II SA/Gl 377/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie WSA Rafał Wolnik, WSA Iwona Bogucka (spr.), Protokolant ref. Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2005 r. sprawy ze skargi H.Z. i J.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę Jak wynika z akt sprawy, aktem notarialnym z dnia [...] nr rep. [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa A przeniosła na rzecz małżonków J. i H.Z. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. [...] m2 objętej księgą wieczystą [...] Sądu Rejonowego w T. oraz własność zlokalizowanego na niej budynku mieszkalnego a nadto udział wynoszący [...] w prawie użytkowania wieczystego działek objętych księgą wieczystą [...] SR w T. Działki objęte [...] stanowią ścieżki osiedlowe. Z aktu wynika, że w dniu jego zawarcia w [...] prawo własności działki nr [...] wpisane było na rzecz Gminy T., zaś użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej A – na podstawie umowy użytkowania wieczystego z dnia [...]. Wnioskiem z dnia [...] J.Z. zwrócił się do Rady Miasta T. o umożliwienie wykupu działki [...]. W odpowiedzi poinformowano, że wniosek ten nie może być rozpoznany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, lecz nabycie może nastąpić w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W następnej kolejności małżonkowie Z. [...], powołując się na zmianę ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ponowili swój wniosek. Kolejne wnioski w tym przedmiocie były składane [...] i [...], albowiem organ administracji udzielał stronom pisemnych wyjaśnień, jednakże zwlekał z podjęciem rozstrzygnięcia. Ostatecznie Burmistrz Miasta T. wydał [...] decyzję nr [...], w której stwierdził, że H. i J.Z. nie nabyli z mocy prawa własności nieruchomości zabudowanej działki nr [...] w T. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209 ze zm.). W uzasadnieniu natomiast wskazano, że wnioskodawcy ubiegali się o nabycie prawa z powołaniem na art. 1 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy. Przepisy te przewidują, że osoby fizyczne, będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe nabywają z mocy prawa własności tych nieruchomości z dniem, w którym stała się ostateczna decyzja wydana w tym przedmiocie. Uprawnienie to przysługuje również następcom prawnym takich osób. W dniu 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym działki była Spółdzielnia Mieszkaniowa, a zatem osoba nie fizyczna, lecz prawna. To od Spółdzielni wnioskodawcy nabyli [...] użytkowanie wieczyste gruntu. Z tego względu przyjęto, że wnioskodawcy nie spełniają przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy. H. i J.Z. złożyli odwołanie od decyzji organu I instancji. Podnieśli, że w dacie 26 maja 1990 r. byli użytkownikami wieczystymi gruntu jako członkowie Spółdzielni Mieszkaniowej A. Zarzucili, że władze Spółdzielni i Miasta celowo opóźniają podpisanie aktu notarialnego, aby uniemożliwić im nabycie prawa własności działki. Podkreślili, że po wystąpieniu ze Spółdzielni nie uzyskali prawa własności działki lecz stali się jedynie wieczystymi użytkownikami, z czym nie mogą się pogodzić. Utracili swą własność, albowiem Spółdzielnia bezprawnie przekazała ich działkę wraz z domem Gminie T. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło decyzję organu I instancji i umorzyło postępowanie przed tym organem. W uzasadnieniu wyjaśniono, że postępowanie w trybie powoływanej ustawy może być prowadzone wyłącznie wobec osób będących użytkownikami wieczystymi. Natomiast wnioskodawcy nie byli i nie są użytkownikami wieczystymi działki nr [...], albowiem prawo nabyte przez nich aktem notarialnym z [...] nie zostało ujawnione w księdze wieczystej. W odniesieniu do prawa użytkowania wieczystego wpis w księdze wieczystej ma charakter konstytutywny i bez niego prawo to nie powstaje. Aktualny odpis z księgi