II SA/Kr 3061/02

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie : AWSA Wojciech Jakimowicz WSA Krystyna Daniel (spr.) Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup wyprawki szkolnej dla dwojga dzieci oraz zasiłku celowego na pokrycie kosztów podróży do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Krakowie I. uchyla decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w części orzekającej o odmowie zasiłku celowego na zakup wyprawki szkolnej dla dwojga dzieci; II. w pozostałym zakresie skargę oddala. Wnioskiem z 28.08.2002r. A.C. zwrócił się do MOPR w K. o udzielenie zasiłku celowego w kwocie 55 zł na pokrycie kosztów podróży do Krakowa z wyżywieniem celem wzięcia udziału w rozprawie przed NSA podnosząc, że jego wyjaśnienia w sądzie są konieczne i wnosząc o potraktowanie sprawy jako pilnej. W drugim wniosku złożonym również w dniu 28.08.2002r. A.C. zwrócił się do MOPR o udzielenie zasiłku celowego w kwocie 650 zł na wyprawkę szkolną dla dzieci: K. lat 15, rozpoczynającego naukę w I klasie LO i ucznia szkoły muzycznej i F. lat 7, rozpoczynającego naukę w I klasie szkoły podstawowej. Podał, że nie ma żadnych dochodów, a chciałby, jako ojciec, przyczynić się do kształcenia swoich dzieci. MOPR w K., decyzją z [...].09.2002 znak: [...], na podstawie art. 2, ust 4, art. 3, art. 4, art. 32 ust 1 i 2, art. 36, art. 43 ust 1, 3, 3a i 5 ustawy z 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) odmówił udzielenia zasiłku celowego w kwocie 55 zł na pokrycie kosztów podróży do K. oraz zasiłku w kwocie 650 na wyprawkę szkolną dzieci. W uzasadnieniu organ stwierdził, że powyższą decyzję podjął w oparciu o wywiad środowiskowy, przeprowadzony w dniu 2 sierpnia 2002r., a więc przed wniesieniem w/w wniosków, ponieważ A.C. nie wyraził zgody na przeprowadzenie kolejnego wywiadu w miejscu zamieszkania. Organ wskazał, że Pan C. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, dzieci pozostają na wyłącznym utrzymaniu matki, która nie ubiega się o pomoc dla swoich dzieci. Zaznaczono, iż przybory szkolne i książki w ramach programu rządowego "wyprawka szkolna" dla uczniów klas pierwszych rozdzielają szkoły. Ośrodki pomocy nie mają dodatkowych pieniędzy przeznaczanych na powyższy cel. Odnosząc się do odmowy udzielenia pomocy na pokrycie kosztów przejazdu do NSA organ stwierdził, że uczestnictwo na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie jest obowiązkowe, a z uwagi na bardzo ograniczone środki, którymi dysponuje ośrodek, wniosek ten nie może być uwzględniony. A.C. odwołał się od tej decyzji, podnosząc, że decyzję wydano bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie zgodził się z argumentami podanymi w uzasadnieniu decyzji, uznał ją za bezprawną i wniósł jej uchylenie decyzji, o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, napiętnowanie dyrekcji MOPR w K. i przesłanie sygnalizacji do Wojewody. Decyzją z dnia [...].10.2002r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję z [...].09.02 r. wydaną MOPR w K., odmawiającą Panu A.C. zasiłku celowego w kwotach: 650zł na zakup wyprawki szkolnej dla dwojga dzieci oraz 55 zł na pokrycie kosztów podróży do NSA do Krakowa. W uzasadnieniu organ II instancji uznał za wystarczające i zasadne wyjaśnienia organu I instancji odnośnie odmowy udzielenia zasiłku celowego na koszty podróży do K., celem stawiennictwa na rozprawie przed NSA. Co do wyprawki szkolnej dla dzieci, wskazał, że A.C. jest bezrobotny, nie posiada prawa do zasiłku ani żadnych dochodów. Wyjaśnił, że A.C. mieszka w jednym trzypokojowym mieszkaniu z dziećmi i ich matką ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, a jego dzieci pozostają na wyłącznym utrzymaniu swojej matki, z którą skarżący pozostaje w separacji od 1996 r., a matka dzieci, jak wynika z pisma MOPR z dnia 24.09.2002 r. nie występowała taką formę pomocy oraz "nie życzy sobie w angażowania jej i dzieci w sprawy męża. Co do wywiadu środowiskowego organ wyjaśnił, że stosownie do postanowień art. 43 ust.3 ustawy o pomocy społecznej z 29.11.1990r. (Dz. U. Nr 64 poz. 414 z 1998 z późn. zm.) decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (rodzinnego) lub