III SA/Wa 95/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Asesor WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2005 r. sprawy ze skargi "S. [...] " sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej kwotę 100 zł. (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sześcioma pismami z dnia 31 maja 2004 r. S. [...] sp. z o.o. w W. wniosła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 30 kwietnia 2004 r. o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Tytułami objęte były należności celne (wraz z odsetkami wyrównawczymi) oraz zobowiązania w podatku od towarów i usług określone trzema decyzjami Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] grudnia 2003 r. Wszystkie pisma zawierające zarzuty wskazywały taką samą podstawę prawną tj. art. 33 pkt 1) ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.e.a."). Ich uzasadnienia były identyczne. Skarżąca zarzuciła, iż decyzje w oparciu, o które wystawiono tytuły wykonawcze nie są jej znane, ponieważ organ celny I instancji nigdy ich nie doręczył. Za nieprawdziwe uznała wyjaśnienie Izby Celnej w W. zawarte w piśmie z dnia 4 maja 2004 r., że w dniu 30 grudnia 2003 r. podjęto próbę doręczenia przedmiotowych decyzji w siedzibie Spółki, a pracownica po rozmowie z prezesem odmówiła przyjęcia decyzji. Skarżąca podniosła, że dni od 24 grudnia 2003 r. do 5 stycznia 2004 r. były w jej firmie dniami wolnymi od pracy, a zatem pracownik Urzędu Celnego nie mógł spotkać żadnej pracownicy. Ponadto uznała, iż zapis o rozmowie "z Prezesem firmy" oznacza mężczyznę, a firma ma zarząd jednoosobowy i prezesem jest kobieta. Wyjaśniła również, że pomieszczenia, w których znajduje się jej siedziba są ze sobą połączone i mieszczą się w nich trzy firmy. Zdaniem Skarżącej, wskazany przez Izbę Celną sposób doręczenia decyzji w oparciu o art. 153 Ordynacji podatkowej dotyczy wyłącznie pisma "przesłanego", takiego bowiem sformułowania użył w tym przepisie ustawodawca. Skarżąca wyraziła pogląd, że w sposób wskazany w ww. piśmie doręczenie mogłoby nastąpić tylko w myśl art. 151 Ordynacji podatkowej, wymagającego doręczenia osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Skarżąca podniosła, że zgodnie z "Uchwałą NSA" decyzja nie doręczona nie istnieje w obrocie. Wyjaśniła również, że egzekucja z rachunku bankowego dokonana została 5 maja 2004 r., a tytuł wykonawczy i zajęcie doręczono jej 26 maja 2004 r. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o natychmiastowy zwrot wyegzekwowanych kwot i odsetek oraz kosztów upomnienia i egzekucji, wraz z odsetkami liczonymi od dnia 5 maja 2004 r. do dnia zwrotu. Sześcioma postanowieniami z dnia [...] lipca 2004 r. Dyrektor Izby Celnej w W. stwierdził, że w obecnym stanie faktycznym brak jest podstaw do uznania zarzutów za uzasadnione. Uzasadnienia postanowień są jednakowe. Wierzyciel wyjaśnił, że w wyniku zajęcia rachunku bankowego kwoty określone w poszczególnych tytułach wykonawczych zostały przekazane przez B. S.A. w dniu 11 maja 2004 r. Powołując się na art. 144 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez upoważnione osoby, za niezasadny uznał zarzut doręczenia decyzji przez funkcjonariusza celnego w siedzibie Skarżącej. Podniósł, że decyzje będące podstawą wystawienia tytułów wykonawczych "do chwili obecnej" nie zostały uchylone, uzasadnione było więc prowadzenie postępowań egzekucyjnych. Jego zdaniem tryb doręczenia przedmiotowych decyzji mógł być kwestionowany przez Skarżącą w "środku zaskarżenia" od decyzji. Ponadto Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że postępowania egzekucyjne wszczęte zostały zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. Listy polecone z tytułami wykonawczymi i zawiadomieniami o zajęciu zostały w tym samym dniu wysłane do banku i Skarżącej. Od momentu nadania przesyłek odpowiedzialność za nie przejmuje poczta. Na postanowienia powyższe Skarżąca złożyła jednobrzmiące zażalenia. Wniosła o umorzenie postępowań egzekucyjnych i zwrot wyegzekwowanych kwot wraz z odsetkami. Podniosła, że jeżeli organ I instancji twierdzi, że decyzje doręczył, to powinien wskazać z imienia i nazwiska osobę, której je doręczył zgodnie z art. 152 § 1 Ordynacji podatkowej. Tak samo powinien określić osobę uchylającą się od przyjęcia decyzji. Skarżąca wyjaśniła, że przeprowadzono rozmowy z każdym z pracowników i każdy z nich oświadczył, iż 30 grudnia 2003 r. nie był w pracy. Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. Dyrektor Izby Celnej zaskarżone postanowienia utrzymał w mocy. Stwierdził, że przedmiotowe decyzje Naczelnika Urzędu Celnego uznane zostały za doręczone w trybie art. 153 Ordynacji podatkowej. Odmowa przyjęcia pisma rodzi takie same konsekwencje prawne jak jego doręczenie. Powołując się na piśmiennictwo za nie do pomyślenia uznał stan prawny, w którym negatywne stanowisko adresata w przedmiocie przyjęcia pisma mogłoby udaremnić prawne jego doręczenie. Adresat nie może przez odmowę przyjęcia pisma uchylić się od skutków prawnych doręczenia. Wyjaśnił, że skutek w postaci uznania doręczenia za dokonane w dniu odmowy pisma nie pozbawia adresata możliwości późniejszego zgłoszenia się do urzędu po odbiór pisma. Nie wywiera to jednak żadnego wpływu na dzień doręczenia. Jego zdaniem w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania art. 152 Ordynacji podatkowej. Dotyczy on bowiem sytuacji, gdy adresat odebrał pismo, ale albo nie może tego faktu potwierdzić, albo też uchyla się od potwierdzenia doręczenia pisma własnoręcznym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia. Warunkiem uznania pisma za doręczone w trybie art. 153 Ordynacji podatkowej jest natomiast umieszczenie przez doręczającego na korespondencji adnotacji o tym, że adresat odmówił przyjęcia korespondencji oraz podanie daty odmowy. Doręczający nie ma obowiązku umieszczania adnotacji o imieniu i nazwisku osoby, która odmówiła przyjęcia korespondencji. Byłoby to niecelowe z uwagi na treść art. 153, stanowiącego, że odmowy ma dokonać adresat. Osoba, której decyzje próbowano doręczyć, odmawiając ich przyjęcia nie podniosła, że nie jest upoważniona do odbioru korespondencji. Twierdziła jedynie, że Prezes zakazał jej odbioru korespondencji z urzędu celnego w siedzibie Spółki. Dyrektor Izby Celnej wywiódł stąd, iż Skarżąca przez odmowę przyjęcia korespondencji chciała udaremnić bieg postępowania. W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła o "uchylenie postanowień Dyrektora Izby Celnej w całości" oraz umorzenie tytułów wykonawczych jako niezasadnych i zwrot wyegzekwowanych kwot wynikających z tych tytułów w całości wraz z kosztami upomnienia, egzekucji i odsetkami za zwłokę oraz odsetkami od dnia wyegzekwowania tych kwot do dnia ich zwrotu Skarżącej. Zarzuciła naruszenie art. 33 pkt 1 i art. 34 § 5 u.p.e.a. oraz art. 151, art. 152 § 1 i 2 i art. 153 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Ponowiła argumentację o dniach wolnych od pracy w okresie od 24 grudnia 2003 r. do pierwszego dnia w nowym roku. Wyjaśniła, iż jest to tradycja obowiązująca od paru lat, a na tym samym piętrze mieszą się również inne firmy. Zdaniem Skarżącej obowiązkiem pracownika Urzędu Celnego, zgodnie z art. 151 Ordynacji podatkowej, było ustalenie komu chciał doręczyć korespondencję tj. czy była to osoba pracująca w firmie upoważniona do odbioru korespondencji. Gdyby zaś był to pracownik upoważniony do odbioru korespondencji, który odmówiłby jej przyjęcia, to należało zastosować art. 152 § 2 Ordynacji podatkowej. Skarżąca wyraziła pogląd, że zgodnie z art. 153 § 1 Ordynacji podatkowej korespondencja jest doręczana przez pocztę lub w inny sposób np. formę kurierską. Natomiast organy celne powinny doręczać pisma zgodnie z art. 151 i art. 152 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Skarżąca podniosła, że Dyrektor Izby Celnej uchybił określonemu w art. 34 § 5 u.p.e.a. 14-dniowemu terminowi na rozpatrzenie zażalenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Jego zdaniem osoba doręczająca pismo spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie ma obowiązku sprawdzania, czy pismo odbiera osoba uprawniona. Obowiązkiem osoby prawnej jest takie zorganizowanie odbioru pism, aby czyniła to osoba uprawniona. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 34 § 5 u.p.e.a. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że przepis ten ma zastosowanie do zażaleń na postanowienia w sprawie zarzutów (34 § 4 u.p.e.a.), a nie zażaleń na postanowienia zawierające stanowisko wierzyciela. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest prawidłowość stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów egzekucyjnych zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 33 pkt 1) u.p.e.a., wskazanym przez Skarżącą, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Skarżąca zarzuciła, iż wobec niedoręczenia jej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. określających wysokość należności celnych, a stanowiących podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, nie powstał obowiązek, którego realizacji służyć miała egzekucja. Zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm), obowiązującej w dacie wydania decyzji Naczelnika Urzędu Celnego określających wysokość należności celnych, do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa. Przepis art. 212 Ordynacji podatkowej stanowi natomiast, że organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Przepis ten określa moment, w którym decyzja staje się elementem obrotu prawnego. Z tym też momentem wywiera ona określone w nich skutki w zakresie wynikających z niej uprawnień i obowiązków strony. Skoro w tytułach wykonawczych wskazano na przedmiotowe decyzje organu celnego i egzekucją objęto zobowiązania w nich określone, to dla stwierdzenia istnienia egzekwowanego obowiązku niezbędnym było ustalenie, iż decyzje te zostały Skarżącej doręczone. Od stwierdzenia tej okoliczności uzależniona jest ocena prawidłowości stanowiska wierzyciela co do zarzutów zgłoszonych przez Skarżącą. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. wypowiedź wierzyciela w przedmiocie zarzutów, których podstawą są okoliczności wskazane w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zdaniem Sądu, w tym stanie rzeczy, wyrażenie swojego stanowiska wierzyciel powinien poprzedzić przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego co do okoliczności podnoszonych przez zobowiązanego. Postępowania takiego w niniejszej sprawie zabrakło. Dyrektor Izby Celnej, będący wierzycielem przedmiotowych należności z mocy art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a., stanął na stanowisku, iż doręczenia decyzji dokonano w trybie określonym w art. 153 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez pocztę lub w inny sposób, pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją włącza się do akt sprawy. W przypadkach takich, uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata. Zdaniem Sądu przepis ten nie może być rozpatrywany w oderwaniu od treści art. 151 Ordynacji podatkowej, określającego zasady doręczania pism osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym mniemającym osobowości prawnej. Pisma doręcza się im w lokalu ich siedziby lub miejscu prowadzenia działalności, osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Dyrektor Izby Celnej przyjął za dowód w sprawie wyjaśnienie funkcjonariusza celnego, potwierdzające okoliczności, w jakich dokonał on próby doręczenia decyzji podjętej w dniu [...] grudnia 2003 r. Jednakże w żaden sposób nie zweryfikował twierdzeń Skarżącej, iż dni od 24 grudnia 2003 r. do 5 stycznia 2004 r. były w jej firmie dniami wolnymi od pracy, a zatem niemożliwym było podjęcie próby doręczenia decyzji w jej siedzibie. Podkreślić przy tym należy, że twierdzeń swoich Skarżąca nie poparła żadnymi dowodami, chociażby w postaci list obecności pracowników. Zdaniem Sądu nie zwalniało to jednak Dyrektora Izby Celnej z obowiązku samodzielnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego tę okoliczność. Należało więc przede wszystkim wezwać Skarżącą do przedłożenia dowodów potwierdzających prawdziwość jej twierdzeń. Zważyć należało i to, że tak jak doręczenie "bezpośrednie" będzie uznane za skuteczne, jeżeli dokonane zostało do rąk osoby uprawnionej do odbioru korespondencji, tak i stwierdzenie, iż odmowa przyjęcia pisma wywołuje skutek w postaci uznania je za doręczone, wymaga stwierdzenia, że odmowy dokonała osoba uprawniona. W ocenie Sądu brak jest podstaw do odmiennej oceny skutków przyjęcia pisma i jego odmowy przez osobę nieuprawnioną. Okoliczność, że osoba, która odmówiła przyjęcia pisma była uprawniona do odbioru korespondencji nie wynika ze sporządzonej przez funkcjonariusza adnotacji, ani też wyjaśnienia złożonego 30 marca 2004 r. Jest to okoliczność istotna w świetle art. 151 Ordynacji podatkowej. Oczywistym jest przy tym, że z reguły osoba odmawiająca przyjęcia pisma nie potwierdzi tego