VI SA/Wa 962/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Andrzej Wieczorek Sędziowie : Sędzia WSA Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2005r. sprawy ze skargi S. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2005 r. (bez numeru) w przedmiocie orzeczenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2004r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego S. M. kwotę 455 (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] marca 2005 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, po rozpoznaniu odwołania skarżącego S. M. od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2004 r. w przedmiocie orzeczenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata, działając na podstawie art. 58 pkt 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) – utrzymało w mocy uchwałę organu I instancji. Z akt sprawy wynika, iż uchwałą z dnia [...] grudnia 1998 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności skarżącego S. M. do wykonywania zawodu adwokata. Podstawę faktyczną wszczęcia tego postępowania stanowiły liczne prowadzone przeciwko skarżącemu postępowania dyscyplinarne, powtarzające się skargi na jego zachowanie i wygląd, a także wyniki wizytacji prowadzonej przez niego kancelarii, wskazujące na drastyczny – zdaniem organu samorządu adwokackiego – brak dbałości o stan kolejno zajmowanych dla tego celu pomieszczeń. Okoliczności te wzbudziły zdaniem organu wątpliwości co do stanu zdrowia strony skarżącej. W wykonaniu ww. uchwały pismem z dnia [...] listopada 2000 r. dziekan ORA w [...] zwrócił się do [...] Ośrodka Medycyny Pracy ze zleceniem przeprowadzenia badania skarżącego adw. S. M. w celu wydania opinii lub orzeczenia lekarskiego na okoliczność stwierdzenia, czy skarżący znajduje się w takim stanie zdrowia fizycznego i psychicznego, który czyni go zdolnym lub niezdolnym do wykonywania zawodu adwokata. Po trzykrotnych wezwaniach, w dniu [...] marca 2001 r. skarżący częściowo poddał się zleconym badaniom, w wyniku których uzyskał zaświadczenie, z którego wynikało, że "rozpoznane schorzenia potwierdzone obecnym badaniem pod względem fizycznym nie stanowią przeciwwskazań do kontynuowania pracy w zawodzie adwokata". Stwierdzono natomiast, iż zdolność do pracy pod względem psychicznym winna być ustalona przez Poradnię Zdrowia Psychicznego. Skarżący S. M. nie poddał się badaniom w Poradni Zdrowia Psychicznego, uznając te badania za poniżające i stanowiące formę dyskryminacji. Uchwałą z dnia [...] lutego 2004 r. ORA w [...] ponownie zaleciła skarżącemu poddanie się stosownym badaniom w specjalistycznej placówce medycyny pracy, zaś dziekan ORA w [...] pismem z dnia [...] kwietnia 2004 r. zobligował skarżącego do poddania się badaniom w [...] Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy. Skarżący pismem z dnia [...] maja 2004 r. odmówił zgłoszenia się na badania, zarzucając brak podstaw prawnych i faktycznych. W toku wyjaśnień składanych przez skarżącego na odbytych z jego udziałem posiedzeniach ORA w [...] w dniach [...] lipca 2004 r. i [...] września 2004 r. strona kategorycznie odmówiła poddania się zaleconym przez organ badaniom, podtrzymując swój wcześniejszy pogląd o braku podstaw formalnych i faktycznych do ich przeprowadzenia. W wyniku przeprowadzonego postępowania Okręgowa Rada Adwokacka w [...] – działając na podstawie art. 4 c ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze - uchwałą z dnia 23 września 2004 r. orzekła trwałą niezdolność adwokata S. m. do wykonywania zawodu adwokata. W uzasadnieniu uchwały ORA w [...] podniosła, że ustalenia dokonane w toku postępowania uzasadniają istnienie dostatecznych przesłanek do stwierdzenia trwałej utraty przez skarżącego zdolności do dalszego wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem organu strona od wielu lat prowadzi kancelarię w warunkach nie licujących z powagą wykonywanego przez siebie zawodu, czego przyczyną jest – poza brakiem dostatecznej rentowności prowadzonej działalności – przede wszystkim stan zdrowia zainteresowanego, uniemożliwiającym stronie prowadzenie obsługi prawnej na poziomie odpowiednim pod względem nie tylko formalnym, ale i merytorycznym. Zdaniem organu potwierdza to również skarga Przewodniczącego [...] Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w [...], w której zawarte zostały przykłady pism procesowych skarżącego wnoszonych w prowadzonych przez niego sprawach karnych. W ocenie ORA w [...] powziętych wątpliwości co do poważnego stanu zdrowia skarżącego nie usuwają niestety wyjaśnienia strony składane w toku postępowania, a wręcz przeciwnie, gdyż – zdaniem organu – ich forma, a zwłaszcza treść utwierdzają organ o słuszności podjętej decyzji. