II SA/Łd 933/04

Dnia 21 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant Anna Kośka, po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi H.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] Nr [...]. II SA/Łd 933/04 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o przyznaniu H.P. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę lub Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W decyzji tej stwierdzono, że z dokumentacji przedstawionej przez stronę wynika, iż pracowała ona przymusowo przez okres szesnastu miesięcy od maja 1943 r. do sierpnia 1944 r. Nie uwzględniono zatem wniosku strony o zaliczenie pracy przymusowej w dłuższym okresie czasu, to jest do maja 1945 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 marca 2004 r., sygn. akt. II SA/Łd 1149/01, uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyraził pogląd, że nie cały okres pracy deportowanych pracowników, bez względu na losy wojny, podlega zaliczeniu do okresu uprawniającego do świadczenia pieniężnego. Z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych praca, choćby była nadal świadczona, może tracić przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Okoliczność taka wymaga jednak precyzyjnych ustaleń poprzedzonych wnikliwym postępowaniem dowodowym. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z [...] KUDSKiOR powtórnie przyznał H.P. uprawnienie do świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz.395 ze zm.) określając w decyzji, że deportacja do pracy przymusowej trwała od maja 1943 r. do chwili wyzwolenia miejsca represji, a więc do sierpnia 1944 r., to jest łącznie szesnaście miesięcy. Decyzją z [...], będącą obecnie przedmiotem kontroli sądowej, KUDSKiOR utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] uznając, że wniosek strony o przyjęcie okresu deportacji trwającego aż do maja 1945 r. nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że nie traktował jako przymusowej pracy wykonywanej po sierpniu 1944 r., ponieważ zajęcie miejscowości R. położonej w Ardenach, przez wojska koalicji antyhitlerowskiej nastąpiło 2 września 19944 r., co ustalono według "United States Army in World War II. Special Studies. Chronology 1941/1945" pod red. Mary H. Williams , Washington 1960. Ewentualne kontynuowanie pracy po zajęciu tej miejscowości nie spełnia warunku pracy przymusowej. Poza tym, zaliczono okresy świadczenia pracy przymusowej trwające pełne miesiące. W skardze na powyższą decyzję H.P. zarzuciła, że ustalenia organu, co do zakończenia okresu świadczenia pracy przymusowej w sierpniu 1944 r., nie są zgodne z przedstawionymi w toku postępowania dowodami. Z dokumentów dotyczących rodziców skarżącej, z którymi była wspólnie na deportacji, oraz z zeznań świadków wynika, że praca na deportacji była wykonywana od kwietnia 1943 r. do maja 1945 r., a powrót do kraju całej rodziny nastąpił dopiero w październiku 1945 r., najwcześniej, gdy tylko pojawiła się taka możliwość. Niesłuszne jest twierdzenie, że kontynuowanie pracy po zajęciu miejscowości, w której praca była wykonywana, nie spełnia warunku pracy przymusowej. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego skarżąca stwierdziła, że nawet faktyczne niewykonywanie pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu młodego wieku, nie przekreśla możliwości uznania, ze sam fakt deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Sąd zważył, co następuje: Skarga, chociaż napisana niezbyt precyzyjnie, jest uzasadniona. Są bowiem podstawy do oceny, że sprawa niniejsza nie została dostatecznie wyjaśniona przed wydaniem decyzji. Należy zaś mieć na uwadze, że podstawą prawidłowego zastosowania prawa materialnego jest wcześniejsze dokonanie niewadliwych ustaleń faktycznych w zakresie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 1 ust. 1 w/w ustawy z dnia 31 maja 1996 r. osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium RP, przysługuje świadczenie pieniężne obliczane jako ułamek przeciętnego wynagrodzenia i waloryzowane według zasad określonych w art. 3 tej ustawy. W art. 2 ustawy określono, że represją w jej rozumieniu jest : 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 2 w/w ustawy represja polegała na deportowaniu do pracy przymusowej, natomiast fakt wykonywania takiej pracy nie jest konieczny dla możliwości przyznania świadczenia pieniężnego. Wniosek taki można wyprowadzić z faktu, że ustawowa definicja represji zawarta została w art. 2 ustawy, a ten przepis nie przewiduje warunku faktycznego wykonywania pracy przymusowej. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie sądowym (zob. wyrok NSA z dnia 16 maja 2002 r., V SA 2633/01, LEX nr 81826, wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2001 r., V SA 987/01, LEX nr 84353, wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2001 r., V SA 921/00, LEX nr 79627, wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., III RN 112/99, OSNP 2000/20/736). W sprawie niniejszej poza sporem jest to, że skarżąca podlegała w okresie II wojny światowej represji określonej w w/w ustawie. Sporny jest natomiast okres trwania deportacji. Ustalenie tego okresu ma znaczenie, bowiem czas trwania deportacji ma wpływ na wysokość przysługującego świadczenia pieniężnego. Stosownie bowiem do art. 3 ust. 1 w/w ustawy świadczenie przysługuje w wysokości 0,5% przeciętnego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin ostatniej w 1995 r. waloryzacji emerytur i rent za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, nie więcej jednak łącznie niż 10% tego wynagrodzenia. Praktycznie zatem, dla ustalenia wysokości należnego świadczenia pieniężnego nie miałoby znaczenia ustalanie długości tego okresu, gdyby poza sporem było, że deportacja trwała min. 20 miesięcy. Zdaniem Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę określenie końcowego momentu trwania deportacji wymaga ustalenia, że wyzwolenie danego terenu, na którym deportowani wykonywali pracę przymusową, było definitywne oraz że osoby deportowane miały możliwość powrotu do swych ojczystych miejsc zamieszkania. Jednak najdalszą możliwą datą deportacji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. zawsze będzie data zakończenia II wojny światowej, co wynika z brzmienia art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy. Po pierwsze, dla przyjęcia, że okres deportacji dla skarżącej zakończył się w sierpniu 1944 r. należy ustalić, że mimo wyzwolenia rejonu R. przez aliantów na początku września 1944 r., skarżąca miała możliwość opuścić miejsce deportacji. Możliwość taka wcale nie wydaje się oczywista, skoro niedaleko mogła jeszcze przez dłuższy czas przebiegać linia frontu. Po drugie, należy upewnić się, czy rejon ten nie był powtórnie zajęty przez Niemców, zwłaszcza że w okresie od grudnia 1944 do stycznia 1945 r. Niemcy zorganizowali w Ardenach kontrofensywę. Z uwagi na powyższe należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wydawanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 152 tej ustawy było w tej sprawie bezprzedmiotowe.