu próby. W dniu [...] czerwca 2022 roku zostało podjęte zawieszone postępowanie dyscyplinarne i postanowieniem Nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego w [...] zmieniono zarzuty wobec [...] K. D. w prowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym zarzucając stronie, że w okresie od [...] maja 2014 roku do [...] lipca 2018 roku w [...] działając wspólnie i w porozumieniu z P. S., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej poprzez uzyskanie odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia doprowadził [...] Towarzystwo Ubezpieczeniowe S.A. w [...] do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 9.054,30 zł. stanowiącej koszt naprawy pojazdu marki [...] o nr rej. [...], czego skutkiem było postawienie mu w dniu [...] grudnia 2020 r. zarzutów o popełnienie czynu z art. 286 § 1 KK , czym nie dopełnił obowiązków określonych w § 3 i § 5 regulaminu Nr [...] 2010 r. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] października 2010 r. w sprawie zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, zgodnie z którym funkcjonariusz winien kierować się zasadami uczciwości zarówno w służbie, jak i poza służbą powinien zachowywać się w sposób praworządny, odpowiadający godności funkcjonariusza publicznego, unikać zachowań i sytuacji, które mogą godzić w dobre imię służby Więziennej lub godność innych osób, dbać o społeczny wizerunek Służby Więziennej, podejmując działania służące budowaniu zaufania do niej oraz w art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1064 z poźn. zm.), w zakresie postępowania zgodnego ze złożonym ślubowaniem, przestrzegania przepisów prawa, w szczególności niniejszej ustawy i przepisów wydanych na podstawie ustawy o Służbie Więziennej, co stanowi naruszenie dyscypliny służbowej określonej w art. 230 ust. 1, 2, 3 pkt 4 i ust. 4 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2021, poz. 1064 z poźn. zm.). Funkcjonariusz został wezwany przez rzecznika dyscyplinarny do złożenia wyjaśnień. Ze względu na długotrwałą chorobę [...] K. D. oraz umożliwienie mu złożenia wyjaśnień w sprawie, postępowanie dyscyplinarne ponownie zostało zawieszone w dniu [...] czerwca 2022 r. W dniu [...] sierpnia 2022 roku rzecznik dyscyplinarny zakończył postanowieniem czynności dowodowe w sprawie, o czym został powiadomiony [...] K. D. w dniu [...] sierpnia 2022 roku. W dniu [...] września 2022 roku zostało wydane Orzeczenie [...] przez Dyrektora Zakładu Karnego w [...] o ukaraniu [...] K. D. karą wydalenia ze służby. W dniu [...] października 2022 roku do Zakładu Karnego w [...] wpłynęło odwołanie od przedmiotowego orzeczenia o ukaraniu. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] Orzeczeniem [...] z dnia [...] listopada 2022 roku uchylił zaskarżone orzeczenie w całości. Wytknął w nim organowi I instancji brak zebrania wszelkich, niezbędnych dowodów wskazujących na winę lub niewinność obwinionego. Podkreślił też, że chodzi tu o dowody w znaczeniu materialnym tj. odnoszące się do okoliczności popełnienia przewinienia. Wyjaśnił też, że takimi dowodami nie jest postanowienie o postawieniu zarzutów, akt oskarżenia czy nieprawomocny wyrok skazujący. Te dokumenty są jedynie dowodami na to, że pochodzą od organów uprawnionych do ich wydania. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Zakładu Karnego w [...] wydał [...] stycznia 2023 roku Orzeczenie Nr [...] o ukaraniu funkcjonariusza karą wydalenia ze służby. W dniu [...] lutego 2023 r. do Zakładu Karnego w [...], z zachowaniem ustawowego terminu wpłynęło odwołanie od w/w orzeczenia. