I SA/Wa 1841/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) WSA Jolanta Zdanowicz Protokolant asystent sędziego Marta Ways po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2005 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzją nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 1841/04 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...]na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania Z. J. od decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej [...] W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono, co następuje: Decyzją nr [...], z dnia [...] czerwca 2004 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej [...] W. - działając z upoważnienia Prezydenta W. przyznał Z. J. świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego na okres od czerwca do sierpnia 2004 r. w wysokości [...] zł. Następnie decyzją nr [...], z dnia [...] sierpnia 2004 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej [...] W. uchylił własną decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r., jednocześnie orzekł o utracie przez wyżej wymienionego prawa do zasiłku okresowego za okres od czerwca do sierpnia 2004 r. oraz postanowił zażądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego za okres od czerwca do sierpnia 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł. Jako podstawę prawną decyzji organ pierwszej instancji powołał art. 8 ust. 1, art. 6 pkt 16, art. 104 ust. 1, art. 106 ust. 5 i art. 109 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania Z. J. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej podnosząc, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) wskazuje w art. 8 ust. 1 pkt 1, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł. Kwota wskazana w powołanym przepisie stanowi tzw. "kryterium dochodowe", co oznacza, że osobie, której dochód jest wyższy nie przysługują świadczenia z pomocy społecznej. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż Z. J. samodzielnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, do dnia [...] stycznia 2004 r. pozostawał na utrzymaniu matki. Skarżący od dnia [...] marca 2001 r. zarejestrowany był w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ pierwszej instancji uznał, iż skarżący spełnia wymogi określone w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i kwalifikuje się do uzyskania pomocy w postaci zasiłku okresowego. Stąd też, na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. przyznano mu świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego na okres od czerwca do sierpnia 2004 r. w wysokości [...] zł. W dniu [...] sierpnia 2004 r. (data otrzymania przez OPS kopii umowy zlecenia) Z. J. poinformował Ośrodek Pomocy Społecznej [...] o podjęciu zatrudnienia. Okoliczność ta stanowiła podstawę do wydania zaskarżonej decyzji, na mocy której organ pierwszej instancji orzekł o uchyleniu decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego za okres od czerwca do sierpnia 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł. Orzekając w tym zakresie organ pierwszej instancji na podstawie art. 104 ustawy o pomocy społecznej. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego podjął z dniem [...] czerwca 2004 r. zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia, został zatrudniony na czas określony do dnia [...] października 2004 r. i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie. Ustawa o pomocy społecznej nakłada - w myśl art. 109 - na osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pieniężnych pomocy społecznej obowiązek niezwłocznego informowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie dopełnił wskazanego obowiązku i o zmianie swojej sytuacji dochodowej nie poinformował organu pomocy społecznej. Wobec tak ustalonych okoliczności, organ pierwszej instancji orzekł w treści zaskarżonej decyzji, iż łączna kwota zasiłku okresowego za okres od czerwca do sierpnia 2004 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie z art. 6 pkt 16 świadczenie nienależnie pobrane oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W myśl art. 104 ust. 1 ustawy należności z tytułu (...) nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 104 ust. 3 wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej, zatem ustawodawca przewidział orzekanie w tym zakresie w drodze decyzji administracyjnej. Zobowiązanie to podlega egzekucji administracyjnej wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 1991 r., Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. J., skarżący zarzucił, że decyzja zobowiązująca go do zwrotu kwoty [...] zł jest krzywdząca. Stwierdził, że kwota zasiłku pobrana za czerwiec 2004 r. mu przysługiwała oraz podniósł, że pieniędzy za sierpień 2004 r. nie pobrał, na co wskazywał w odwołaniu, a czego nie wzięto pod uwagę. Brak zawiadomienia organu o podjętej pracy i zarobkach jest zdaniem skarżącego wynikiem działania pracowników Ośrodka, którzy udzielali mu niewłaściwych wskazówek, również odnoszących się do pobrania przesłanego pocztą zasiłku. Zaistniała sytuacja jest wynikiem braku kompetencji pracowników Ośrodka i winy za to nie powinna ponosić osoba zwracająca się o pomoc. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż z innych powodów niż zarzuty podniesione przez skarżącego. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem sąd obowiązany jest - stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - wziąć pod rozwagę z urzędu stwierdzone w sprawie uchybienia obowiązującym przepisom. Powołany przepis stanowi bowiem, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) użyte w tej ustawie, w oparciu o przepisy której wydana została zaskarżona decyzja, określenie świadczenie "nienależnie pobrane" oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Art. 98 tej ustawy stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej niezależnie od dochodu rodziny. Art. 106 ust. 5 ustawy upoważnia organ do zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku pobrania nienależnego świadczenia. Świadczenie w formie zasiłku okresowego od miesiąca czerwca do sierpnia 2004 r. w wysokości [...] zł przyznane zostało skarżącemu decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., doręczoną w dniu [...] czerwca 2004 r. Umowa zlecenia zawarta w dniu [...] maja 2004 r., w której Z. J. zobowiązał się do wykonywania określonych tam prac w okresie od [...] czerwca 2004 r. do [...] października 2004 r. za kwotę [...] zł brutto miesięcznie doręczona została pracownikowi socjalnemu dopiero w dniu [...] sierpnia 2004 r., mimo, że skarżący zobowiązał się podczas przeprowadzonego w dniu [...] maja 2004 r. wywiadu do poinformowania o wszelkich zmianach jego sytuacji. Pouczenie dotyczące tego obowiązku zawarto również w decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. W świetle tych okoliczności zasadność uchylenia decyzji przyznającej zasiłek i żądanie jego zwrotu nie budzi wątpliwości. Decyzja pierwszoinstancyjna z dnia [...] sierpnia 2004 r. zawiera jednak uchybienia, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a które nie zostały wyeliminowane przez zaskarżoną decyzję odwoławczą, co powodowało konieczność uchylenia obydwu wydanych w sprawie decyzji. W decyzji pierwszoinstancyjnej "postanowiono" uchylić decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. "i orzeczenie utraty prawa do zasiłku okresowego za okres VI-VII-VIII br". Tak sformułowane rozstrzygnięcie nie pozwala przyjąć, że orzeczono utratę prawa do zasiłku za wskazany okres, wręcz odwrotnie, w treści końcowej części pkt 1 wynika, że uchylono bliżej nieokreślone orzeczenie o utracie prawa do zasiłku, co powoduje sprzeczność pomiędzy dwoma członami punktu 1 osnowy decyzji. Ponadto jak stanowi art. 104 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie zaś z ust. 3 tego artykułu, wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Art. 104 § 1 kpa stanowi, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, zaś w art. 107 § 1 kpa wymieniono elementy składowe decyzji. W świetle tych unormowań oczywistym jest, że określenie terminu zwrotu należności podlegającej zwrotowi winno być zawarte w osnowie (rozstrzygnięciu) decyzji, a nie jak w sprawie niniejszej w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. Uchybienie to pominął organ odwoławczy. Podniesione wyżej względy powodują, że koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej w celu wyeliminowania w ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym wskazanych uchybień. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.