IV SA/Wa 1049/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej - skargę oddala - Zaskarżoną do Sądu Administracyjną decyzją z dnia [...].03.2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].02.2004 r. stwierdzającą, że nieruchomość ziemska p.n. "[...]" podlega pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] w uzasadnieniu swej decyzji stwierdził, że przedmiotowy majątek ziemski, stanowiący własność spadkobierców K. Z., na cele dekretu przejęty został protokołem z dnia [...].11.1944 r. Nadto nadmienił, że z akt sprawy wynika, iż ogólny obszar nieruchomości po dokonaniu pomiarów dla celów jej parcelacji wynosił 136,69 ha i w oparciu o te ustalenia wydano zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, stanowiące podstawę wpisania w księdze wieczystej jako właściciela tej nieruchomości Skarbu Państwa. Wojewoda zaznaczył, że wniosek R.P., spadkobiercy byłego właściciela, zmierzał do podważenia prawidłowości owego przejęcia, z uwagi na zastrzeżenia odnośnie sporządzonego protokołu przejęcia, którego nieważność należałoby jego zdaniem stwierdzić, zwłaszcza, iż w sprawie nie zapadły wówczas żadne decyzje administracyjne. Z wywodów Wojewody wynika, że podstawę wpisania własności Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) stanowiło wspomniane zaświadczenie, a nie protokół przejęcia, czy też decyzja deklaratoryjna, co wiązało się z bezzwłocznym przejściem nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na rzecz Skarbu Państwa z dniem jego wejścia w życie, a więc z datą 13.09.1944 r. W odwołaniu R.P. zakwestionował możliwość wydawania decyzji deklaratoryjnych o podleganiu majątku ziemskiego pod działanie przepisów przedmiotowego dekretu, w szczególności jego art. 2 ust. 1 lit. e obecnie, a więc w chwili gdy dekret już nie obowiązuje. W jego przekonaniu taka interpretacja nakazywałaby stosowanie norm powierzchniowych dekretu do majątków obecnie nabywanych. Nadto zauważył, że w swym wniosku kwestionował charakter wiążący protokołu (określił go mianem protokołu decyzyjnego), jako że sporządzono go na 5 miesięcy przed wejściem w życie rozporządzenia wykonawczego do dekretu z dnia 1.03.1945 r., które dopiero formułowało kto jest uprawniony do sporządzania takiego protokołu. Z tego względu zarzucił wydanie decyzji Wojewody z naruszeniem art. 7 i 77 Kpa. Organ odwoławczy utrzymując w mocy kwestionowaną decyzję stwierdził, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej zostały przeznaczone takie nieruchomości ziemskie, które stanowiły własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny obszar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie ówczesnych województw: poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od użytków rolnych tej powierzchni. Mając to na uwadze Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał kontrolowaną decyzję za odpowiadającą prawu z uwagi na to, że areał przejętego majątku przekraczający 130 ha. Jednocześnie zauważył, że powierzchnia ta została uwidoczniona zarówno w protokole przejęcia, jak i w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego. W skardze do Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił organom orzekającym naruszenie art. 7, 77 Kpa, przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Ponownie podniósł fakt sporządzenia protokołu przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz. 51 ze zm.), co jego zdaniem przemawia za nieważnością protokołu sporządzonego przez osobę działającą w imieniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B., a nie jak stanowi rozporządzenie upoważnionego przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych pełnomocnika, który to protokół po wejściu w życie przedmiotowego rozporządzenia nie został w tym zakresie uzupełniony. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie może zostać uwzględniona. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].03.2005 r. nie narusza prawa. Przede wszystkim należy podkreślić, że w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele tej reformy przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te bezzwłocznie przechodziły na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r., jak słusznie zaznaczył Minister w zaskarżonej decyzji. Ustawodawca zarówno w samym dekrecie, jak i w później wydanych przepisach wykonawczych nie wprowadził uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomości ziemskich, od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Nie zawarł również uregulowań, które odraczałyby skutek przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ziemskich w czasie. Dekret z datą jego wejścia w