I SA/Wa 1800/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie WSA Emilia Lewandowska asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant Anna Oleksiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A. D., A. K., E. S., J. N. i A. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie uwłaszczenia państwowych osób prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu i Budownictwa na rzecz A. D., A. K., E. S., J. N. i A. K. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz po 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych na rzecz każdego ze skarżących tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r., nr [...], dotycząca uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w B. działką nr [...] o pow. [...] m2 położoną w Z. przy ul. [...], została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podniósł, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją z dnia [...] lipca 1992 r., nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo [...] w B. prawa użytkowania wieczystego gruntu oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 położonego w Z. przy ul. [...] oraz nabycie własności budynków położonych na tym gruncie. Aktem notarialnym z dnia [...] lutego 2000 r., Repertorium A nr [...] prawa rzeczowe do ww. działki nr [...] nabyły osoby trzecie W. i W. P. Pismem z dnia 22 grudnia 2003 r. A. D., A. K., E. S., J. B. i A. K. wnieśli o stwierdzenie, że ww. decyzja organu wojewódzkiego z dnia [...] lipca 1992 r. została wydana z naruszeniem prawa ponieważ Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1951 r. zatwierdzającego protokół zdawczo - odbiorczy o nacjonalizacji przedsiębiorstwa pn. D. w Z., w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność J. H., gdyż nieruchomość ta nie stanowiła składnika majątkowego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Jak ustalił organ w postępowaniu nadzorczym, nieruchomość objęta powyższą decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2003 r. stanowiła współwłasność J. i A. H. (w księdze wieczystej nazwisko to zapisano przez "[...]") a prawa spadkowe nabyła J. H. Następnie prawa te nabyły osoby, które złożyły wniosek z dnia 22 grudnia 2003 r. Nieruchomość liczyła [...] m2 i została włączona do przedmiotowej działki nr [...]. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. odmówił stwierdzenia, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r. dotycząca uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w B. działką nr [...] o pow. [...] m2 położoną w Z. przy ul. [...] została wydana z naruszeniem prawa. Pismem z dnia 18 maja 2005 r. A. D., A. K., E. S., J. B. i A. K. reprezentowani przez pełnomocnika wystąpili o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznawszy ponownie sprawę Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie podniósł, że zgodnie z normą prawną z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. następuje uwłaszczenie państwowych osób prawnych posiadających w zarządzie grunt Skarbu Państwa lub gminy. Uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Z akt sprawy wynika, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostała w zarządzie Przedsiębiorstwa [...] w B., co potwierdza decyzja Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Z. z dnia [...] kwietnia 1988 r., nr [...]. Zatem spełnione zostały przesłanki uwłaszczenia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. Następnie Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. stwierdził nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1951 r., z tym, że jakkolwiek postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia zostało wszczęte wnioskiem z dnia 29 lutego 1992 r. to jednakże organ wojewódzki został poinformowany o tym postępowaniu zawiadomieniem z dnia 7 sierpnia 1993 r., a więc po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Wynika z tego, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nie toczyło się postępowanie o wzruszenie decyzji nacjonalizacyjnej, natomiast w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, tj. [...] lipca 1992 r., Wojewoda [...] nie wiedział o wniosku o wzruszenie orzeczenia z dnia [...] marca 1951 r. Powyższą sytuację ustawodawca przewidział w art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a., według którego postępowanie wznawia się, jeżeli wyjdą na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję oraz gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie nie będą miały zastosowania przepisy art. 156 k.p.a. dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2004 r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik A. D., A. K., E. S., J. N. (dawniej B.) i A. K., zarzucając jej naruszenie art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. Uzasadniając skargę pełnomocnik strony podniósł, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, na podstawie art.156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 k.p.a., stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] marca 1951 r., nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa pn. Drukarnia w Z. powstałego z połączenia przez okupanta drukarń: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" – Z. ul. [...] w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej w dacie nacjonalizacji własność J. H. (w wyniku zmian ewidencyjnych przedmiotowa nieruchomość obecnie stanowi działkę nr [...] położoną w Z. przy ul. [...]). Stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej eliminuje ją z obrotu z obrotu prawnego. Skoro decyzja ta jest nieważna z mocy prawa od daty jej wydania, to Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 1992 r. uwłaszczył Przedsiębiorstwo [...] " w B. mieniem stanowiącym wówczas własność osób prywatnych. Decyzja taka w sposób rażący narusza prawo. Jednak w sprawie niniejszej przedmiotowa decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż w ramach prowadzonego postępowania likwidacyjnego Przedsiębiorstwa [...] w B. – Likwidator w dniu 28 lutego 2000 r. umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego Repertorium A nr [...] sprzedał na rzecz S. i W. małżeństwa P. prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wraz z posadowionymi na niej budynkami. Ponadto strona skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem Ministra Infrastruktury, że wzruszenie decyzji Wojewody [...] powinno nastąpić w trybie wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a., gdyż z uwagi na upływ terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a., który wynosi 5 lat od daty wydania decyzji, zastosowanie instytucji wznowienia postępowania nie doprowadzi do wyrugowania wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Przekroczenie terminu zakreślonego w art. 156 § 2 k.p.a. nastąpiło bez winy wnioskodawców. