III SA/Wr 351/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 9 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 12 maja 2025 r. nr 0201-IEE2.7192.36.2025.3 w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej. I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2025 r. nr 0229-SEE.7113.2226.2024.10 II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi J. M. (dalej: skarżąca, strona) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS, organ odwoławczy) w przedmiocie umorzenia postepowania w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej jako bezprzedmiotowego. Jak wynika z akt administracyjnych, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu (dalej: NPUS, organ egzekucyjny) wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 19.12.2024 r. nr [...], wystawionego przez wierzyciela - U., obejmującego zadłużenie dotyczące nieuiszczonej opłaty z tytułu obowiązku zawarcia umowy OC. W toku postępowania organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy w Bank M. S.A. (zawiadomienie nr [...] z 23.12.2024 r.). Odpis tytułu wykonawczego jak i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostały odebrane przez skarżącą 13 stycznia 2025 r. W wyniku realizacji zajęcia, Bank w okresie od 27 grudnia 2024 r. do 17 stycznia 2025 r. przekazał na konto organu egzekucyjnego łącznie 1 448, 02 zł, która to kwota pozostawała w depozycie Urzędu z uwagi na zgłoszone zarzuty (27.12.2024 r. kwota 119,97 zł, 342,00 zł, 75,96 zł, 72,18 zł, 14.01.2025 r. kwota 517,37 zł, 15.01.2025 r. kwota 176,36 zł, 16.01.2025 r. kwota 21,52 zł, 122,66 zł). Pismem z 23 grudnia 2024 r. Strona wniosła zarzuty na podstawie art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. Z 2024 r., poz. 572ze zm.) – dalej: u.p.e.a., podnosząc nieistnienie obowiązku i wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, zwrot niesłusznie pobranych środków w kwocie 537,93 zł wraz z kwotą 7,99 zł prowizji za przelew. W piśmie zawarto również o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz o uchylenie czynności zajęcia rachunku bankowego w przypadku uwzględnienia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 2 stycznia 2025 r. organ egzekucyjny zawiesił prowadzone wobec skarżącej postępowanie i zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z 17 marca 2025 r. wierzyciel oddalił zarzuty, stwierdzając że obowiązek istnieje. Pismem z 14 stycznia 2025 r. skarżąca wniosła do organu egzekucyjnego skargę na zajęcie rachunku bankowego, w którym zakwestionowała zajęcie jej środków na rachunku bankowym pomimo wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego. Ponowiła wniosek o zwrot niesłusznie zajętych środków egzekucyjnych i wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podważyła również status prawny wierzyciela. W wyniku rozpatrzenia wniosku strony z 23 grudnia 2024 r. w dniu 14 lutego 2025 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie, którym na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie "uchylenia wierzytelności z rachunku bankowego" z uwagi na całkowitą realizację ww. zajęcia. Z kolei odrębnym postanowieniem z 17 lutego 2025 r. organ egzekucyjny oddalił skargę na czynność egzekucyjną jako bezzasadną, wyjaśniając podstawy rozstrzygnięcia. Na postanowienie organu egzekucyjnego z 14 lutego 2025 r. skarżąca złożyła pismem z 1 kwietnia 2025 r. zażalenie, w którym, poza dotychczas podnoszonymi zarzutami, zawarła zarzut naruszenia art. 58 § 1 i § 2 u.p.e.a., poprzez bezprawne przyjęcie przez organ środków z rachunku bankowego strony po zawieszeniu postępowania egzekucyjnego. Skarżąca, powołując się na wyrok WSA w Poznaniu o sygn. akt I SA/Po 929/19 podkreśliła, że w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie może podejmować wobec zobowiązanego żadnych czynności egzekucyjnych. W niniejszej sprawie to organ nie powiadomił banku o zawieszeniu postępowania i to o odpowiada za skutki braku powiadomienia. Ponowiła zarzuty naruszenia zasady proporcjonalności. Zdaniem skarżącej bezprzedmiotowość postępowania, na którą powołano się w postanowieniu o umorzeniu, jest pozorna, gdyż organ powołując się na wykonanie zajęcia nie uwzględnia kluczowej okoliczności tj. tego, że doszło do tego po zawieszeniu egzekucji. Postanowieniem z 12 maja 2025 r. UNP 0210-25-098551 DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że w trakcie zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie podejmował żadnych nowych czynności, powołał się natomiast na art. 58 ust. 4 u.p.e.a., zgodnie z którym zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje uchylenia wcześniej dokonanych czynności. Zajęcie rachunku było zatem kontynuowane. Natomiast strona, mimo że miała prawo dokonywać wypłat z rachunku za zgodą organu egzekucyjnego, nie złożyła stosownego wniosku w tym przedmiocie. Wbrew zaś zarzutom skarżącej, organ egzekucyjny nie miał obowiązku informowania banku o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, a uchylenie zajęcia z powodu jedynie zawieszenia tego postępowania byłoby sprzeczne z treścią art. 58 § 1 u.p.e.a. Organ odwoławczy jako bezpodstawne ocenił także zawarte w zażaleniu zarzuty dotyczące niedopuszczalności wystawienia przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego ze względu na jego strukturę organizacyjną. Podkreślił również, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Pismem z 19 czerwca 2025 roku strona wniosła skargę na "bezczynność i działania niezgodne z prawem Dyrektora IAS we Wrocławiu oraz Naczelnika Pierwszego US we Wrocławiu". Pismem z 10 września 2025 roku WSA we Wrocławiu postanowił o rozdzieleniu skargi na trzy odrębne, w tym skargę na postanowienie DIAS z 12 maja 2025 roku nr 0201-IEE2.7192.36.2025.3. Zdaniem skarżącej organ dopuścił się zignorowania zarzutów, dotyczących niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego przez U. (U.), tolerowania bezprawnych działań egzekucyjnych, pomimo orzecznictwa sądów administracyjnych, które wykluczają możliwość stosowania przepisów u.p.e.a. przez U. Ponadto czynności organu egzekucyjnego, związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego, naruszają zarówno przepisy u.p.e.a., jak i art. 7 Konstytucji. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał stanowisko, że żądanie uchylenia rachunku stało się bezprzedmiotowe wobec całkowitej realizacji zajęcia. Ostatnia wpłata wpłynęła do organu egzekucyjnego 16 stycznia 2025 r., a środki były w depozycie Urzędu Skarbowego. Podkreślił, że żądanie uchylenia zajęcia rachunku bankowego nie mogło być rozpatrzone w trybie przewidzianym w art. 58 § 2 u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych, niż w niej podniesione. Objęte skargą postanowienie SKO dotyczyło umorzenia postępowania z wniosku skarżącej z 23 grudnia 2024r. Pismo wniesione przez skarżącą w tej dacie zawierało zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne w trybie art. 33 u.p.e.a., natomiast dodatkowo strona zawarła w nim wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz wniosek ewentualny tj. na wypadek zawieszenia postępowania egzekucyjnego – o uchylenie zajęcia rachunku bankowego. W przypadku wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny nie zawiesza jednak postępowania na wniosek zobowiązanego, bowiem skutek taki przewiduje już sama ustawa (art. 35 § 1 u.p.e.a.), toteż organ z urzędu zawiesił postępowanie egzekucyjne postanowieniem z 2 stycznia 2025 r. W tym miejscu wskazać należy, że w razie uznania wniesionego zarzutu za zasadny i umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. czynności egzekucyjne zostają uchylone z mocy prawa (art. 60 § 1). Organ z kolei uchyla czynność egzekucyjną w przypadku uwzględnienia wniesionej na nią skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. tj. po stwierdzeniu, że wystąpiła któraś z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Nawet jednak jeśli nie wniesiono skargi na czynność egzekucyjną, zgodnie z art. 54b § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny uchyla z urzędu w całości albo w części czynność egzekucyjną, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy. Ponadto organ egzekucyjny może uchylić z urzędu w całości albo w części czynność egzekucyjną, jeżeli: 1) dalsza realizacja zastosowanego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano tej czynności egzekucyjnej: a) jest niecelowa, b) nie doprowadzi bezpośrednio do wyegzekwowania środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, c) powoduje niewspółmierne trudności lub wydatki egzekucyjne