II SA/Łd 730/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie: NSA Janusz Nowacki (spr.), WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Rybicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi T. K. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]., nr [...]; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz H. Z. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.105 § 1 kpa w związku z art.4 ust.5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich(Dz.U. nr 87 poz.395 z późn. zm.) umorzył postępowanie w sprawie wniosku H. Z. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. W uzasadnieniu stwierdzono, iż H. Z. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. Zgodnie z treścią art.4 ust.5 tej ustawy zainteresowane osoby mogą składać wnioski o przyznanie świadczenia do dnia 31 grudnia 1999r. H. Z. złożyła taki wniosek po tym terminie. W związku z czym postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Mając to na uwadze organ administracji orzekł jak w sentencji decyzji. W dniu 15 grudnia 2002r. H. Z. złożyła ponownie wniosek o przyznanie jej świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.154 kpa w związku z art.4 ust.4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich(Dz.U. nr 87 poz.395 z późn. zm.) uchylił własną decyzję z dnia [...] nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił H. Z. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu stwierdzono, iż H. Z. złożyła pismo o przyznanie jej świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. w której to sprawie decyzją z dnia [...] postępowanie zostało umorzone. Ponieważ strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania ani też na podstawy stwierdzenia nieważności decyzji zostało ono zakwalifikowane jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art.154 kpa. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. w sprawie P 24/02 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art.4 ust.5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. z art.2 i 32 Konstytucji. W związku z czym organ administracji, na podstawie art.154 kpa, uchylił własną decyzję z dnia [...]. Zgodnie z treścią art.2 pkt.2a.) ustawy z dnia 31 maja 1996r. represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż H. Z. urodziła się w Niemczech w 1944 roku co nie jest represją w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996r. Mając to na uwadze organ administracji odmówił H. Z. przyznania prawa do świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. H. Z. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie jej sprawy podnosząc, iż decyzja z dnia [...] jest dla niej krzywdząca. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.127 § 3 i 138 § 1 pkt.1 kpa oraz art.2 pkt.2a.) i art.4 ust.1,2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich(Dz.U. nr 87 poz.395 z późn. zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z treścią art.2 pkt.2a.) ustawy z dnia 31 maja 1996r. represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż H. Z. urodziła się w Nouart w dniu 14 lutego 1944r. podczas pobytu rodziców na robotach przymusowych w okresie od 1942r. do 1946r. Urodzenie się i pobyt wraz z rodzicami na robotach przymusowych nie jest represją w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996r. Mając to na uwadze organ administracji utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. Na wymienioną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła H. Z. podnosząc, iż jest ona krzywdząca. Obecnie skarżąca jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W konkluzji skarżąca wnosiła o ponowne rozpoznanie jej sprawy. Organ administracji wnosił o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Ł., który przystąpił do sprawy wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga H. Z. jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie organ administracji naruszył przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art.9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zasada udzielania informacji realizowana wobec stron oznacza, że strony powinny uzyskać informację faktyczną i prawną dotyczącą rozstrzygnięcia sprawy oraz powinny być ustrzeżone od błędów wynikających z nieznajomości prawa, które mogłyby narazić je na szkodę. Pogląd taki został wyrażony w podręczniku B.Adamiak i J.Borkowski – Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne (Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis Warszawa 2002r. str.165). W wyroku z dnia 23 lipca 1992r. w sprawie III ARN 40/92 Sąd Najwyższy przyjął, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko jak to jest tylko możliwe. Udowodnienie naruszenia tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków(POP nr 4 z 1993r. poz.68). W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie zrealizował wobec skarżącej obowiązku wynikającego z przepisu art.9 kpa. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie w sprawie wniosku H. Z. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich(Dz.U. nr 87 poz.395 z późn. zm.). Decyzję tę doręczono skarżącej i stała się ona ostateczna. W dniu 16 grudnia 2002r. H. Z. złożyła ponowny wniosek o przyznanie jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996r. Organ administracji potraktował to pismo jako wniosek o uchylenie własnej decyzji na podstawie art.154 kpa opierając się na treści art.235 § 1 kpa zgodnie z którym skargę w sprawie, w której w toku postępowania administracyjnego została wydana decyzja ostateczna, uważa się zależnie od jej treści za żądanie wznowienia postępowania lub za żądanie stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany z urzędu. Z treści pisma skarżącej nie wynika, iż wnosi ona o uchylenie decyzji z dnia [...] na podstawie art.154 kpa. Analiza tego pisma wskazuje, iż skarżąca wnosi o przyznanie jej świadczenia pieniężnego lecz nie określa czy chodzi jej także o wzruszenie decyzji z [...] Skoro H. Z. złożyła ponowny wniosek o przyznanie jej świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z 31 maja 1996r. to organ administracji winien ustalić czy i ewentualnie w jaki sposób chce ona wzruszyć ostateczną decyzję z [...]. Skarżąca winna zostać poinformowana o przesłankach i możliwościach wzruszenia ostatecznej decyzji a mianowicie poprzez stwierdzenie jej nieważności, żądanie wznowienia postępowania czy też żądanie jej uchylenia na podstawie art.154 kpa. H. Z. winna również zostać wezwana do wypowiedzenia się czy chodzi jej o wzruszenie decyzji z [...] a jeżeli tak to w jaki sposób czy też nie żąda wzruszenia tej decyzji a składa jedynie nowy wniosek o przyznanie jej świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. Organ administracji nie uczynił jednak tego uznając, że H. Z. złożyła wniosek o uchylenie decyzji na podstawie art.154 kpa mimo, że nic takiego nie wynika z treści jej pisma z 16 grudnia 2002r. Organ administracji naruszył zatem przepis art.9 kpa. Przy merytorycznym rozpoznaniu wniosku skarżącej organ administracji naruszył przepisy art.7, 77 § 1 i 80 kpa. Zgodnie z treścią przepisu art.2 pkt.2a.) ustawy z dnia 31 maja 1996r. represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z wymienionego przepisu wynika, iż represją jest każde wywiezienie do pracy przymusowej bez względu na to czy osoba deportowana faktycznie świadczyła pracę. Osobą represjonowaną może być więc osoba deportowana do pracy przymusowej bez względu na wiek. Dotyczy to także dziecka wywiezionego wraz z rodzicami na roboty przymusowe. Skoro zatem dziecko takie uznaje się za osobę represjonowaną to dotyczy to także dziecka, które urodziła kobieta, wywieziona na roboty przymusowe, w miejscu wykonywania takich robót. Nie można bowiem racjonalnie uzasadnić, że sytuacja małego dziecka wywiezionego wraz z matką na roboty przymusowe jest inna niż sytuacja dziecka urodzonego już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe. Skoro o represji nie decyduje wiek dziecka ani to czy faktycznie pracowało to osobą represjonowaną jest również dziecko urodzone w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez deportowaną matkę. Pogląd, iż o deportacji w rozumieniu art.2 pkt.2a.) ustawy z dnia 31 maja 1996r. można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy gdy zostało ono wywiezione z rodzicami na roboty przymusowe jak i w sytuacji gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 sierpnia 2004r. w sprawie OSK 135/04(ONSA nr 1 z 2005r. poz.15). Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionym wyroku. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż rodzice skarżącej w 1942r. zostali wywiezieni do pracy przymusowej do miejscowości Nouar we Francji. W tej też miejscowości w dniu 17 lutego 1944r. urodziła się H. Z. i przebywała tam do końca wojny. Skoro matka H. Z. została wywieziona do pracy przymusowej i w miejscu wykonywania tej pracy urodziła skarżącą to można uznać H. Z. za osobę represjonowaną o ile deportacja jej matki nastąpiła z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. Z akt administracyjnych nie wynika z jakiej miejscowości deportowani zostali rodzice skarżącej. W aktach tych brak jest jakiegokolwiek dowodu świadczącego o tym skąd zostali wywiezieni rodzice H. Z.. Organ administracji nie ustalił tej okoliczności. Nie podjął zatem wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ani też w sposób wyczerpujący nie zebrał ani nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Nie udzielił także skarżącej niezbędnych informacji i pouczeń odnośnie jej wniosku z dnia 16 grudnia 2002r. Naruszył zatem przepisy art.7,9, 77 § 1 i 80 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1c.) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., sąd zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po wcześniejszym pouczeniu skarżącej w trybie art.9 kpa, organ administracji winien ustalić czy pismo H. Z. z dnia 16 grudnia 2002r. jest nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. czy też wnosi ona o wzruszenie i ewentualnie w jaki sposób, ostatecznej decyzji z [...]. W zależności od wyników tego wyjaśnienia organ administracji winien podjąć dalsze czynności w sprawie. W razie zaś ewentualnego merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej materiał dowodowy winien zostać uzupełniony pod kątem przesłanek określonych w art.2 pkt.2a.) ustawy z dnia 31 maja 1996r.. Dopiero po zebraniu całego materiału dowodowego organ administracji winien wydać rozstrzygnięcie w sprawie.