II SA/Wr 1308/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym; Przewodniczący: Sędzia NSA - Józef Kremis Sędziowie: Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Asesor WSA - Anetta Chołuj (sprawozdawca) Protokolant: - Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. S. na decyzję Wojewody D. z dnia 10 maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania małoletniego M. T. z miejsca zameldowania na pobyt stały I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że wymieniona w pkt I decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącej 10 (słownie: dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 10 maja 2003r. nr [...] Wojewoda D. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2001r. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił decyzję Prezydenta Miasta W. i orzekł o odmowie wymeldowania małoletniego M. T. z miejsca zameldowania na pobyt stały. Z wnioskiem o wymeldowanie małoletniego M. T. zwróciła się Pani W. S., uzasadniając prośbę okolicznością opuszczenia przez małoletniego i jego brata lokalu na skutek rozwiązania na mocy postanowienia Sądu rodziny zastępczej. Prezydent Miasta W. decyzją z dnia 26 marca 2003 r. postanowił wymeldować małoletniego z miejsca pobytu stałego, wskazując iż w toku postępowania ustalono że małoletni zamieszkiwali w lokalu położonym w W. przy ul. W. [...] jako osoby umieszczone w rodzinie zastępczej, którą stanowiła Pani S. Na mocy postanowienia z dnia 28 stycznia 2001r. Sąd Rejonowy w W. rozwiązał rodzinę zastępczą i ustalił, że małoletni do czasu umieszczenia w placówce opiekuńczo- wychowawczej przebywać powinni w pogotowiu opiekuńczym. Ustalono również, iż od 1 marca 2002r. M. T. i jego brat przebywają w Domu Dziecka w G., gdzie zameldowani są na pobyt czasowy do 21 grudnia 2004r., a opiekunem prawnym jest Pan D. M. pracownik Domu Dziecka. Organ I instancji powołując się na art. 27 Kodeksu cywilnego zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką, jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego oraz na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz dowodach osobistych, stwierdził iż opuszczenie lokalu przez małoletniego miało trwały i dobrowolny charakter oraz nie dopełniono obowiązku wymeldowania z pobytu stałego. Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji odwołanie złożył opiekun prawny małoletniego oświadczając, iż opuszczenie lokalu na skutek postanowienia Sądu nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego. Wyjaśnił, iż w Domu Dziecka małoletni zameldowany jest na pobyt czasowy oraz dodał, iż nie mógł dokonać wymeldowania małoletniego w momencie opuszczenia mieszkania, gdyż opiekunem prawnym jest dopiero od lipca 2002 r. Organ odwoławczy uchylił decyzję Prezydenta Miasta W. i orzekł o odmowie wymeldowania stwierdzając, iż przyjęta za podstawę decyzji okoliczność, że M. T. opuścił sporny lokal jest w świetle orzecznictwa NSA niewystarczająca do podjęcia decyzji merytorycznej orzekającej o wymeldowaniu. Za opuszczenie uznawane są takie sytuacje, kiedy następuje dobrowolne i trwałe opuszczenie miejsca zamieszkania. Zdaniem organu odwoławczego małoletni opuścił lokal w wyniku wykonania postanowienia Sądu orzekającego o umieszczeniu go w placówce opiekuńczo - wychowawczej, czego nie można uznać za dobrowolne opuszczenie miejsca zamieszkania. Dokonanie zameldowania w Domu Dziecka w G. na pobyt czasowy od 1 marca 2002r. do 31 grudnia 2004r. potwierdza, że strona może przebywać tam czasowo, do uzyskania pełnoletniości lub możliwości samodzielnego utrzymania się. W ocenie organu II instancji przyjęcie, iż nastąpiło spełnienie przesłanki pierwszego stanu faktycznego art. 15 ust. 2 w/w ustawy nie znajduje uzasadnienia, bowiem obowiązek meldunkowy został wykonany poprzez zameldowanie w miejscu pobytu czasowego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Pani W. S. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody D. jako niezgodnej z prawem. Po obszernym przedstawieniu stanu faktycznego sprawy wyjaśniła, iż jest najemcą lokalu mieszkalnego w którym małoletni wraz z bratem zamieszkali gdy sprawowała nad nimi opiekę będąc ich rodziną zastępczą. Skarżąca nie zgodziła się z organem odwoławczym, że opuszczenie lokalu przez małoletniego nie jest dobrowolne, gdyż opuszczenia nie można rozumieć schematycznie. Wyjaśniła, iż Sąd arbitralnie zdecydował o dalszych losach dziecka i kierując się przede wszystkim jego dobrem umieścił go w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Skarżąca dodaje, iż słuszny byłby pogląd Wojewody gdyby chodziło osobę dorosłą a nie o 10 letniego chłopca, który nie miał żadnych praw do lokalu, nie wykonywał żadnego władztwa nad rzeczą. Istniał po jego stronie stosunek zależności od skarżącej, która sprawowała w ramach rodziny zastępczej opiekę nad małoletnim. Zdaniem Pani S. wola dziecka nie może rozstrzygać w niniejszej sprawie o jego miejscu zamieszkania, gdyż zgodnie z art. 27 Kc powinien mieszkać tam gdzie jego opiekun prawny. Dodała, iż organ II instancji powinien ograniczyć się do ustalenia czy nastąpiło faktyczne opuszczenie bez wymeldowania się -dotychczasowego miejsca pobytu stałego. A to bezspornie miało miejsce. Zdaniem Pani S. orzeczenie przez Wojewodę D. o odmowie wymeldowania małoletniego nie odpowiada stanowi faktycznemu i stanowi fikcję meldunkową. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Powyższa skarga została wniesiona w dniu 12 czerwca 2003r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu. Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższy zapis ustawowy uzasadnia rozpoznanie niniejszej skargi przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Oceniając zaskarżoną decyzję, w świetle powyżej wskazanych kompetencji, należy stwierdzić, iż narusza ona prawo w stopniu powodującym jej uchylenie. Materialnoprawną przesłanką na podstawie której należało rozpoznać żądanie strony był przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Z ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, usunięty został wymóg wykazywania przy zameldowaniu (na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące) potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. Na skutek bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) z dniem 19 czerwca 2002 r. art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utracił moc, wobec niezgodności tego przepisu z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle tego wyroku zameldowanie na pobyt stały w określonym miejscu ma charakter czynności materialno-technicznej, potwierdzającej określony stan rzeczy, tj. fakt zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Wykonanie obowiązku meldunkowego ma zatem znaczenie rejestracyjne, nie rodzi natomiast żadnych uprawnień do przebywania w lokalu, ani do korzystania z niego w inny sposób, nie wpływa również na pozbawienie lub ograniczenie tych praw. Odnosząc powyższe do rozpatrywanego stanu faktycznego należy zwrócić przed wszystkim uwagę na bezsporny fakt, że małoletni opuścił przedmiotowy lokal w którym był zameldowany na pobyt stały na skutek rozwiązania przez Sąd Rejonowy w W. rodziny zastępczej ustanowionej w osobie W. S. dla małoletnich R. T. i M. T. (postanowienie z dnia 28 listopada 2002r. Sygn. akt IV Nsm 826/01)). Sąd postanowił również o umieszczeniu małoletnich w placówce opiekuńczo - wychowawczej i to postanowienie zostało wykonane, gdyż jak wynika z akt sprawy małoletni przebywali najpierw w pogotowiu opiekuńczym a następnie od 1 marca 2002r. w Domu Dziecka w G., gdzie zostali zameldowani na pobyt czasowy do dnia 31 grudnia 2004r. Z przedstawionych okoliczności sprawy wynika, iż opuszczenie przez małoletniego mieszkania, którego najemcą jest Pani W. S. ma charakter trwały. Małoletni przebywa bowiem w Domu Dziecka a więc w tym miejscu znajduje się jego centrum życiowe. Powoływana przez organ odwoławczy okoliczność zameldowania małoletniego na pobyt czasowy w Domu Dziecka nie jest wystarczająca aby przyjąć, iż małoletni po ukończeniu pełnoletniości albo po usamodzielnieniu się wróci do mieszkania Pani S., zważywszy że jest ona dla niego osobą obcą. W myśl art. 7 ust. 1 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. W niniejszej sprawie zamiar zmiany miejsca pobytu stałego wyrażony został przez Sąd Rejonowy w W., który kierując się dobrem dziecka postanowił o umieszczeniu go w placówce opiekuńczo-wychowawczej, tym samym decydując o opuszczeniu dotychczas zajmowanego przez niego lokalu. Zdaniem Składu orzekającego opuszczenie lokalu oprócz charakteru trwałego ma również charakter dobrowolny, bowiem w przypadku osoby niepełnoletniej to osoba sprawująca nad nią opiekę podejmuje istotne dla jej życia decyzje, jak np. zapewnienie dziecku mieszkania. W tym miejscu wypada zauważyć, iż z reguły miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. będzie się pokrywało z miejscem pobytu w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności, zwłaszcza gdy chodzi o osobę, która sama obiera miejsce zamieszkania (domicilium voluntarium). Inaczej jednak może się przedstawiać sytuacja, gdy chodzi o określenie miejsca zamieszkania danej osoby według miejsca zamieszkania innej osoby (domicilium necessarium). Dotyczyć to może dzieci pozostających pod władzą rodzicielską (art. 26 k.c.) lub osoby pozostającej pod opieką (art. 27 k.c.). W tych wypadkach miejscem zamieszkania tych osób jest miejsce zamieszkania (miejscowość) rodziców (rodzica) lub opiekuna, i to bez względu na to, czy dana osoba w tej miejscowości przebywała, przebywa czy będzie przebywać. Jest to zatem pewna fikcja prawna, wprowadzona do celów, o których była mowa wyżej. Nie jest ona przydatna do celów meldunkowych (przepisy meldunkowe nie zawierają odesłania do przepisów k.c.), jeśli się zważy, że zadaniem organów ewidencji ludności jest między innymi likwidacja fikcji polegającej na niezgodności zapisów ewidencji z rzeczywistym miejscem pobytu osób, których dotyczy obowiązek meldunkowy. (por. wyrok NSA z dnia 27 września 1990r. sygn. akt III SA 688/90 ONSA 1990/2-3/55) Zdaniem Składu orzekającego w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka części pierwszej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz dowodach osobistych, że nastąpiło opuszczenie miejsca zamieszkania, które miało charakter trwały i dobrowolny, a zatem organ administracyjny I instancji prawidłowo decyzją orzekł o wymeldowaniu małoletniego M. T. Uchylenie przez Wojewodę D. decyzji Prezydenta W. i orzeczenie o odmowie wymeldowania M. T. nie odpowiada zatem ustawowo określonym przesłankom zameldowania na pobyt stały tj. przebywania w lokalu z zamiarem stałego przebywania. Z takiego punku widzenia wykładnia przepisów art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które legły u podstaw wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie może zostać uznana za prawidłową, a samo rozstrzygnięcie narusza przepisy prawa materialnego. Z powołanych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - uchylono zaskarżoną decyzję. Postanowienie, co do wykonania decyzji (pkt II wyroku) zapadło zgodnie z art. 152 w/w ustawy zaś rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania (pkt III) znajduje oparcie w jej art. 200.