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej został bowiem złożony w dniu 9 marca 1992 r., a decyzja denacjonalizacyjna została wydana dopiero w dniu [...] sierpnia 2003 r. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie czy decyzja administracyjna poddana kontroli w trybie nadzorczym jest dotknięta jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy nie występują przesłanki negatywne, wymienione w art. 156 § 2 k.p.a. Dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., organ orzekający w tym zakresie jest obowiązany ustalić zarówno stan faktyczny, jak i stan prawny z daty wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji. Przedmiotem postępowania nadzorczego prowadzonego przez Ministra Infrastruktury była ocena decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r., nr [...] dotycząca uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w B. działką nr [...] o pow. [...] m2 położoną w Z. przy ul. [...]. Jak wynika z akt administracyjnych E. K., będąc pełnomocnikiem następców prawnych J. H. - dawnego właściciela nieruchomości uwłaszczonej na rzecz Przedsiębiorstwa [...] w B., wnioskiem z dnia 20 lutego 1992 r., który wpłynął do Ministerstwa Przemysłu i Handlu w dniu 12 marca 1992 r., wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] marca 1951 r., nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa pn. [...] w Z. powstałej z połączenia przez okupanta drukarń: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" – Z. ul. [...]. Doręczenie tego wniosku organowi w dniu 12 marca 1992 r. spowodowało, zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a., wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Zatem w toku prowadzonego przez Wojewodę [...] postępowania w sprawie uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w B. znacjonalizowaną nieruchomością, a przed wydaniem w sprawie decyzji w dniu [...] lipca 1992 r., zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Minister Infrastruktury decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] oparł na przekonaniu, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nie toczyło się postępowanie o wzruszenie decyzji nacjonalizacyjnej, natomiast w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej Wojewoda [...] nie wiedział o wniosku o wzruszenie orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] marca 1951 r. Powyższa sytuację ustawodawca przewidział w art. 145 § 1 pkt. 5 i 8 k.p.a., zatem w przedmiotowej sprawie nie będą miały zastosowania przepisy art. 156 § 1 k.p.a. Powyższy pogląd należało uznać za błędny. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej ma skutek ex tunc, co oznacza, że decyzja nadająca Przedsiębiorstwu [...] w B. tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości przestała istnieć w obrocie prawnym ze skutkiem wstecznym. Ponadto ww. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej został złożony przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej przez Wojewodę [...]. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1742/00 (LEX nr 81758) stwierdzić należało, że nieruchomość będącą przedmiotem uwłaszczenia stała się własnością Skarbu Państwa w drodze nacjonalizacji, postępowanie nadzorcze prowadzone w odniesieniu do decyzji nacjonalizacyjnej stanowi zagadnienie wstępne w prowadzonym postępowaniu uwłaszczeniowym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W wyroku z dnia 31 stycznia 2002 r., sygn. akt 3224/01 (LEX 81759) Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że zagadnienie zasadności roszczeń o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego jest zagadnieniem wstępnym dla nabycia przez państwowa jednostkę organizacyjną prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. O naruszenie praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości można mówić wówczas, gdy przy zbiegu uprawnień państwowych osób prawnych z art. 2 ust. 1 ustawy, z uprawnieniami związanymi z prawem własności do tego gruntu innych osób, dajemy pierwszeństwo uprawnionym z art. 2 ust. 1 ustawy, pozbawiając przez to osoby trzecie uprawnień związanych z tym gruntem. Stwierdzenie w art. 2 ust. 1 ustawy, że uprawienia tego przepisu nie naruszają praw osób trzecich, oznacza danie przez ustawodawcę pierwszeństwa uprawnieniom osób trzecich. Skoro roszczenia byłych właścicieli do nieruchomości mają pierwszeństwo, to organ powinien rozważyć, czy tej sytuacji możliwe było uwłaszczenie Przedsiębiorstwa [...] w B. tą nieruchomością, gdy pozostawał jeszcze nierozpoznany wniosek następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej oraz czy wobec tego kontrolowana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r. nie jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 k.p.a., a w dalszej kolejności czy nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a. Organ nadzorczy takiej oceny nie dokonał wychodząc z błędnego założenia, że okoliczność ta stanowi przesłankę do wznowienia postępowania uwłaszczeniowego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a. Stanowisko organu jest błędne z tego powodu, że orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1951 r. nie jest tym, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Podlegająca kontroli nadzorczej decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r. nie została wydana w oparciu o orzeczenie z dnia [...] marca 1951 r. W przepisie art. 145 § 1 pkt 8 chodzi o decyzje zależne, a więc takie, gdy dla wydania decyzji administracyjnej konieczne jest wydanie innej decyzji ją poprzedzającej. Dla uwłaszczenia w trybie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie było konieczne wydanie orzeczenia z dnia [...] marca 1951 r., jako niezbędnej przesłanki uwłaszczenia. Powyższe uchybienia są na tyle istotne, że skutkować muszą uwzględnieniem skargi i uchyleniem obu decyzji nadzorczych wydanych przez Ministra Infrastruktury w sprawie. Ponownie rozpatrując sprawę organ nadzorczy dokona oceny czy decyzja uwłaszczeniowa Wojewoda [...] wydana przed rozpoznaniem wniosku następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej nie jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną z art. 156 § 1 k.p.a. i w dalszej kolejności czy nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.