IV SA/Wr 458/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant: Michał Janusz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. we W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2025 r. nr 010070/680/3356156/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezsa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 11 kwietnia 2024 r. M. we W. (dalej: strona skarżąca) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o świadczenie wychowawcze 800+ na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. (2023/2024) na dziecko N. M. Do wniosku strona skarżąca załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w Świeciu III Wydział Rodzinnych i Nieletnich z 18 marca 2022 r. sygn. akt III Nkd 51/21 w sprawie N. M., którym to Sąd zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Świecu z 26 marca 2021 r. w sprawie o sygn. III Nkd 9/21 w ten sposób, że w miejsce środka wychowawczego w postaci nadzoru kuratora zastosował wobec nieletniej środek wychowawczy w postaci umieszczenia jej w M. Decyzją z 16 kwietnia 2024 r. (010070/680/3356156/2024) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że nie jest uprawniona do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze, gdyż nie należy do podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm.), dalej: ustawa. Strona skarżąca nie zgadzając się z wykładnią ww. przepisu w dniu 17 kwietnia 2024 r. wniosła odwołanie, po rozpoznaniu którego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: - decyzją z 30 kwietnia 2025 r. (010070/680/3356156/2024) uchylił zaskarżoną decyzję z 16 kwietnia 2024 r. i przyznał stronie skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 23 maja 2024 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że "to strona skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, a zatem to jej przysługuje prawo do świadczenia na dziecko". Następnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 25 czerwca 2025 r. (010070/680/3356156/2024) – na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – stwierdził nieważność swojej decyzji z 30 kwietnia 2025 r. jako wydanej bez podstawy prawnej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przypominał, że decyzją z 16 kwietnia 2024 r. organ odmówił stronie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres 2023/2024, gdyż nie była ona uprawniona do złożenia wniosku bowiem nie należy do podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Od decyzji tej skarżąca wniosła odwołanie. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i zastosował regulacje z art. 4 ust. 2 ustawy. Podniósł, że z uzyskanych informacji wynika, że dziecko zostało umieszczone w M., który nie stanowi instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, o którym mowa w art. 2 pkt 8 ustawy. Niniejsza decyzja została doręczona stronie skarżącej 25 czerwca 2025 r., która wywiodła skargę do WSA we Wrocławiu (sprawa zawisła pod sygn. akt IV SA/Wr 457/25). Wyrokiem z 21 stycznia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił opisaną powyżej decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 czerwca 2025 r. - kolejną decyzją z 30 czerwca 2025 r. (010070/680/3356156/2024) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję ZUS z 16 kwietnia 2024 r. (010070/680/3356156/2024) w mocy. W uzasadnieniu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodził się z organem, iż strona skarżąca nie jest podmiotem, o którym mowa w art. 4 ust. 2 ustawy (nie jest osobą fizyczną, opiekunem faktycznym lub prawnym dziecka). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił również, że strona skarżąca nie jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie, o której mowa w art. 2 pkt 8 ustawy. Niniejsza decyzja została doręczona stronie skarżącej 9 lipca 2025 r., która wywiodła skargę do WSA we Wrocławiu (sprawa zawisła pod sygn. akt IV SA/Wr 458/25). W skardze na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 czerwca 2025 r. (010070/680/3356156/2024), którą organ ten utrzymał w mocy decyzję ZUS z 16 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia stronie skarżącej strona skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5a ust. 2 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że M. nie spełnia kryteriów wynikających z tych przepisów, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia; - art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 72 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie, w sytuacji gdy, ze względu na okoliczności sprawy jak i sytuację życiową małoletniej, powinien on być zastosowany, co doprowadziło do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia w sprawie; - art. 20 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka w zw. z art. 91 ust. l Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 27 ust. 3 Konwencji o Prawach Dziecka w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie, w sytuacji gdy ze względu na okoliczności sprawy jak i sytuację życiową małoletniej, powinien on być zastosowany, co doprowadziło do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia w sprawie; - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz brak uzasadnienia i wskazania przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; - art. 7, art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego i wydania rozstrzygnięcia wadliwego sprzecznego z słusznym interesem strony skarżącej i dziecka; - art. 7a k.p.a. polegającym na braku rozstrzygnięcia przez organ swoich wątpliwości, co do treści przepisów mających zastosowanie w sprawie na korzyść skarżącej i wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z słusznym interesem strony skarżącej i dziecka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (art. 134 p.p.s.a.). Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (wyrok NSA z 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż te, które zostały podniesione przez stronę skarżącą w skardze. Przypomnienia bowiem wymaga, że decyzją z 16 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko (N. M.) na okres świadczeniowy 2023/2024 wskazując, że nie należy ona do podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Od decyzji tej strona skarżąca pismem z 17 kwietnia 2024 r. złożyła odwołanie, po rozpoznaniu którego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 30 kwietnia 2025 r. uchylił decyzję z 16 kwietnia 2024 r. i przyznał stronie skarżącej wnioskowane świadczenie wychowawcze na ww. dziecko na okres 2023/2024 r. uznając, że skoro "to strona skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, to jej przysługuje prawo do świadczenia na dziecko". Następnie jednak Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 25 czerwca 2025 r. stwierdził nieważność swojej decyzji z 30 kwietnia 2025 r. podnosząc, że do jej wydania doszło bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a). W tym miejscu zaznaczyć należy, że decyzja o stwierdzeniu nieważności jest decyzją deklaratoryjną, co oznacza, że decyzja, której nieważność stwierdzono, nie wywoływała skutków prawnych od chwili jej wydania. Skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji jest zatem konieczność ponownego rozpatrzenia odwołania (teza pierwsza uchwały składu pięciu sędziów NSA z 23 października 2000 r., OPK 12/00, ONSA 2001, nr 2, poz. 61; teza pierwsza uchwały składu pięciu sędziów NSA z 23 października 2000 r., OPK 11/00, ONSA 2001, nr 2, poz. 60). Dlatego też, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – ponownie rozpoznał odwołanie strony skarżącej z 17 kwietnia 2024 r. od decyzji z 16 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania stronie skarżącej świadczenia wychowawczego – i kolejną decyzją z 30 czerwca 2025 r. (stanowiącą przedmiot tej sprawy) utrzymał w mocy decyzję z 16 kwietnia 2024 r. Nie można jednak pominąć okoliczności, że strona skarżąca w sprawie o sygn. akt IV SA/WR 457/25 skutecznie wywiodła do tutejszego Sądu skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 czerwca 2025 r. w której organ ten stwierdził nieważność swojej decyzji z 30 kwietnia 2025 r. o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego i uchyleniu decyzji odmownej z 16 kwietnia 2024 r. A po rozpoznaniu tej skargi tutejszy Sąd wyrokiem z 21 stycznia 2026 r. uchylił zaskarżoną decyzją z 25 czerwca 2025 r. eliminując ją z obrotu prawnego. W takiej zatem sytuacji zaistniała konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego – również – kolejnej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 czerwca 2025 r., wydanej w sprawie, która przecież co do istoty została już przez ten organ rozstrzygnięta inną decyzją tego organu tj. decyzją z 30 kwietnia 2025 r. W przeciwnym bowiem przypadku w obrocie prawnym – w ujęciu podmiotowym i przedmiotowym – funkcjonowałyby dwie ostateczne decyzje i co istotne, zawierające dwa sprzeczne rozstrzygnięcia tj: - decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 kwietnia 2025 r. (010070/680/3356156/2024) uchylająca decyzję z 16 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania stronie skarżącej świadczenia wychowawczego 800+ na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko N. M. i przyznająca stronie skarżącej wnioskowane świadczenie; - oraz decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 czerwca 2025 r. (010070/680/3356156/2024) utrzymująca decyzję z 16 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania stronie skarżącej świadczenia wychowawczego 800+ okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko N. M. (na ten sam okres świadczeniowy i na to samo dziecko co decyzja z 30 kwietnia 2025 r.). Taka sytuacja byłaby natomiast niedopuszczalna. Z tej też przyczyny Sąd zobligowany był – bez rozstrzygania, czy zaskarżona decyzja jest prawidłowa pod kątem materialnoprawnym tj. czy rzeczywiście stronie skarżącej przysługuje, czy też nie przysługuje wnioskowane świadczenie – do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 czerwca 2025 r., co też uczynił na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. w punkcie I sentencji wyroku. W pkt II sentencji wyroku Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz strony skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego stosownie do treści art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Do kosztów zaliczono koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł) - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).