w stosunku do środków pieniężnych, które mogą być wyegzekwowane; 2) wyegzekwowanie należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych jest możliwe poprzez zastosowanie lub realizację innego środka egzekucyjnego, mniej uciążliwego dla zobowiązanego, lub umożliwiającego wyegzekwowanie tych należności w krótszym czasie. Samo zawieszenie postępowania nie wywołuje natomiast skutku w postaci uchylenia czynności egzekucyjnych (co wynika wprost z treści art. 58 § 1 u.p.e.a. – "w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne"), ani nie zobowiązuje organu do ich uchylenia z urzędu. Organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zarzutu pełni funkcję ochronną wobec zobowiązanego, w związku z czym m.in. środki z realizacji zajęć nie powinny być przekazywane w tym czasie wierzycielowi, ale składane do depozytu. Z art. 58 § 2 u.p.e.a. wynika, że w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego mogą być dokonywane wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego w określonych przypadkach i warunkach oraz że możliwe jest uchylenie czynności egzekucyjnych po spełnieniu ustanowionych kryteriów. Są to jedyne czynności, których wykonanie dopuszcza ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w czasie zwieszenia postępowania egzekucyjnego. Uchylenie czynności egzekucyjnych (czy to z urzędu czy na wniosek) należy natomiast odróżnić od wstrzymania się organu z realizacją środka egzekucyjnego. Tę ostatnią możliwość `przewidziano bowiem także w sytuacji, gdy do uchylenia czynności egzekucyjnej nie doszło, gdyż pozostaje jeszcze nierozstrzygnięta sprawa zasadności skargi na czynność egzekucyjną. Zgodnie bowiem z treścią art. 54 § 7 u.p.e.a. w drodze wyjątku od zasady, że wniesienie skargi na czynność egzekucyjną nie wstrzymuje dalszej realizacji środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano zaskarżonej czynności egzekucyjnej, dopuszczono, że w uzasadnionych przypadkach organ egzekucyjny lub organ sprawujący nadzór może z urzędu wstrzymać dalszą realizację tego środka egzekucyjnego do dnia, w którym postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną stanie się ostateczne. Żądanie "uchylenia czynności egzekucyjnej" w piśmie z 23 grudnia 2024 r. wniesiono "na wypadek" zawieszenia postępowania, bez powołania podstawy prawnej, kwestionując zarazem zgodność z prawem dokonanej czynności egzekucyjnej, na którą strona wniosła następnie skargę. Biorąc pod uwagę treść tego pisma, treść pism skarżącej z 14 stycznia 2025 r. (skarga na czynności egzekucyjne) i 4 lutego 2025 r., zażalenia na decyzję NPUS z 14 lutego 2025 r. oraz treść skargi wniesionej do WSA, pozostaje natomiast niejasne, czy żądanie strony dotyczyło w istocie uchylenia czynności zajęcia rachunku bankowego jednocześnie z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego ( i na jakiej podstawie) czy też wstrzymania się przez organ z realizacją środka egzekucyjnego po zawieszeniu tego postępowania. Z pism i argumentów strony wynika bowiem, iż jej zdaniem środki finansowe znajdujące się na koncie bankowym nie powinny były być pobierane na podstawie dokonanego zajęcia rachunku po dniu zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Strona wydaje się utożsamiać zajęcie rachunku z pobieraniem środków z rachunku (m.in. pisze w skardze na czynności egzekucyjne o bezprawnym "zajęciu dokonanym po 30 grudnia 2024 r."). W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny w swoim postanowieniu z 14 lutego 2025 r., "w sprawie uchylenia wierzytelności z rachunku bankowego" poza powołaniem się na art. 105 § 1 k.p.a. nie powołał żadnego przepisu ustawy egzekucyjnej, a w uzasadnieniu ograniczył się do stwierdzenia, że nie może zwolnić wierzytelności, która w związku z zakończeniem egzekucji z rachunku bankowego nie jest zajęta. Organ odwoławczy natomiast, w skarżonym obecnie postanowieniu z 12 maja 2025 r. uznając za zasadną argumentację dotyczącą bezprzedmiotowości postępowania, wskazał jednocześnie, że na przeszkodzie rozpoznania wniosku stoi art. 58 § 1 u.p.e.a, bowiem z przepisu tego wynika, że w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi się w art. 105 § 1, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Klasyczna postać bezprzedmiotowości postępowania ujawni się wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie prawnie nie istnieje. Bezprzedmiotowe może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (por. np. