IV SA/Wr 465/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 23 czerwca 2025 r., nr SKO/RŚ-423/45/2025 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją dotyczącą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie w całości. Postanowieniem z 23 VI 2025 r. (SKO/RŚ-423/45/2025) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej "SKO"), po rozpoznaniu wniosku A. M. (dalej "skarżąca") odmówiło wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją SKO z dnia 8 IX 2022 r. (SKO/RŚ-423/236/2022) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Ścinawy z 12 VII 2022 r. (OPS.8127.OŚP.l 1.2022) odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia, SKO stwierdziło niedopuszczalność wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 145a § 1 i 2 kpa, bowiem powołany we wniosku skarżącej wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. To zaś w ocenie SKO jest konieczne, by wyrok zaczął wywoływać skutki prawne. SKO wyjaśniło, że chodzi o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 III 2025 r., sygn. akt SK 22/22, stwierdzający, że art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 7 XII 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548, z późn. zm.) i obowiązującym do dnia wejścia w życie art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429, z późn. zm.), w części obejmującej słowa: "z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. SKO zaznaczyło, że w myśl art. 145a § 2 kpa, skargę o wznowienie w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie tego orzeczenia. Zgodnie zaś z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Termin na złożenie wniosku o wznowienie postepowania biegnie więc od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a to ma miejsce z chwilą jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Skoro zaś wyrok powołany we wniosku skarżącej o wznowienie nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, to wniosek należało uznać za przedwczesny. SKO zaznaczyło, że obecna odmowa wznowienia postępowania nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania, po opublikowaniu w Dzienniku Ustaw przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W skardze na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że nie zgadza się z odmową. Decyzja odmawiająca świadczenia pielęgnacyjnego została bowiem wydana na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, zaś wszyscy są równi wobec prawa. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. Stosownie do art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Z powyższego wynika, że prawo jednostki do wzruszenia prawomocnych rozstrzygnięć wydanych w oparciu o przepisy prawa uznane następnie za niekonstytucyjne, jest prawem podmiotowym o charakterze konstytucyjnym. Wykładnia przepisów ustawowych, regulujących szczegółowe zasady i w tryb wznowienia, powinna zatem zawsze uwzględniać konstytucyjny kontekst tego prawa. Jak wynika z art. 145a § 1 i 2 kpa, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w motywach wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 X 2025 r., sygn. akt II SA/Po 474/25, gdzie stwierdzono, że okoliczność braku promulgacji orzeczenia Trybunału nie powoduje, że orzeczenie to dla organów demokratycznego państwa prawa może być uznane za nieistniejące. Mimo że utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością. Należy zwrócić uwagę, że okoliczność zaniechania publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw ma charakter powszechnie znany i stanowi konsekwencję decyzji politycznej wynikającej z uchwały Rady Ministrów z dnia 18 XII 2024 r. w sprawie przeciwdziałania negatywnym skutkom kryzysu konstytucyjnego w obszarze sądownictwa (M.P. z 2024 r., poz. 1068). Okoliczność ta nie może jednak stanowić podstawy, by odmówić jednostce konstytucyjnego prawa do wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o przepisy prawa, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjnych za niezgodne z Konstytucją RP. Już bowiem z momentem wejścia wyroku Trybunału do obrotu prawnego, co może nastąpić poprzez jego procesowe ogłoszenie na rozprawie, względnie doręczenie orzeczenia wydanego na posiedzeniu niejawnym uczestnikom postępowania przed Trybunałem (co jest zawsze wcześniejsze niż moment derogacji niekonstytucyjnego przepisu przez promulgację wyroku) następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. To zaś oznacza, że niezależnie od daty wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (którą nawet w przypadku ogłoszenia w Dzienniku Ustaw można odroczyć do 18 miesięcy), organy stosujące prawo mają obowiązek uwzględnić fakt, że konkretne przepisy utraciły domniemanie konstytucyjności. W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu trafnie wskazano, że w przypadku wyroków Trybunału Konstytucyjnego należy odróżnić skutki aplikacyjne od derogacyjnych. Przyjęcie koncepcji, jakoby orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które nie zostało opublikowane w odpowiednim dzienniku urzędowym (a więc nie weszło w życie), nie miało żadnej mocy sprawczej do już zrealizowanych skutków i niemożliwa jest restytucja konstytucyjności, ze względu na brak możliwości uruchomienia procedury wznowieniowej o której mówi art. 190 ust. 4 Konstytucji, naruszałoby podstawowe standardy konstytucyjne wynikające z zasady, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, albowiem dawałoby nie tylko prawodawcy, ale i organom władzy wykonawczej możliwość takiego działania względem sprzecznych z Konstytucją przepisów, by utrzymywać ich niekonstytucyjne skutki niezależnie od orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i w tym zakresie czyniłoby kontrolę konstytucyjności aktów prawnych pozorną. Pozwalałoby to tak ustawodawcy, jak i władzy wykonawczej wymykać się spod efektywnej kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie nie są wprawdzie znane daty doręczenia uczestnikom postępowania powołanego przez skarżącą orzeczenia, jednakże wobec bezspornej okoliczności, iż wyrok z dnia 18 III 2025 r., sygn. akt SK 22/22 wraz z uzasadnieniem opublikowany został w dniu 3 IV 2025 r. w zbiorze Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego - Zbiór Urzędowy (OTK ZU) seria A, poz. 34, wejście powyższego orzeczenia do obrotu prawnego uznać należy za niewątpliwe. Co za tym idzie bezspornym jest wywołanie przez powyższe orzeczenie skutku aplikacyjnego, mimo braku wywołania wobec niedopełnienia wymogu publikacji, skutku derogacyjnego. Warto też powtórzyć za powołanym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że termin określony w art. 145a § 2 kpa należy rozumieć jako termin końcowy (dies ad quem). Inaczej rzecz ujmując, z żądaniem wznowienia postępowania można skutecznie wystąpić od momentu wydania orzeczenia przez Trybunał niezależnie od tego, czy orzeczenie takie zostało już ogłoszone w stosownym dzienniku urzędowym (art. 190 ust. 2 w zw. z ust. 3 ab initio Konstytucji RP). Przy czym żądanie to można złożyć najpóźniej w terminie jednego miesiąca liczonego od dnia wejścia w życie takiego orzeczenia, o czym właśnie stanowi art. 145a § 2 kpa. Z tej perspektywy nie sposób mówić o bezskuteczności przedwczesnego wniosku o wznowienie postępowania, a można co najwyżej mówić o bezskuteczności wniosku spóźnionego, gdyby termin ten zostanie przekroczony. SKO w końcowej części motywów zaskarżonego postanowienia zasygnalizowało, że obecna odmowa wznowienia postępowania nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania, po opublikowaniu w Dzienniku Ustaw przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Tego rodzaju zapewnienie jest jednak wątpliwe, skoro systemowe zaniechanie publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw jest zamierzeniem celowym i raczej długookresowym. Skarżąca nie ma zatem gwarancji promulgacji powołanego orzeczenia w Dzienniku Ustaw w najbliższej przyszłości, a pamiętać należy, że uchylenie decyzji na skutek wznowienia z przyczyny określonej w art. 145a kpa może nastąpić, jeśli od dnia doręczenia decyzji nie upłynęło więcej jak 5 lat (zob. art. 146 § 1 kpa). Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa mając na uwadze istotne naruszenie art. 145a § 2 kpa oraz art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Ponownie rozpoznając sprawę SKO uwzględni wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną przyjmując, że brak promulgacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw nie stanowi podstawy do odmowy wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie przesłanki z art. 145a kpa. Skarga została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa.