II SA/Rz 1068/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi D.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich - skargę oddala - II SA/Rz 1068/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr p[...] o odmowie przyznania D.S. uprawnień kombatanckich. Jako podstawę prawną powołał art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, ze zm.) - zwanej dalej ustawą o kombatantach. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem z 10.09.2003 r., a następnie wnioskiem z 15.12.2003 r. D. S. zwróciła się o przyznanie uprawnień kombatanckich. Uzasadniła je wysiedleniem i pobytem w hitlerowskim obozie przejściowym w Wąbrzeźnie w czerwcu 1940 r. przez ok. 15 dni, a następnie deportacją i pobytem w hitlerowskim obozie przejściowym w K. w czerwcu i lipcu 1940 r. także ok. 15 dni. Wyjaśniła, że wraz z rodzicami objęta była akcją masowych wysiedleń Polaków na Pomorzu. Polaków osadzano w obozach przejściowych, a następnie deportowano na roboty przymusowe na teren III Rzeszy. Rodzina D.S. przebywała w takich obozach w Wąbrzeźnie i Kołobrzegu, skąd została zabrana przez niemieckiego pracodawcę. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania D.S. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie. W uzasadnieniu wskazał na wydane, na podstawie delegacji zawartej w art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach, rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). Stwierdził, że podany przez stronę obóz nie został wymieniony w tym rozporządzeniu, jak również nie był obozem karnym lub wychowawczym, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 tegoż rozporządzenia. W związku z tym organ uznał, że represja jakiej doznała D. S. nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach, a w szczególności w rozumieniu jej art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c i odmówił przyznania uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Da. S. wskazała, że fakt przebywania jej w dwóch obozach- w Wąbrzeźnie i w Kołobrzegu jest bezsporny i potwierdzony zarówno dokumentami, jak i relacjami świadków. Bez znaczenia, zdaniem wnioskodawczyni jest przy tym fakt, iż obozy te nie figurują w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 20.09.2001 r. Ich nieuwzględnienie można tłumaczyć wyłącznie pomyłką czy niedokładnością i nie może to być wiążące w świetle innych autorytatywnych ustaleń. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączone zostały kserokopie monografii traktujących o sytuacji obywateli polskich - mieszkańców Wąbrzeźna i okolic pod okupacją niemiecką. D.S. nadmieniła też, że nie przedłożyła rekomendacji organizacji kombatanckiej, ponieważ nie jest członkiem takowej. Rekomendację taką wydano natomiast M. B., na podstawie jej zeznań, wobec czego uważa, iż rekomendacja powinna dotyczyć także jej osoby. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie przyznania D.S. uprawnień kombatanckich, a w jej uzasadnieniu powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu tamtej decyzji. D.S. decyzję tę zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na jej rzecz. Skarżąca zarzuca nieważność postępowania, albowiem decyzja zapadła z pominięciem jej wniosku o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia w sądzie takiej samej rodzajowo sprawy M.R. Ponadto powołuje te same argumenty co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, eksponując okrucieństwo, z jakim traktowani byli Polacy w obozie w Wąbrzeźnie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podkreślając, iż fakt pobytu skarżącej w obozie nie jest kwestionowany przez organ orzekający, natomiast organ ten jest związany rozporządzeniem i nie ma kompetencji do dokonywania samodzielnych ustaleń co do charakteru obozów. Wobec zarzutu nierozpatrzenia wniosku o zawieszenie postępowania, organ stwierdził, że wniosek ten, aczkolwiek opatrzony data 27.10.2004 r., nie został złożony przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie zaskarżonego aktu następuje wyłącznie w przypadku zaistnienia przesłanki skutkującej jego nieważność albo stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób, który uzasadniałby jej eliminację z obrotu prawnego. Przedmiotem skargi D.S. jest decyzja odmawiająca przyznania uprawnień kombatanckich, przewidzianych cytowaną na wstępie ustawą o kombatantach. Ustawa ta w art. 1 definiuje pojęcie "kombatanta", określa też jaką działalność uznaje za kombatancką i równorzędną z kombatancką (art. 2). Z mocy art. 4 ust. 1 ustawy jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Jednocześnie w przepisie tym wskazano