życie, odnośnie nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1 lit. e, a więc i odnośnie przedmiotowego majątku, wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Państwa tych nieruchomości ex lege. Zaistnienie tych skutków rzeczowych nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej na zasadach określonych w art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. nr 39, poz. 233 ze zm.), podobnie zajście tego skutku nie wiązało się z kwestią sporządzenia protokołu przejęcia. Mając na uwadze fakt zajścia skutku w postaci przejęcia z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa majątku ziemskiego w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dniem 13.09.1944 r. należy zauważyć, że do faktycznego przejmowania majątków spełniających normy obszarowe wynikające z dekretu dochodziło już przed wydaniem rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wówczas również przejmowano je protokolarnie, dokonując spisu wszelkich dóbr wchodzących w ich skład. Okoliczność, iż w rozpatrywanej sprawie protokół przejęcia sporządził Komisarz Ziemski działający z polecenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B., jeszcze przed wydaniem wskazanego rozporządzenia, nie ma wpływu na jego moc dowodową (wynika z niego, że łączna pow. przejętego majątku wynosiła ponad 130 ha, w tym samych gruntów ornych 104,4 ha). § 10 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w ust. 1 upoważniał bowiem do dokonania przejęcia majątków poza upoważnionymi przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych pełnomocnikami także wojewódzkie lub powiatowe urzędy ziemskie. Nie było więc przeszkód aby na polecenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B. protokół przejęcia sporządził właściwy Komisarz Ziemski. Poza zastrzeżeniami co do osoby sporządzającej ów protokół skarżący nie sprecyzował żadnych zarzutów odnoszących się do jego treści. Przepisy wykonawcze przedmiotowego dekretu - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. - w § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzania był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Samo złożenie wniosku przewidzianego w § 6 omawianego rozporządzenia nie zawieszało jednakże skutku w postaci przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości, jak też nie stanowiło przeszkody ani w wystawieniu zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani do dokonania na jego podstawie odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wywoływało skutki rzeczowe wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do wykreślenie Skarbu Państwa z księgi wieczystej, o ile został uprzednio wpisany. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby wniosek o stwierdzenie, iż nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu spadkobierca byłego właściciela złożył obecnie, o ile przedmiotowa nieruchomość przejęta została na rzecz Skarbu Państwa w tym trybie, o czym świadczy stosowne zaświadczenie (w niniejszej sprawie z dnia [...].08.1946 r.) oraz o ile uprawnieni następcy prawni dotychczas z żądaniem takim nie wystąpili. Dopiero zgodnie z § 5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji może orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym łączną wielkość użytków rolnych. Z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona łącznie obejmuje. Pierwszy z wymienionych przepisów nakłada natomiast na stronę, składającą wniosek wszczynający postępowanie, obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. Mając na względzie przytoczoną interpretację przepisów zarówno przedmiotowego dekretu jak i jego rozporządzenia wykonawczego stwierdzić należy, że Wojewoda poprawnie wniosek skarżącego potraktował jako żądanie orzeczenia o niepodleganiu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu należącej do jego poprzedników prawnych nieruchomości, przejętej na cele reformy rolnej. Miał bowiem świadomość, że kwestionowany, z uwagi na osobę go sporządzającą, protokół przejęcia tego majątku nie stanowił aktu administracyjnego, który mógłby być kwestionowany w postępowaniu administracyjnym. Podobnie aktu takiego nie stanowiło owo zaświadczenie z dnia [...].08.1946 r., z którego również wynika, że łączny obszar przejętej nieruchomości wynosił ponad 130 ha. Nadto należy mieć na względzie, że ogólnej powierzchni przejętego majątku nie kwestionował także sam skarżący, we wniosku bowiem przyjął, że powierzchnia ta wynosiła 134,4 ha. Mając te okoliczności na względzie prawidłowo orzeczono, iż majątek ten podlegał pod działanie przepisów przedmiotowego dekretu. Ze wskazanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.