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] stwierdziła, że w zaistniałej sytuacji zasadność powyższej oceny mógłby zweryfikować jedynie wynik stosownych badań lekarskich. W ocenie organu samorządu adwokackiego odmawiając współdziałania w niezbędnym zakresie skarżący sam zatem udaremnił przeprowadzenie jedynego dowodu, który mógłby ewentualnie wykluczyć wątpliwości powzięte co do możliwości dalszego wykonywania przez stronę zawodu adwokata. ORA w [...] uznała jednakże, iż skoro wątpliwości co do możliwości dalszego wykonywania przez stronę zawodu znajdują przekonywujące uzasadnienie w innych ustalonych w toku postępowania okoliczności, to zasadnym było wydanie orzeczenia. Pismem z dnia [...] października 2004 r. skarżący S. M. wniósł odwołanie od uchwały ORA w [...] z dnia [...] września 2004 r. Skarżący zarzucił organowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę uchwały – polegający na przyjęciu za udowodnione istniejących faktów bez pełnej podstawy w zgromadzonym w sprawie materialne dowodowym, a ponadto dokonanie ustaleń na podstawie domniemań. Skarżący zarzucił ponadto organowi I instancji naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 4 c ustawy – Prawo o adwokaturze – poprzez uznanie, że przepis ten może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, pomimo braku środków dowodowych świadczących na niekorzyść skarżącego, w tym świadczących o chorobie psychicznej strony. Jednocześnie skarżący zarzucił ORA w [...] naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1995 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 1995 r. Nr 111, poz. 535 ze zm.), a także obrazę godności zawodu wykonywanego przez stronę, pomimo braku podstaw z art. 4 c ustawy – Prawo o adwokaturze. Na etapie postępowania odwoławczego, pismem z dnia [...] grudnia 2004 r. w charakterze pełnomocnika strony skarżącej zgłosił się do postępowania adw. A. C. Podtrzymując stanowisko skarżącego zawarte w odwołaniu, pełnomocnik – powołując się na treść przepisu art. 4 c ustawy – Prawo o adwokaturze - podniósł, że bezsporne w sprawie jest to, iż nie wystąpiła w niej jedna z przesłanek zastosowania cyt. przepisu, czyli zaznajomienie się przez organ z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi przed wydaniem uchwały. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej skoro ORA w [...] przed wydaniem uchwały nie dysponowała opinią lub orzeczeniem lekarskim, to zaskarżona uchwała została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez skarżącego, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] marca 2005 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2004 r. w przedmiocie orzeczenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata. W uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA stwierdziło, iż zaskarżona uchwała organu I instancji została należycie uzasadniona, zaś odwołanie wniesione przez skarżącego nie zawiera żadnych rzeczowych argumentów, które mogłyby skutecznie podważyć argumentację powołaną przez ORA w [...]. Zdaniem organu odwoławczego przepis art. 4 c ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze rzeczywiście nie pozostawia wątpliwości, iż należy zaznajomić się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. Jednakże organ wskazał, iż ORA w [...] od jesieni 2000 r. czyniła wiele starań, aby takie opinie i orzeczenia otrzymać, ale do tego niezbędne było współdziałanie ze strony skarżącego, o ile chciał on wykazać, iż nie ma podstaw do wydania wobec niego orzeczenia w trybie art. 4 c ustawy – Prawo o adwokaturze. Skoro jednak skarżący takiemu badaniu się nie poddał, to – zdaniem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej – organ I instancji zmuszony został do podjęcia uchwały na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, jakim dysponował, nie mając żadnych możliwości doprowadzenia do poddania się badaniu stanu zdrowia psychicznego przez skarżącego. Pismem z dnia [...] marca 2005 r. pełnomocnik skarżącego S. M. – działając za pośrednictwem organu - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2005 r. Zaskarżonej uchwale pełnomocnik strony zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 4 c ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze – poprzez błędną wykładnię tego przepisu i uznanie, że Okręgowa Rada Adwokacka w [...] władna była orzec trwałą niezdolność skarżącego adw. S. M. do wykonywania zawodu adwokata bez uzyskania opinii lub orzeczeń lekarskich i zaznajomienia się z nimi przed podjęciem uchwały. Ponadto pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. – poprzez pominięcie pełnomocnika ustanowionego w postępowaniu przed Naczelną Radą Adwokacką i zaniechanie doręczenia pełnomocnikowi zaskarżonej uchwały z dnia [...] marca 2005 r., co naruszyło prawo obrony interesu skarżącego. Ponadto pełnomocnik strony zarzucił Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej naruszenie przepisu art. 12 ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze – poprzez zaniechanie zamieszczenia w zaskarżonej uchwale uzasadnienia faktycznego i prawnego, które winno odnieść się do zarzutów zawartych w odwołaniu. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że przepis art. 4 c ustawy – Prawo o adwokaturze nie zwalnia w żadnych okolicznościach Okręgową Radę Adwokacką od obowiązku zaznajomienia się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi przed podjęciem uchwały orzekającej trwałą niezdolność do wykonywania zawodu adwokata. Ustawodawca nie przewidział – zdaniem strony – uprawnienia dla Okręgowej Rady Adwokackiej do zastępowania tych opinii lub orzeczeń lekarskich własnymi opiniami Rady lub własnymi orzeczeniami tego organu. Pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż nie wiadomo, na jakiej podstawie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały uznano, że ów brak opinii lub orzeczeń lekarskich może zastąpić brak współpracy w tym zakresie (poddanie się badaniom lekarskim) przez skarżącego. Taka wykładnia przedmiotowego przepisu ustawy jest contra legem oraz pomija ratio legis ustawy – Prawo o adwokaturze. Zdaniem pełnomocnika strony trwała niezdolność do wykonywania zawodu adwokata orzekana na podstawie ww. przepisu nie może być oceną dowolna, opartą na podstawie obserwacji zachowania adwokata, dokonaną przez członków samorządu adwokackiego. Taka ocena – według ustawodawcy – musi mieć charakter medyczny, lekarski, a nie prawniczy, korporacyjny. Pełnomocnik strony nie zgodził się również z poglądem ORA w [...], iż organ ten zmuszony był podjąć zaskarżoną uchwałę, albowiem przepis art. 4 c cyt. ustawy nie nakazuje ORA podjęcia uchwały w przypadku braku dokumentacji lekarskiej. Według pełnomocnika strony ORA zamiast wydawać zaskarżoną uchwałę mogła zainicjować wobec skarżącego inne postępowanie, niż oparte na art. 4 c ustawy – Prawo o adwokaturze, w tym przykładowo postępowanie z art. 80 i nast. cyt. ustawy. Pełnomocnik strony skarżącej wskazał również, iż Prezydium NRA pominęło pełnomocnika nie zawiadamiając go o terminie posiedzenia organu, na którym podjęto uchwałę, a także nie doręczyło mu odpisu tej uchwały, czym naruszono przepisy k.p.a. Pełnomocnik zauważył jednocześnie, iż w uzasadnieniu uchwały zignorowano zupełnie stanowisko skarżącego zawarte w jego odwołaniu. Pismem z dnia [...] kwietnia 2005 r. pełnomocnik skarżącego przesłał do organu, w ramach uzupełnienia skargi, niepodpisane pismo skarżącego datowane na dzień [...] kwietnia 2005 r., w którym strona podniosła dodatkowe argumenty mające świadczyć o wadliwości wydanych w sprawie rozstrzygnięć. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej - wnosząc o jej oddalenie - podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu uchwały z dnia [...] marca 2005 r. Organ podniósł, iż jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 40 § 2 k.p.a., to uchybienie NRA zostało konwalidowane przez doręczenie odpisu uchwały pełnomocnikowi oraz umożliwienie mu podjęcia stosownych działań w obronie interesów i praw skarżącego. Organ nie zgodził się również z zarzutem naruszenia art. 12 ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, uznając, iż zaskarżona uchwała zawiera stosowne uzasadnienie faktyczne i prawne. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 4 c ustawy – Prawo o adwokaturze, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej stwierdziło, iż ORA w [...] uczyniła wszystko, aby odpowiednie badania lekarskie w stosunku do skarżącego były przeprowadzone, jednakże z uwagi wyłącznie na opór i upór strony starania te okazały się bezskuteczne. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, iż skutki tego zaniechania, jako zawinione przez skarżącego obciążają wyłącznie jego samego, albowiem – zdaniem Prezydium NRA - nikt nie może wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych z własnych zawinionych uchybień i występków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.). W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga adwokata S. M. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz utrzymana nią w mocy uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2004 r. naruszają prawo. Zgodnie z przepisem art. 4 c ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu orzeka okręgowa rada adwokacka. Jak stanowi z kolei art. 4 c ust. 2 cyt. ustawy przedmiotowa uchwała zapada po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika ustanowionego spośród adwokatów oraz po zaznajomieniu się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. Zdaniem Sądu z przepisu art. 4 c ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze wynika jednoznacznie, iż dla ważności uchwały wydanej przez okręgową radę adwokacką w przedmiocie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii lub orzeczeń lekarskich (tak również Z. Krzemiński /w:/ "Prawo o adwokaturze. Komentarz.", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 17). Wydanie rozstrzygnięcia uznającego daną osobę za trwale niezdolną do wykonywania zawodu stanowi niewątpliwie przykład czynności wkraczającej bezpośrednio w sferę konstytucyjnych praw obywatelskich. Działanie takie winno być obwarowane regułami gwarantującymi należyte zastosowanie tej - tak poważnej w skutkach - sankcji. W ocenie Sądu należy uznać, iż ustawodawca wprowadzając wymogi określone w przepisie art. 4 c ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, dotyczące obowiązku ustanowienia pełnomocnika oraz obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii lekarskich – zamierzał uchronić osoby wykonujące zawód adwokata przed arbitralną, dowolną oceną organów samorządu adwokackiego. Należy uznać, iż wydanie uchwały przez okręgową radę adwokacką w przedmiocie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata, bez wcześniejszego przeprowadzenia dowodu z opinii lub orzeczeń lekarskich oraz bez zapoznania się z tymi opiniami (orzeczeniami) przed wydaniem rozstrzygnięcia, stanowi niewątpliwie poważne uchybienie dyskwalifikujące daną czynność. W niniejszej sprawie Okręgowa Rada Adwokacka w [...] , uznając skarżącego S. M. za trwale niezdolnego do wykonywania zawodu adwokata, oparła się wyłącznie na swoich obserwacjach i ocenach dotyczących zachowania się skarżącego w toku wykonywania przez niego zawodu. Organy samorządu adwokackiego obu instancji, nie dysponując stosownymi opiniami lekarskimi - uznały, iż stan zdrowia psychicznego skarżącego budzi wątpliwości, co do możliwości dalszego wykonywania przez niego zawodu adwokata. Takie działanie organów samorządu adwokackiego należy uznać za pozbawione podstaw normatywnych, albowiem – jak zasadnie podniósł pełnomocnik strony skarżącej - trwała niezdolność do wykonywania zawodu adwokata, orzekana na podstawie przepisu art. 4 c cyt. ustawy, nie może być oceną dowolna, opartą wyłącznie na podstawie obserwacji zachowania adwokata, dokonaną przez członków organów korporacyjnych. Taka ocena – zdaniem Sądu – musi być poprzedzona stosownymi badaniami medycznymi osoby adwokata i wydanymi na ich podstawie opiniami lekarskimi. Osoba pozbawiona możliwości wykonywania zawodu ma pełne prawo wiedzieć, jakie przyczyny zdrowotne leżą u podstaw wydanej decyzji, a także, dlaczego przyczyny te uniemożliwiają w sposób trwały, a nie jedynie przejściowy, wykonywanie czynności zawodowych. Zdaniem Sądu nie można również zgodzić się ze stanowiskiem ORA w [...], iż organ ten zmuszony był podjąć zaskarżoną uchwałę z uwagi na brak współdziałania ze strony skarżącego, albowiem należy przyjąć, że - w świetle art. 4 c ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, okręgowa rada adwokacka nie może odstąpić od bezwzględnych wymogów wskazanych w tym przepisie. Należy wskazać jedynie, iż w przypadku permanentnej obstrukcji ze strony adwokata, polegającej przykładowo na uchylaniu się od obowiązku poddania się stosownym badaniom lekarskim, okręgowa rada adwokacka - zamiast wydawać uchwałę opartą na wadliwie zastosowanym przepisie art. 4 c cyt. ustawy, może zainicjować wobec adwokata naruszającego obowiązki zawodowe, czy też zasady etyki i godności zawodu - postępowanie dyscyplinarne, oparte o przepisy Działu VIII ww. ustawy z dnia 26 maja 1982 r. W konsekwencji należy uznać, że uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] oraz utrzymująca ją w mocy uchwała Prezydium NRA z dnia [...] marca 2005 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, polegającym na błędnej wykładni art. 4 c ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na względzie fakt, że z zaskarżoną uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz uchwałą organu I instancji wiąże się bezpośrednio kwestia ich wykonalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za celowe stwierdzenie - w trybie art. 152 p.p.s.a., iż nie podlegają one wykonywaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Rozstrzygając o zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd oparł się na dyspozycji przepisu art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).