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] Orzeczeniem z dnia [...] marca 2023 r. utrzymał w mocy skarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że organ II instancji dał wiarę aktowi oskarżenia postawionemu K. D.. W ocenie organu winę obwinionego w powyższej sprawie karnej potwierdzają również rozmowy telefoniczne, których zapis został załączony jako dowód w sprawie przez Prokuraturę Okręgową w [...], z których wynika, że zgłaszający szkodę oraz właściciel firmy Usługi Motoryzacyjne - zawyżyli koszty naprawy uszkodzeń pojazdu marki [...], a zdarzenie miało inny przebieg, niż ten, który wskazany został przy zgłaszaniu szkody przy czym podkreślono, że powyższe ustalenia zostały ocenione przez zarówno policję, jak i prokuraturę jako wiarygodne i stanowiące ważny dowód w sprawie. Oceniając zeznania [...] K. D. organ odwoławczy wskazał, że nie dał im wiary ponieważ nie znajdują one potwierdzenia w pozostałych dowodach zgromadzonych w sprawie. Dodano też, że przełożony dyscyplinarny uwzględnił wszystkie istotne okoliczności na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, w tym również korzystną dla strony opinię biegłego R. B. (sporządzoną na potrzeby postępowania cywilnego o wypłatę odszkodowania - wygraną przez stronę) tym nie mniej uwzględniając całokształt materiału, w tym pozostałe cztery opinie rzeczoznawców, przełożony dyscyplinarny uznał je za wystarczające do uznania winy obwinionego. Na zakończenie organ zwrócił też uwagę na to, ze już samo oskarżenie sierż. K. D. o popełnienie czynów określonych w przepisach karnych stanowi naruszenie przez niego etyki zawodowej określonej w § 3 i § 5 regulaminu Nr [...] 2010 r. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotowe rozstrzygnięcie według powyższych kryteriów uznać należy, iż powinno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego jako wadliwe. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ wykazał fakt popełnienia przez funkcjonariusza zarzucanego mu czynu i czy uczynił to realizując wytyczne Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej zawarte w kasatoryjnym orzeczeniu z [...] listopada 2022 r. W ocenie tut. Sądu na w/postawione pytanie należało udzielić negatywnej odpowiedzi. Rozwijając powyższą konkluzję w pierwszej kolejności należało podkreślić, że postępowanie dyscyplinarne uregulowane przepisami art. 230 – 264 ustawy o Służbie Więziennej ma charakter odrębny od innych postępowań. Oznacza to możliwość a wręcz konieczność samodzielnego czynienia ustaleń faktycznych przez organ prowadzący postępowanie. Co oczywiste, zarówno same ustalenia jak i sposób ich czynienia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego w sprawie orzeczenia. Organ powinien w nim w sposób szczegółowy przedstawić materiał dowodowy na podstawie którego ustalił stan faktyczny sprawy, jak i własną jego ocenę zawierającą wyjaśnienie przyczyn dla których jednym dowodom dał wiarę, a innym jej odmówił. W tym miejscu z całą mocą należy podkreślić, że jedynym odstępstwem od konieczności własnej oceny dowodów jest okoliczność, gdy organ jest związany prawomocnym wyrokiem sądowym przesądzającym dany fakt. W innych natomiast sytuacjach na organie spoczywa obowiązek kompleksowej i samodzielnej oceny dowodów zebranych w trakcie prowadzonego postępowania. W realiach niniejszej sprawy opisując obowiązki jakim musi sprostać organ nie sposób pominąć też tego, że rozpoznając sprawę ponownie, działał w warunkach związania wcześniejszym rozstrzygnięciem organu odwoławczego. Musiał więc brać pod uwagę wskazania, by zebrać dowody w znaczeniu materialnym tj. odnoszące się do okoliczności popełnienia przewinienia, jak też by wziąć pod uwagę, że dowodami o charakterze materialnym nie jest postanowienie o postawieniu zarzutów, akt oskarżenia czy nieprawomocny wyrok skazujący, bowiem te dokumenty są jedynie dowodami na to, że pochodzą od organów uprawnionych do ich wydania. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należało, że uzasadnienie skarżonego orzeczenia nie uwzględnia w/w zasad uniemożliwiając de facto Sądowi merytoryczną kontrolę poprawności rozstrzygnięcia. Przede wszystkim organ dając wiarę opinii biegłego sądowego znajdującej się w aktach sprawy karnej nie wyjaśnił w sposób prawidłowy powodów takiego zachowania. Ani jednym zdaniem nie wyjaśnił merytorycznych powodów dla których uznał ją za poprawną. Ów brak jawi się jako tym bardziej rażący, gdy weźmie się pod uwagę, iż organ z urzędu posiadał wiedzę o istnieniu odmiennej we wnioskach opinii biegłego sądowego (dotyczącej tego samego zdarzenia) – sporządzonej na potrzeby sprawy cywilnej dotyczącej roszczenia o wypłatę odszkodowania przez ubezpieczyciela. Braku tego nie niweluje wyjaśnienie, że za poprawnością opinii ze sprawy karnej przemawia fakt istnienia zbieżnych z nią opinii rzeczoznawców. W uzasadnieniu nadal nie ma bowiem merytorycznych wyjaśnień organu, dla których dana opinia jawi się dla niego jako poprawna, a dla jakich zdyskredytował opinię biegłego sporządzoną na potrzeby sprawy cywilnej. Ponieważ więc postępowanie karne – którego generalne zasady leżą u podstaw postępowania dyscyplinarnego – nie kierują się zasadą kontradyktoryjności tylko prawdy materialnej, organ wiedząc o istnieniu drugiej opinii biegłego sądowego, winien dopuścić ją jako dowód w sprawie a następnie zestawić ze sobą obydwie opinie i wyjaśnić która z nich, w ocenie organu, odzwierciedla faktyczny przebieg zdarzenia. Dokonując owej oceny powinien m.in. uwzględnić to, który z biegłych przed sporządzeniem opinii przeprowadził wizję lokalną na miejscu zdarzenia i czy wypowiadając się w sprawie, uwzględnił ukształtowanie terenu jako rzutujące na rodzaj i umiejscowienie uszkodzeń obydwu pojazdów. Niezależnie od powyższego organ powołując się na dowód w postaci zapisów rozmów telefonicznych, nie dokonał ich oceny stwierdzając jedynie, że policja i prokuratura uznała ten dowód za wiarygodny. Organ tym samym całkowicie zignorował fakt, że ocena dokonana przez inne organy w innym postępowaniu, nie jest wiążąca dla organu prowadzącego postępowanie dyscyplinarne. Jak to już podniesiono na wstępie niniejszego uzasadnienia taki wiążący walor posiadałaby jedynie ocena zawarta w prawomocnym wyroku sądowym. Taka okoliczność nie występowała jednakże w dacie wydawania skarżonego orzeczenia. Wytknąć należało też organowi, że próbując ocenić zeznania obwinionego, nie uczynił tego w sposób właściwy. Stwierdził jedynie, że nie daje im wiary gdyż nie znajdują potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym. Zaniechał jednakże szczegółowego wyjaśnienia tego, jakie konkretnie dowody świadczą o braku wiarygodności zeznań strony. Za pozostające w oderwaniu od zarzutu postawionego stronie należało uznać uwagi, iż już samo oskarżenie funkcjonariusza przez prokuraturę stanowi naruszenie zasad etyki zawodowej. Organ zignorował całkowicie okoliczność, że w postępowaniu dyscyplinarnym zarzucono stronie doprowadzenie ubezpieczyciela do niekorzystnego rozporządzenia mieniem i z tego faktu wywiedziono naruszenie dyscypliny służbowej (nie z faktu skierowania aktu oskarżenia do Sądu). Organ czyniąc omawianą uwagę zdaje się zapominać o konstytucyjnej zasadzi domniemania niewinności i o tym, że samo skierowanie do Sądu aktu oskarżenia jak też istnienie nieprawomocnego wyroku skazującego za popełnione przestępstwo, nie niweluje powyższej zasady. Biorąc pod uwagę przedmiotowe uchybienia jakich dopuścił się organ przy zbieraniu dowodów i ich ocenie, brak jest możliwości uznania, że ustalił w sposób poprawny stan faktyczny sprawy. To zaś sprawia, że przypisanie stronie faktu popełnienia zarzucanego czynu jawiło się jako przedwczesne. W związku z powyższym, uznając że skarżone orzeczenie narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni uwagi poczynione przez Sąd w przedmiotowym postępowaniu jak też wytyczne sformułowane przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] w orzeczeniu [...] z dnia [...] listopada 2022r.