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2006 r. sygn. akt II SA 428/01 i B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 19, 2024, komentarz do art. 105). Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 u.p.e.a. Stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu powołanego wyżej przepisu art. 105 § 1 k.p.a., w przypadku postępowania zainicjowanego wnioskiem strony, wymaga więc w pierwszej kolejności ustalenia w sposób jednoznaczny przedmiotu wniosku. Oczywistym jest bowiem, że nie można stwierdzić, że nie istnieje przedmiot wniosku, jeżeli istnieje wątpliwość co do tego, jakiego działania, objętego regulacjami u.p.e.a. dotyczył wniosek strony. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, ta kwestia nie została wyjaśniona w sposób jednoznaczny. Zwrócić należy także uwagę, że określenie przedmiotu wniosku skarżącej może mieć wpływ na ocenę podstaw prawnych do jego rozpoznania, w tym ocenę dopuszczalności prowadzenia postępowania administracyjnego na wniosek strony, a w dalszej kolejności także na kształt rozstrzygnięcia. Umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. może być bowiem tylko takie postępowanie toczące się z wniosku strony, które mogło być wszczęte na wniosek, ale w jego toku odpadły podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku (np. przestał istnieć jego przedmiot). W przypadku wniosku dotyczącego czynności lub rozstrzygnięć, które mogą być podejmowane tylko z urzędu, odpowiednie zastosowanie, na mocy art. 18 u.p.e.a. znajduje art. 61a § 1 k.p.a. Jak zaś wskazano powyżej, w odniesieniu do części przypadków, uchylenie czynności egzekucyjnej może nastąpić w trybie działania organu z urzędu, podobnie jak ma to miejsce w razie wstrzymania realizacji środka egzekucyjnego. Z przywołanych wyżej regulacji wynika m.in., że w razie dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (na co również powoływała się skarżąca) organ uchylając taką czynność działa z urzędu, a nie na wniosek strony – na podstawie art. 54b u.p.e.a., chyba że strona wniosła skargę na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. – wówczas uchylenie czynności egzekucyjnej może nastąpić w następstwie rozpoznania tej skargi. Nie ma natomiast przeszkód do uznania, że wniosek strony o uchylenie czynności egzekucyjnej wobec zawieszenia postępowania, z przyczyn uzasadnionych ważnym interesem strony i po spełnieniu pozostałych przesłanek z art. 58 § 2 u.p.e.a. inicjuje postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a. i może być, co do zasady, na podstawie tego przepisu rozpoznany w postępowaniu prowadzonym na wniosek strony. Z treści pism skarżącej nie wynika jednak, by złożono wniosek w oparciu o powyższą podstawę, a organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę sam wskazuje również, że postępowanie nie mogło być prowadzone w trybie przewidzianym w art. 58 § 2 u.p.e.a i przepis ten w ogóle nie miał zastosowania w tej sprawie. Jak wskazał organ, zobowiązana w swoich pismach nie powoływała się na swój uzasadniony interes, na swoją trudną sytuację spowodowaną zajęciem, ale domagała się uchylenia zajęcia z tego względu na bezprawne wszczęcie egzekucji i dokonanie zajęcia. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, utrzymujące w mocy postanowienie NPUS narusza prawo, gdyż nie pozwala na jednoznaczne ustalenie co do jakiego przedmiotu wniosku orzekał ostatecznie organ, w jakim trybie i na jakiej podstawie wniosek ten był złożony i prowadzone było postepowanie administracyjne. W konsekwencji nie poddaje się ocenie Sądu zapadłe rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania pod katem jego prawidłowości i zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę ponownie organ zobowiązany będzie uwzględnić stanowisko Sądu i uwagi poczynione w niniejszym wyroku i wydać orzeczenie w stosownym trybie, wskazując w uzasadnieniu pełne podstawy prawne swojego rozstrzygnięcia. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.) - dalej: p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, uwzględniając kwotę uiszczonego wpisu od skargi.