II SA/Kr 2476/02

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie : A WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) WSA Krystyna Daniel Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy społecznej skargę oddala Decyzją z dnia [...] czerwca 2002r., znak: [...] - wydaną w postępowaniu wszczętym na wniosek A.C. z dnia 5 czerwca 2002 r. o udzielenie "realnej pomocy materialnej", w tym m.in. o przyznanie codziennych obiadów w barze "J." w K. - Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. orzekł o przyznaniu A.C. pomocy społecznej w postaci obiadów wydawanych bezpłatnie w dni robocze w barze "J." w okresie od 1 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r. oraz o odmowie przyznania A.C. pomocy społecznej w postaci obiadów wydawanych w soboty i dni świąteczne w barze "J." w okresie od 1 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r. W uzasadnieniu decyzji nie zakwestionowano spełnienia przez wnioskodawcę kryteriów do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej, jednocześnie wskazując, że odmowa przyznania A.C. pomocy społecznej w postaci obiadów wydawanych w soboty i dni świąteczne w barze "J." w okresie od 1 lipca 2002r. do 31 grudnia 2002r. wynika z faktu, że ośrodek dysponuje bardzo ograniczonymi środkami na ten cel, zaś liczba podopiecznych wymagających tej formy pomocy stale wzrasta. Podniesiono, że pismem z dnia 8 maja 2002 r. zwrócono się do wnioskodawcy z prośbą o rozważenie możliwości korzystania przez niego z posiłków obiadowych w dni świąteczne i ustawowo wolne od pracy w stołówce Fundacji A. przy ul. S. w K. Kuchnia ta przygotowuje posiłki nie tylko dla osób bezdomnych, a koszt tych posiłków jest o połowę tańszy niż w barze "J.", co umożliwia przyznanie pomocy w formie obiadów większej ilości osób (z pomocy tej korzysta około 200 osób mieszkających na terenie K.). A.C. odrzucił te formę pomocy. W swoim wniosku z dnia 5 czerwca 2002r. napisał, że nie może korzystać z z proponowanych posiłków w stołówce Fundacji A., gdyż nie jest osobą bezdomną. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r., sygn. akt: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpoznaniu odwołania A.C. od decyzji wydanej z upoważnienia Rady Miejskiej w K. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...] czerwca 2002r., znak: [...] udzielającej pomocy społecznej w postaci obiadów wydawanych bezpłatnie w dni robocze w barze "J." dla jednej osoby w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2002 r. i odmawiającej pomocy społecznej w postaci w postaci obiadów w barze "J." w soboty i dni świąteczne w okresie od l lipca do 31 grudnia 2002 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, że rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o art. 1, art. 2, art. 3, art. 4, art. 16 ust. 1 i 2, art. 36, art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t. jedn.: Dz. U. z 1998 r., nr 64 poz. 414 z późn. zm.), a w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji A.C. zarzucił, że organ pierwszej instancji systematycznie ograniczał mu dostęp do posiłków w barze "J.", z których początkowo korzystał we wszystkie soboty. Następnie ograniczono posiłki do jednej soboty w miesiącu, a od czerwca pozbawiono go posiłków we wszystkie soboty. Odwołujący się zarzucił też, że bar "J." jest czynny również w niedzielę i z tego powodu chcąc poniżyć wnioskodawcę organ zaproponował mu posiłki w Fundacji. Odwołujący się zaprzeczył, aby 200 osób korzystało z posiłków tam wydawanych, gdyż są to osoby bezdomne. Zdaniem A.C. propozycja MOPR jest dowodem kolejnej szykany mającej na celu jego upokorzenie i doprowadzenie do biologicznej likwidacji. Zarzucił, że posiłki w stołówce fundacji w cenie 2 zł mają jak najgorszą opinię - nie są smaczne, a jakość i świeżość produktów jest wątpliwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że A.C. podaniem z dnia 5 czerwca 2002 r. wystąpił między innymi o przyznanie obiadów w barze "J." przez cały tydzień oświadczając, że nie może korzystać z proponowanych posiłków w schronisku fundacji, tzn. w schronisku dla bezdomnych z tej prostej przyczyny, że jeszcze nim nie jest. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczonej pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 2 ust. 3). Potrzeby osoby korzystającej z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Na podstawie rozmowy telefonicznej z kierownikiem baru "Jagienka" Kolegium ustaliło, że MOPR żadnemu ze swoich podopiecznych nie wykupił posiłków w święta ani dodatkowe dni wolne od pracy. Dlatego Kolegium nie podzieliło zarzutu skarżącego, że MOPR podejmuje wobec niego działania mające znamiona szykany, których celem jest upokorzenie go. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że korzystanie z posiłków Fundacji, które są dwukrotnie tańsze pozwala na objęcie pomocą wzrastającej liczby potrzebujących przy wykorzystaniu dotychczasowych środków finansowych. W ocenie Kolegium realizując w powyższy sposób swoje zadania organ pierwszej instancji nie narusza ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło również, że stawiany przez A.C. zarzut, że wydawane przez Fundację posiłki są przygotowywane z nieświeżych produktów i są złej jakości nie znajduje uzasadnienia. Z posiłków takich korzysta bowiem rzesza osób potrzebujących i jak dotychczas są one zadowolone z tej formy pomocy. Ponadto w swoim podaniu o przyznanie pomocy A.C. podniósł, że odmawia skorzystania z tej formy pomocy z tej przyczyny, że nie jest bezdomnym, a nie dlatego, że posiłki są złej jakości. Z wyjaśnień Ośrodka wynika, że posiłki można brać również "na wynos", co oznacza, że można je zjeść w sposób odświętny w domu. Kolegium z mocy art. 138 § 3 KPA nie znalazło podstaw prawnych do zmiany decyzji organu pierwszej instancji i przyznania odwołującemu się posiłków w pozostałe dni tygodnia w barze "J.". W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r., sygn. akt: [...] A.C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako podjętej bez przeprowadzenia postępowania odwoławczego, bez rozprawy administracyjnej i akceptującej szykany wobec skarżącego, o uznanie prawa skarżącego do posiłków w barze mlecznym każdego dnia, tym bardziej w dni świąteczne i soboty oraz o potępienie postępowania organów obydwu instancji wobec skarżącego. Skarżący podtrzymał argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odpowiadając na zarzuty skarżącego Kolegium wyjaśniło, że dokonało oceny podstawy prawnej i faktycznej decyzji organu pierwszej instancji i uznało, iż nie narusza ona prawa. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje przyjęta w procesie cywilnym reguła, że organ orzekający rozpoznaje sprawę na rozprawie. Organ administracji publicznej przeprowadza w toku postępowania rozprawę, gdy zachodzą przesłanki z art. 89 k.p.a., a w niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie zachodziła. Natomiast strona (o czym A.C. był wielokrotnie informowany) ma prawo w każdym stadium postępowania wyjaśniającego zapoznawać się ze znajdującymi się w aktach dowodami oraz składać wnioski i wyjaśnienia. Dlatego nie uznano zasadności zarzutu A.C. wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji z pominięciem postępowania odwoławczego. Badając kwestię dyskryminowania skarżącego przejawiającego się w fakcie, iż organ pierwszej instancji stosuje dowolne kryteria przy przyznawaniu obiadów w barze "J." w święta i dodatkowe dni wolne od pracy, Kolegium zwróciło się kierownika tego baru o wyjaśnienie tej okoliczności. Z uzyskanej telefonicznie informacji wynikało, że MOPR nie wykupił w ogóle obiadów w sporne dni. Natomiast A.C. zarzuca, że ustalenie to nie jest prawdziwe i twierdzi, że znane mu są osoby, którym organ pierwszej instancji przyznał obiady w sobotę i święta. Dla uprawdopodobnienia tego faktu nie złożył jednak oświadczeń tych osób. Kolegium nie znalazło zatem podstaw do poddawania w wątpliwość uzyskanej informacji. Zarzuty A.C. odnośnie do złej jakości posiłków Kolegium uznało za bezpodstawne skoro skarżący z posiłków tych nie skorzystał. W odwołaniu stwierdził, że te posiłki w cenie 2 zł cieszą się złą opinią, gdyż są gotowane z produktów złej jakości, a mimo to nie podał, kiedy taki złej jakości posiłek został mu zaproponowany. W związku z zarzutem skarżącego, iż organ pierwszej instancji poniża go przyznając posiłki w schronisku dla bezdomnych i pozbawia odświętności A.C. uzyskał informację, że posiłki są wydawane również na wynos. Udzielona informacja nie stanowi w ocenie Kolegium złośliwości ani też nie jest przejawem cynizmu jak błędnie odbiera to skarżący. Zdaniem Kolegium zaproponowana A.C. przez organ pierwszej instancji forma świadczenia nie narusza ustanowionych w art. 2 ustawy o pomocy społecznej ogólnych zasad indywidualizacji i fakultatywności świadczeń. Organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił okoliczności przyznania pomocy i dostosował ją do celów i środków, jakimi dysponował. Uznał bowiem, że ze względu na ograniczone środki i coraz większą liczbę osób potrzebujących wsparcia w postaci jednego gorącego posiłku, korzystniejszym rozwiązaniem jest wybór stołówki Fundacji A., gdzie koszt posiłku jest o połowę niższy niż w barze "J.". Z zasady fakultatywności wynika natomiast, że osoby ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej nie mogą domagać się, jak to czyni skarżący, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Z tych też względów, brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia żądania A.C. w przedstawionej formie. Na rozprawie w dniu 14 listopada 2005 r. strony postępowania sądowego nie stawiły się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone - czyli również w sytuacji niniejszej sprawy ze skargi A.C. - podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] sierpnia 2002 r., sygn. akt: [...] i poprzedzające ją postępowanie administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z obowiązującymi regulacjami prawnymi. Ustalona została należycie sytuacja życiowa i materialna skarżącego. Dokonane w toku postępowania wyjaśniającego spostrzeżenia upoważniały organ do poczynienia stosownych ustaleń. Z jednej strony nie ma wątpliwości, że skarżący spełnia kryterium dochodowe określone przepisem art. 4 ustawy i że nie radzi sobie sam z zaspokojeniem własnych potrzeb bytowych. Konieczności udzielenia pomocy skarżącemu organy nie kwestionują. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia odmowy przyznania A.C. pomocy społecznej w postaci obiadów wydawanych w soboty i dni świąteczne w barze "J." w okresie od 1 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r. Zasadności przyznania A.C. pomocy społecznej w postaci obiadów wydawanych bezpłatnie w dni robocze w barze "J." w okresie od 1 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r. skarżący nie kwestionuje. Zgodnie z art. 16 ust. 1 obowiązującej w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t. jedn.: Dz. U. z 1998 r., nr 64, poz. 414 z późn. zm.), pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Zgodnie z unormowaniami ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 2 ust.1 ustawy o pomocy społecznej). Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Na organie ciąży zatem obowiązek przyznania pomocy w postaci jednego gorącego posiłku dziennie osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić z uwzględnieniem możliwości, w tym finansowych, ośrodka pomocy społecznej. Sposób realizacji powyższego obowiązku jest niewątpliwie determinowany posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Jest rzeczą naturalną, iż gmina poszukuje najkorzystniejszych sposobów zagwarantowania prawa do jednego gorącego posiłku dziennie, zwłaszcza w sytuacji, gdy jej środki finansowe są ograniczone, a potrzebujących wielu. Podkreślić przy tym należy, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga m.in. określenia sposobu zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w sprawie niniejszej organy administracji swoje kompetencje wykonały poprawnie i zapewniły pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie. Przyznano bowiem A.C. pomoc społeczną w postaci obiadów wydawanych bezpłatnie w dni robocze w barze "J." w okresie od 1 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r., z kolei odmowa przyznania pomocy społecznej w postaci obiadów wydawanych w soboty i dni świąteczne nie stanowi zakwestionowania prawa wnioskodawcy do codziennych posiłków, lecz w związku z kategorycznym stanowiskiem skarżącego, który odmawia przyjęcia oferowanej pomocy w stołówce Fundacji A. przy ul. S. w K., jest wyłącznie odmową udzielenia pomocy w konkretnym miejscu, tj. w barze "J." w K. Na organie nie spoczywa obowiązek przyznania pomocy w postaci jednego gorącego posiłku dziennie w miejscu wskazanym przez wnioskodawcę i o takie działanie wnioskodawcy roszczenie nie przysługuje, zwłaszcza, że nieuwzględnienie oczekiwań skarżącego w tym zakresie nie jest wynikiem dowolności, lecz ma uzasadnienie ekonomiczne. W sytuacji, gdy organ nie przyznaje pomocy w postaci jednego gorącego posiłku w miejscu wskazanym przez wnioskodawcę, jednocześnie oferując posiłki w innym miejscu, którego z kolei nie akceptuje wnioskodawca, tj. w stołówce Fundacji A., nie można uznać, iż decyzja w tej kwestii jest niezgodna z prawem. Nie można podzielić stanowiska skarżącego, iż konsekwencją działań organów jest jego poniżanie i obrażanie. Wskazać należy, że korzystanie z pomocy społecznej i znajdujące oparcie w przepisach prawa czynności organu związane ze świadczeniem tej pomocy nie mogą być traktowane jako naruszające godność człowieka, zwłaszcza wtedy, gdy organ realizuje swoje ustawowe obowiązki i podejmuje działania mające na celu wyważenie uzasadnionych potrzeb wnioskodawcy i możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Nie ma żadnych podstaw do kwestionowania jakości posiłków podawanych w stołówce fundacji, a swoich ewentualnych zastrzeżeń skarżący w żaden sposób nie udowadnia. Postawa skarżącego ma w tym zakresie znamiona braku współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji skarżącego. Na koniec stwierdzić należy, że powtarzające się pretensje A.C. o to, że w sprawie nie została przeprowadzona rozprawa administracyjna, nie są uzasadnione. Organ przyznający świadczenie i organ rozpatrujący odwołanie nie są stroną postępowania administracyjnego, nie mogła zatem istnieć potrzeba "uzgodnienia interesów stron" (art. 89 § 2 k.p.a.), nie zachodziły też inne przesłanki zobowiązujące organ do przeprowadzenia rozprawy, czy choćby tylko uzasadniające takie działanie. Z powyższych powodów skargę, jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić.