IV SA/Gl 396/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.) WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant stażysta Agnieszka Zygmunt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 22 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Nr [...] o odmowie przyznania J. W. uprawnień kombatanckich . Rozstrzygnięcie to zostało wydane w wyniku ponownego rozpoznania sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, iż J. W. nie przedstawiła niepodważalnych dowodów potwierdzających jej udział jako dziecka w służbie organizacji Armia Ludowa. Organ orzekający podkreślił, że wnioskodawczyni w życiorysie i w kwestionariuszu wskazywała, iż od [...] - mając [...] lat – wstąpiła do organizacji Armia Ludowa. Fakt ten potwierdzają w swych oświadczeniach świadkowie, którzy jak wynika z dokumentacji, do organizacji tej nie należeli, zatem z tych przyczyn ich oświadczeń nie można uznać w pełni za wiarygodne. J. W. pismami z dnia [...] a następnie z dnia [...] zwróciła się do wymienionego organu administracji publicznej o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówi uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] Nr : [...] utrzymaniu w mocy decyzji własnej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający wskazał, że pismo strony zostało zakwalifikowane jako wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 154 kpa. Przy ocenie, czy okoliczność przedstawiona we wniosku spełnia warunki z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy oparto się na powszechnie dostępnych źródłach historycznych, z których wynika, iż Związek Walki Zbrojnej przekształcony w 1941 r. w Armię Krajową był częścią Polskich Sił Zbrojnych. Wedle Instrukcji gen. K. S. [...] Członkiem ZWZ mógł być każdy Polak, poczynając od wieku 17 – tu lat, a w późniejszym okresie od wieku 16 – tu lat. Skoro wnioskodawczyni w czasie przedstawionej działalności kombatanckiej miała [...] lat, to nie mogła pełnić służby w AK, a jedynie dorywczo wykonywać czynności pomocnicze. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. W. zarzuciła, że nigdy nie należała do Armii Krajowej, natomiast pełniła w czasie wojny funkcję łączniczki w Armii Ludowej. W dniu [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy kombatanckiej decyzję, którą uchylił decyzją własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich oraz odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] Nr [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ orzekający stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza służby J. W. w szeregach Armii Ludowej, wobec czego nie ma do niej zastosowania przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy o kombatantach. Przywołując obszerne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wywiódł, iż J.W. ze względu na swój wiek mogła jedynie dorywczo pomagać konspiracyjnej organizacji zbrojnej, a nie być jej szeregowym żołnierzem. Dodał, że fakt przenoszenia żywności do żydowskiego getta o czym pisze odwołująca, nie jest tytułem do nabycia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie organ stwierdził, że decyzja z dnia [...] Nr [...] zawiera nieprawidłowe uzasadnienie, gdyż wnioskodawczyni podnosi okoliczność działalności w Armii Ludowej, a nie jak wskazuje uzasadnienie ww. decyzji w Armii Krajowej. Z tych też powodów organ orzekający uznał za zasadne uchylenie decyzji z dnia [...] W skardze J. W. wniosła o uwzględnienie jej żądań w zakresie przyznania uprawnień kombatanckich zarzucając, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca. Odpowiadając na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Sądy administracyjne sprawują kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, co uregulowane zostało przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) zwanej dalej ppsa. W świetle brzmienia jej art. 145 § 1, sądy te badają czy decyzje będące przedmiotem skargi nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto badają czy organ administracyjny nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołanego podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Otóż ostatnie dwie decyzje zostały wydane w trybie art. 154 kpa. Jak trafnie zauważył organ orzekający, przewidziane w tym przepisie postępowanie ma charakter nadzwyczajny. Trzeba w związku z tym dodać, że postępowanie wszczęte na podstawie art. 154 kpa jest prowadzone w trybie nadzoru i jego przedmiotem w przeciwieństwie do postępowania głównego ( rozpoznawczego ) nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz dokonanie weryfikacji wydanej wcześniej decyzji ostatecznej. Jedynym kryterium tej weryfikacji jest interes społeczny lub słuszny interes strony ( por. wyrok NSA z 13.08.1997 r., sygn. III SA 854/96 – zbiór LEX nr 30615 ). Do uruchomienia tego trybu nie jest więc decydujące, czy decyzja ostateczna jest zgodna z prawem ( por. wyrok NSA z 10.11.2000 r., sygn. III SAB 91/99 – zbiór LEX nr 48002 ). Ograniczenie się przy rozpoznawaniu sprawy w trybie art. 154 kpa wyłącznie do skontrolowania legalności zaskarżonej decyzji i pominięcie rozpoznania sprawy w świetle przesłanek do zmiany lub uchylenia decyzji określonych w tym artykule stanowi naruszenie prawa. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem decyzji wydanych w trybie art. 154 kpa, ma obowiązek badania, czy organ orzekający nie przekroczył granic uznania wyznaczonych przesłankami określonymi w tym przepisie, to jest interesem społecznym lub słusznym interesem strony, tym bardziej więc jest obowiązany wnikać, czy w świetle tych przesłanek sprawa była w ogóle rozpoznawania ( por. wyrok NSA z 1.12.1998 r., sygn. III SA 6952/97 – zbiór LEX 44706 ). W niniejszej sprawie z decyzji z dnia [...] wynika, że postępowanie w trybie art. 154 kpa wszczęto na wniosek skarżącej jednak nie precyzując, które z pism skarżącej zostało za taki wniosek uznane. Z akt zaś wynika, że postępowanie o przyznanie uprawnień kombatanckich toczy się od [...] Pierwsze pismo do skarżącej organ administracji publicznej skierował w dniu [...] ( karta [...] akt adm.). W dniu [...] została wydana decyzja Nr [...] o odmowie przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich ( karta [...] akt adm.). Następnie w dniu [...] została wydana decyzja Nr : [...] o odmowie przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich ( k. [...] akt adm.), która została utrzymana w mocy decyzją Nr [...] z dnia [...] ( k. [...] akt adm.). Skarżąca w dniu [...] ( data stempla pocztowego na kopercie – karta [...] akt adm.) złożyła do organu pismo, w którym opisała przebieg sprawy, wnosząc o pozytywne jej załatwienie względnie przesłanie jej wszystkich dokumentów celem składania dalszych odwołań ([...] verte akt adm.). Następnie w dniu [...] ( data stempla pocztowego na kopercie – k. [...] akt adm.) zwróciła się do Kierownika Urzędu... o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. W tym stanie rzeczy obowiązkiem organu było wskazać, które z pism skarżącej zainicjowało wszczęcie postępowania w oparciu o art. 154 kpa, a to pod kątem badania przesłanek wymienionych w tym przepisie przy uwzględnieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie rozpoznawania wniosku skarżącej o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Trzeba też dodać, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej jej decyzji organ przywołał jedynie treść art. 154 kpa, natomiast nie odniósł się w ogóle do omówienia przesłanek w przepisie tym wskazanych tj. do interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. Organ orzekający rozpoznał sprawę wyłącznie przez pryzmat materialnoprawnej podstawy uprawnień kombatanckich, zawartej w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, nie dokonując tej oceny pod kątem badania przesłanek z art. 154 kpa. Należy też zwrócić uwagę na wadliwość rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Została ona wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa. Stosownie do tych przepisów strona niezadowolona z decyzji naczelnego organu administracji publicznej może zwrócić się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, a więc m.in. art. 138 § 1 kpa. Wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa oznacza, że jest to rozstrzygnięcie merytoryczne zgodne z rozstrzygnięciem zawartym w utrzymanej w mocy decyzji, co oznacza utrzymanie w mocy jej podstawowego elementu – tj. rozstrzygnięcia ( osnowy ). W rozstrzygnięciu bowiem zostaje wyrażona wola organu administracji załatwiającego sprawę w tej formie. W razie zatem sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji a jej uzasadnieniem za właściwą należy przyjąć treść rozstrzygnięcia. Zatem gdy organ utrzymuje w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji, oznacza to, że w szczególności utrzymuje w mocy jej rozstrzygnięcie sformułowane przez ten organ. Natomiast, gdy rozstrzygnięcie merytoryczne organu odwoławczego ( a więc działającego także w oparciu o art.127 § 3 kpa ) jest niezgodne z rozstrzygnięciem wydanym w pierwszej instancji oznacza to, że nie pokrywa się ono z tym rozstrzygnięciem czyli osnową. Decyzja taka znajduje oparcie w art. 138 § 1 pkt 2 kpa. W oparciu o ten przepis organ jest władny uchylić zaskarżoną decyzję albo w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy ( por. :Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" pod red. B. Adamiak, J. Borkowski, Wyd. C.H. Beck, W-wa 2000, str. 536 – 537 ). Skoro organ orzekający ponownie rozpoznając sprawę uznał, że decyzja z dnia [...] zawiera jedynie nieprawidłowe uzasadnienie, to wadliwie oparł zaskarżone rozstrzygnięcie o treść art. 138 § 1 pkt 2 kpa, gdyż orzekł ponownie co do istoty sprawy w ten sposób, że także odmówił uchylenia decyzji ostatecznej. Wobec przedstawionych powyżej istotnych wadliwości omawianych decyzji, które zostały wydane z naruszeniem art. 154 kpa, 138 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia. Wskazania co do dalszego biegu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ppsa orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje oparcie w art. 200 i 205 § 1 ppsa.