faktu składając podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru decyzji, bądź też adnotacji o odmowie jej przyjęcia. Z tego względu art. 153 zaistnienie skutku w postaci doręczenia pisma uzależnia od sporządzenia stosownej adnotacji przez doręczyciela. Nie oznacza to jednak, że może on podjąć próbę doręczenia gdziekolwiek i wobec kogokolwiek. Dyrektor Izby Celnej podnosił, że osoba, która odmówiła odebrania korespondencji nie powoływała na brak uprawnienia do jej odbioru, a na zakaz Prezesa Zarządu dotyczący pism od organów celnych. Argumentacja ta nie mogła być uznana za wystarczającą. Skarżąca kwestionowała bowiem samą możliwość podjęcia próby doręczenia w jej siedzibie. W stanie faktycznym niniejszej sprawy ustalenie, czy odmowy dokonała osoba uprawniona, aczkolwiek istotne, ma znaczenie tylko w przypadku, gdyby stwierdzono bezspornie, że funkcjonariusz celny usiłował doręczyć pismo w siedzibie Skarżącej. Jak to już wskazano wyżej, jednoznacznych ustaleń w tej kwestii zabrakło z uwagi na nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Adnotacja sporządzona przez funkcjonariusza celnego w dniu 30 grudnia 2003 r. i jego wyjaśnienie złożone w dniu 30 marca 2004 r. są dowodami w sprawie, które winny jednakże być skonfrontowane z innymi dowodami. Dyrektor Izby Celnej innych dowodów nie przeprowadził. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych dla wyrażenia stanowiska przez wierzyciela naruszało art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej tym przepisem zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, niejako ponownie rozstrzygający sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca błędnie wskazała na naruszenie przez wierzyciela art. 34 § 5 u.p.e.a. Rację ma Dyrektor Izby Celnej, że przepis ten ustanawia 14-dniowy termin do rozpatrzenia zażalenia od postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów. Termin, w jakim powinno nastąpić wyrażenie stanowiska przez wierzyciela wynika natomiast z art. 34 § 3 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli wierzyciel nie wyraził stanowiska w terminie 14 dni od dnia powiadomienia go przez organ egzekucyjny o wniesionych zarzutach, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do czasu wydania postanowienia, o którym mowa w § 4 tj. ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zarzutu. Ponieważ w przepisie tym określono jednocześnie skutki uchybienia terminu, w jakim wierzyciel powinien zająć stanowisko, bez znaczenia jest zasadność tego zarzutu dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawidłowości stanowiska wierzyciela. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Tak określony zakres właściwości Sądu uniemożliwia uwzględnienie przez Sąd wniosku Skarżącej o umorzenie tytułów wykonawczych i zwrot kwot wynikających z tych tytułów wraz z kosztami upomnienia, egzekucji i odsetkami za zwłokę oraz odsetkami liczonymi od dnia wyegzekwowania tych kwot do dnia ich zwrotu. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji publicznej. Niezależnie od powyższego zasadność zgłoszonych przez Skarżącą żądań nie mogła być przedmiotem oceny Sądu z uwagi na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Przedmiotem zaś niniejszej sprawy była wyłącznie ocena zgodności z prawem postanowień wierzyciela zawierających jego stanowisko co do zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej o uchylenie także postanowień wydanych przez Dyrektora Izby Celnej w I instancji. Istota i zakres postępowania odwoławczego, jakie przeprowadzi on ponownie umożliwia ewentualną korektę tych postanowień w trybie instancyjnym. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy przede wszystkim zgromadzić dowody dotyczące okoliczności podnoszonych przez Skarżącą, a mianowicie dni wolnych od pracy w jej firmie w okresie od 24 grudnia 2003 r. do 5 stycznia 2004 r., w szczególności zaś umożliwić Skarżącej przedłożenie tych dowodów. Należy również ustalić czy, jeżeli odmowa przyjęcia pisma miała miejsce, to dokonała jej osoba uprawniona. Zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przy czym naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji. Zakres w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. Koszty postępowania sądowego zasądzono na rzecz Skarżącej stosownie do art. 200 p.p.s.a.