II SA/Wa 1128/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. zasądza na rzecz ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu adwokata M. J. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2005 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił M. K., występującej jako pełnomocnik małoletnich dzieci: A. i A. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Wskazano, że zmarły w wieku 49 lat ojciec dzieci miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 11 lat, 11 miesiące i 8 dni co, zdaniem organu, stanowi zbyt krótki okres ubezpieczenia w stosunku do jego wieku. Ostatnio udokumentowany okres zatrudnienia ojca dzieci przypada na dzień [...] kwietnia 1999 r. i od tej daty do daty zgonu w dniu [...] sierpnia 2004 r., a więc przez okres 5 lat, 4 miesięcy i 6 dni nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. Organ wskazał, że w tym okresie ojciec dzieci był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, a zwłaszcza, że w stosunku do ojca dzieci nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Ponadto organ wskazał, że w okresie od [...] sierpnia 1984 r. do [...] lutego 1986 r. oraz od [...] czerwca 1990 r. do [...] października 1992 r. posiadał skarżący kilkuletnie przerwy w ubezpieczeniu, pomimo przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Organ nie uznał zatem, ażeby w sprawie zachodziły szczególne okoliczności na skutek niezależnych od woli ojca dzieci okoliczności, które wykluczałyby możliwość przyznania mu świadczenia na zasadzie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. kwestionując zaskarżoną decyzję wskazała, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Wskazała, że wystarczającym do ubezpieczenia jest okres 5 lat, zaś przerwa w zatrudnieniu nie jest istotna do uzyskania tego świadczenia. Wskazała również, że jest w trakcie załatwiania zaświadczenia potwierdzającego dłuższy staż pracy ojca dzieci niż wskazany przez organ. Skarżąca dodała również, że przerwy w zatrudnieniu spowodowane były chorobą [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podał również, że przepracowanie łącznie ponad 5 lat w ciągu życia nie uprawnia do żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, o ile nie nastąpiło na przestrzeni 10 lat przed powstaniem niezdolności do pracy lub śmiercią ubezpieczonego. Wskazał też, że [...] zmarłego nie jest w sprawie żadną okolicznością szczególną i nie stanowi usprawiedliwienia dla przerw w zatrudnieniu, ani też dla faktu, że na przestrzeni 23 lat aktywności zawodowej zmarły pozostawał w ubezpieczeniu przez połowę tego okresu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. r 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39 poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługują wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Analizując przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Postępowanie wyjaśniające wykazało, że zmarły ojciec dzieci w wieku 49 lat przepracował łącznie 11 lat, 11 miesięcy i 8 dni. Niewątpliwie należało uznać, że okres ten jest zbyt krótki w stosunku do wieku ojca dzieci. Ponadto ostatnio udowodniony okres zatrudnienia ojca dzieci przypada na dzień [...] kwietnia 1999 r. i od tej daty do daty zgonu w dniu [...] sierpnia 2004 r. nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który opłacane były składki na ubezpieczenie społeczne. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje aby brak zatrudnienia był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy bowiem uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 53 7884). W niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby ojciec dzieci, z przyczyn od siebie niezależnych i niemożliwych do pokonania, przy dołożeniu należytej staranności, nie mógł kontynuować zatrudnienia. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że [...] zmarłego nie jest w sprawie żadną okolicznością szczególną i nie stanowi usprawiedliwienia dla przerw w zatrudnieniu, ani też dla faktu, że na przestrzeni 23 lat aktywności zawodowej zmarły pozostawał w ubezpieczeniu przez połowę tego okresu. W tym miejscu trzeba wyraźnie podkreślić, że świadczenia przyznawane na podstawie analizowanego przepisu mają charakter wyjątkowy, co oznacza, że dotyczą wąskiego kręgu osób, które w wskutek nadzwyczajnych przypadków losowych, nie mogły ze względów obiektywnych podtrzymać swojej aktywności zawodowej. Sam fakt bezrobocia, w sytuacji, gdy osoba młoda i zdolna do pracy, nie wykazuje inicjatywy w jej podjęciu, nie może usprawiedliwiać bezczynności zawodowej, tym bardziej w sytuacji, gdy na utrzymaniu bezrobotnego pozostaje dwójka małych dzieci. Sama natomiast okoliczność, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej nie uzasadnia przyznania przedmiotowego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.