jego aktualizacji, dokonywanej nie rzadziej niż 6 miesięcy. W związku z czym rozpatrzenie powyższych wniosków z 28.08.2002 r. w oparciu o dane z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2.08.2002 r. nie narusza prawa. Kolegium uznało również, że w sprawie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia jawnej rozprawy, ponieważ zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający dla podjęcia decyzji przez organ II instancji. A.C. pozostaje w ciągłym zainteresowaniu ośrodka, korzysta ze świadczeń pieniężnych jak również z pomocy rzeczowej, odwołuje się od każdej decyzji, albowiem ośrodek nie jest w stanie udzielić pomocy w satysfakcjonującej podopiecznego wysokości. Ponadto Kolegium stwierdziło, że wysokość przyznawanych świadczeń przyznawanych A.C. nie odbiega od wysokości świadczeń przyznawanych innym osobom, a same świadczenia o które ubiega się Pan C. mają charakter uznaniowy co oznacza, że organ rozpatrując sprawę bierze pod uwagę nie tylko potrzeby osób ubiegających się o pomoc, lecz również możliwości finansowe ośrodka. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań i nie jest możliwe udzielenie świadczeń w oczekiwanej przez wnoszącej o udzielenie takiej pomocy, wysokości. A.C. w skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 18.11.02 r. podnosi, że zaskarżoną decyzję podjęto na posiedzeniu niejawnym, bez przeprowadzenia postępowania odwoławczego, opierając się na nieaktualnym wywiadzie środowiskowym z dnia 2 sierpnia 2002 r. Zarzuca członkom kolegium złą wolę i "deptanie jego praw podmiotowych" jako ojca odmawiając mu prawa ubiegania się o pomoc dla jego dzieci. Twierdzi, że organ nie udzielając pomocy na koszty przejazdu do NSA w Krakowie, pozbawia go prawa do wymiaru sprawiedliwości. Nadto odwołujący się powołuje wiele innych zarzutów, które w ocenie Kolegium nie dotyczą konkretnej sprawy, wobec czego Kolegium nie ustosunkowuje się do nich w niniejszej odpowiedzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swojej odpowiedzi na skargę A.C. w całości podtrzymuje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wnosi o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach kognicji, stosownie do treści art. 134 ustawy, sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie były dwie kwestie. Pierwsza z nich dotyczyła udzielenia pomocy społecznej na pokrycie kosztów podróży skarżącego do Krakowa celem wzięcia udziału w rozprawie przed NSA, w kwocie 55 zł. Druga kwestia dotyczyła udzielenia pomocy społecznej w kwocie 650 zł na zakup wyprawki szkolnej dla dwojga dzieci. Stosownie do art. 1 ust. 1ustawy z 29.11.1990 o pomocy społecznej -Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwić osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki , możliwości i uprawnienia. Stosownie do art. 2 w/w ustawy - Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Celem pomocy społecznej jest także zapobieganie powstawaniu sytuacji określonych w art. 1 ust 1. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Świadczenie pomocy społecznej powinno służyć również umacnianiu rodziny. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy udzielające pomocy społecznej prowadzą działalność w oparciu o przydzielane im środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i tylko tych granicach mogą realizować ustawowe cele pomocy społecznej. W związku z tym udzielana przez nie pomoc finansowa musi się być realizowana na zasadach racjonalnego gospodarowania przydzielonymi środkami finansowymi tak, aby zapewnić możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wszystkich uprawnionych do świadczeń. Ograniczone środki finansowe nie zawsze pozwalają na przyznanie pomocy w oczekiwanym przez uprawnionych zakresie. W związku z tym, że kluczową zasadą, którą kierują się organy administracji przy rozpoznawaniu spraw o udzielenie pomocy społecznej jest zasada wyrażona w art. 7 kpa, według której granicami swobody organu w podejmowaniu decyzji są równocześnie: interes społeczny i słuszny interes obywateli, sam wybór rozstrzygnięcia dokonywany w konkretnej sprawie dokonywany w oparciu o te zasady, z uwzględnieniem kryteriów celowości i słuszności, pozostaje poza kontrolą sądu administracyjnego. Sąd, ustosunkowując się do decyzji wydanych przez organ I i II instancji w części odmawiającej skarżącemu pokrycia kosztów podróży do Krakowa w kwocie 55 zł celem wzięcia udziału w rozprawie przed NSA uznał, że wydanie decyzji poprzedziło należyte ustalenie sytuacji życiowej i materialnej, w której znajduje się skarżący. Co prawda podstawą tych ustaleń nie stanowił wywiad środowiskowy przeprowadzony po zgłoszeniu wniosku o udzielenie wskazanej pomocy finansowej ale organ był uprawniony, stosownie do postanowień art. 43 ust.3 ustawy o pomocy społecznej, do oparcia swoje decyzji na ustaleniach wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2.08.2002r. a więc nie naruszył prawa. Nie ma wątpliwości, że skarżący nie posiada żadnych dochodów, ma prawo do korzystania z pomocy społecznej. Zarazem jednak Sąd uznał argumenty organu, że odmowa udzielenia skarżącemu kwoty 55 zł na wskazany w/w cel jest w tym przypadku uzasadniona ograniczonymi możliwościami finansowymi MOPR, który w tej sytuacji udziela zasiłków pieniężnych przede wszystkim na zakup żywności i finansowanie bezpłatnych obiadów. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że stosownie do art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy a sądy administracyjne, stosownie do art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a nie przejmują sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia ale ich zadaniem jest kontrola legalności zaskarżonych aktów. Odnosząc się do drugiego zarzutu, dotyczącego odmowy udzielenia skarżącemu pomocy społecznej, w kwocie 650 zł, na zakup dwóch wyprawek szkolnych Sąd uznał, że organy obydwu instancji nie ustaliły wszystkich niezbędnych przesłanek do podjęcia w tym zakresie decyzji. Stosownie do art. 38 ust 1 w/w ustawy - Pomocy społecznej udziela się na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego bądź innej osoby, za zgoda osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Zdaniem Sądu, organy I i II instancji nie ustaliły czy wnioskodawca jest przedstawicielem ustawowym swoich synów K. i F., a jedynie stwierdziły, że pozostają oni na wyłącznym utrzymaniu swojej matki, natomiast ich ojciec- A.C. mieszka z nimi w jednym mieszkaniu, prowadzi jednak osobne gospodarstwo domowe. Nie ustaliły także, opierając się na niezaktualizowanym wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym z pominięciem pytań pozwalających ustalić czy K. i F. mają możliwość nabycia niezbędnych pomocy do nauki w szkole. Sąd stwierdził, że jeżeli A.C. jest przedstawicielem ustawowym swoich dzieci to nie jest zasadne odmówienie mu prawa do zwracania się MOPR o pomoc społeczną w formie wyprawki szkolnej dla synów, stosownie do treści art. 38 ust 1. ustawy o pomocy społecznej. Nadto Sąd uznał, że należy w pełni zrozumieć i uwzględnić fakt, że A.C. jako ojciec, mimo że od kilku lat, bez własnej winy jest bezrobotny i nie posiada żadnych dochodów i nie łoży na utrzymanie synów, chciałby - jak pisze - przyczynić się do procesu kształcenia swoich dzieci, co ma znaczenie dla umacniania więzów rodzinnych (art. 2 ust 3. ustawy). Nadto należy stwierdzić, że nawet jeśli wyprawka szkolna dla uczniów I klasy szkoły podstawowej jest rozprowadzana przez szkoły podstawowe, to organy powinny rozważyć kwestie sfinansowania, w pełnej wysokości lub części, wyprawki szkolnej dla starszego syna K., który jest uczniem LO i szkoły muzycznej, mając na uwadze fakt, że koszty wyposażenia ucznia w niezbędne do nauki pomoce są znaczne. Na koniec Sąd stwierdził, że zastrzeżenia A.C. podnoszone w związku z nierozpoznaniem jego sprawy przez organy I i II instancji na rozprawie, są niezasadne, ponieważ organy rozpoznające sprawy świadczeń społecznych nie są stronami postępowania administracyjnego nie zachodzą również inne przesłanki z art. 89 kpa. Wobec powyższego, uznając skargę na decyzję za zasadną w części orzekającej o odmowie zasiłku celowego na zakup wyprawki szkolnej dla dwojga dzieci, na podstawie art. 145 § 1 lit. -"a" i "c" należało orzec jak w sentencji.