co stanowi represje w rozumieniu ustawy. Represjami są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, określa w drodze rozporządzenia Prezes Rady Ministrów, po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Rozwiązanie takie zostało wprowadzone do ustawy o kombatantach ustawą z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (...) - Dz. U. Nr 38, poz. 360, zastępując poprzednią regulację, według której takie miejsca odosobnienia określał Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie opinii Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Rozporządzenie Rady Ministrów wypełniające delegację ustawową z art. 8 ust. 1 pkt 2, wydane zostało w dniu 20 września 2001 r. (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). W § 5 określa ono "inne miejsca odosobnienia", o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy, wymieniając: 1) przejściowe obozy policji bezpieczeństwa (obozy internowania) – wyliczone enumeratywnie, 2) wychowawcze obozy pracy (Arbeitserziehungslager) – samodzielne oraz utworzone na terenie więzień i obozów przesiedleńczych, 3) karne obozy pracy (Strafarbeitslager)- samodzielne oraz utworzone na terenie więzień, 4) obozy typu Polenlager – wyliczone enumeratywnie, 5) obozy pracy przymusowej dla Żydów (Zwangsarbeitslager für Juden).) W § 6 wymieniono też z nazwy obozy, określane w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy jako inne miejsca odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Skarżąca domaga się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozach przejściowych w Wąbrzeźnie i Kołobrzegu. Nie neguje przy tym faktu, iż obozy takie nie zostały wymienione w rozporządzeniu., podkreślając, że wyliczenie tam zawarte ma charakter przykładowy, a nie taksatywny, ponadto zawiera liczne omyłki. Z poglądem takim, jako nie znajdującym oparcia w przepisach prawa nie można się zgodzić. Otóż wbrew twierdzeniom skarżącej, wymienione w § 5 pkt 1 rozporządzenia z dnia 20 września 2001 r. obozy przejściowe tworzą katalog zamknięty, co oznacza, że ich wyliczenie jest pełne a nie przykładowe. Wynika to wyraźnie z treści wskazanego przepisu, który nie posługuje się sformułowaniami: "w szczególności", "przykładowo", "np.", lecz wymienia poszczególne obozy w podpunktach oznaczonych literami od a) do o). Podobny charakter ma pkt 4 § 5 rozporządzenia, który dotyczy obozów typu Polenlager – także wymienionych z nazwy oraz § 6 wymieniający miejsca odosobnienia dzieci do lat 14. Ustawodawca zrezygnował jedynie z wyliczenia poszczególnych obozów w przypadku wychowawczych obozów pracy (§ 5 pkt 2), karnych obozów pracy (§ 5 pkt 3) oraz obozów pracy przymusowej dla Żydów (§ 5 pkt 5). Z treści wniosku skarżącej wynika jednoznacznie, że wskazane przez nią obozy nie były obozami pracy; ani wychowawczymi, ani karnymi, ani też obozami pracy przymusowej dla Żydów, lecz obozami przejściowymi. Skoro zatem obozy przejściowe w Wąbrzeźnie i Kołobrzegu, których istnienia i przebywania w nich skarżącej organy nie kwestionują, nie zostały wykazane w rozporządzeniu jako miejsca odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach, pobytu w nich nie można uznać za represje w rozumieniu tej ustawy. W konsekwencji zaś osobom w nich przebywającym nie przysługują uprawnienia kombatanckie, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy. Wobec ograniczenia kognicji Sądu wyłącznie do badania legalności decyzji nie mógł on uwzględnić argumentów skargi odwołujących się do trudnych warunków, jakie panowały w obozie. Nawet największe okrucieństwo, z jakim traktowani byli obywatele polscy w czasie wojny i okresie powojennym, o ile nie jest tożsame z działalnością wymienioną w art. 1 ust. 2, art. 2, przebywaniem w niewoli, więzieniach i obozach określonych w art. 3, czy wreszcie represjami wymienionymi w art. 4 omawianej ustawy, nie zostało przez ustawodawcę uznane za tytuł do uzyskania uprawnień kombatanckich. Sąd nie podzielił również zarzutów dotyczących nie rozpatrzenia wniosku o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia przed sądem postępowania w sprawie M.R. (nota bene w dołączonej do skargi kserokopii wniosku mowa jest o "sprawie M. J. B., toczącej się w tamt. Urzędzie"). W aktach administracyjnych sprawy, a to one są podstawą orzekania przez Sąd, brak bowiem takiego wniosku, strona skarżąca nie wykazała zaś, że złożyła go organowi w trakcie postępowania administracyjnego. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, by zachodziły przesłanki zawieszenia postępowania z urzędu, wskazane w art. 97 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.