wieczystej dokumentuje, że prawo to na rzecz wnioskodawców nie zostało ujawnione. Nie będąc użytkownikami wieczystymi działki wnioskodawcy nie mogli zatem wystąpić skutecznie z wnioskiem, postępowanie jako bezprzedmiotowe podlegało zatem umorzeniu. W aktach sprawy znajduje się odpis z księgi wieczystej nr [...], który w dziale II wykazuje prawo użytkowania wieczystego Spółdzielni Mieszkaniowej A w T. Księga ta zawiera także adnotację o niezgodności wpisu ze stanem prawnym w zakresie roszczenia J. i H.Z. o przejście prawa użytkowania wieczystego działki. W skardze do sądu administracyjnego H. i J.Z. wskazali, że ponieśli koszty związane z wydzieleniem działki i zawarciem umowy, licząc na uzyskanie prawa własności domu i działki. Tymczasem okazało się, że nadal nie są właścicielami domu i działki. Własność tą Spółdzielnia przekazała bowiem gminie T. Z tego względu skarżący zaniechali dokonania wpisu do księgi, wpis taki w ich przekonaniu ujawniał bowiem fakt, że nie są właścicielami swojego domu i działki. Za niezasadne uznali stanowisko Kolegium, jakoby nie przysługiwało im prawo użytkowania wieczystego, byli bowiem użytkownikami wieczystymi jako członkowie Spółdzielni, ich prawo potwierdza także fakt uiszczania podatków i opłat od nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Użytkowanie wieczyste jest prawem rzeczowym, które może być ustanowione na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (gmina). Użytkownik wieczysty jest jednocześnie właścicielem budynków wzniesionych na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste. Prawo to jest prawem zbywalnym, może zostać przeniesione na inną osobę w drodze umowy. Umowa taka wymaga formy aktu notarialnego. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.), przeniesienie prawa użytkowania wieczystego w drodze umowy wymaga wpisu w księdze wieczystej. Prawidłowo zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swej decyzji podkreśliło, że wpis do księgi wieczystej ma charakter konstytutywny i jest warunkiem nabycia prawa. Nabycie prawa użytkowania wieczystego następuje dopiero z chwilą wpisu. Przed dokonaniem wpisu osobie, na której rzecz wpis ma nastąpić, przysługują wszystkie uprawnienia wynikające z umowy, z wyjątkiem samego prawa (por. postanowienie SN z 15 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 272/03 oraz wyrok SN z 4 lutego 2005 r., sygn. I CK 512/04, Mon. Prawn. 2005/5/228). Jak wynika z materiału sprawy i co przyznają sami skarżący, prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej działki nie zostało przez nich ujawnione w księdze wieczystej. Prawidłowy jest zatem wniosek, że mimo zawarcia umowy o nabycie prawa, wobec zaniechania ujawnienia tego faktu w księdze wieczystej, skarżący nie legitymuje się prawem użytkowania wieczystego. Stan taki będzie trwać do czasu ujawnienia nabytego prawa w księdze wieczystej. Zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja zapadła w postępowaniu wszczętym na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), z inicjatywny skarżących. W przypadku wszczęcia postępowania na żądanie strony, datą wszczęcia jest doręczenie organowi żądanie strony. Poprzez zgłoszenie żądania dochodzi do zainicjowania postępowania administracyjnego. W toku postępowania organ rozstrzyga o żądaniu strony. W pierwszej kolejności winien jednak ustalić, czy podanie pochodzi od osoby uprawnionej do jego złożenia. Postępowanie na podstawie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności może być prowadzone w stosunku do osób legitymujących się prawem użytkowania wieczystego. W stosunku do innych osób jest ono bezprzedmiotowe, nie będąc stroną postępowania w rozumieniu art. 28 kpa, osoby te nie mogą skutecznie złożyć wniosku o jego wszczęcie. Natomiast gdy na skutek wniosku doszło do zainicjowania postępowania, winno ono zostać umorzone. Mając na uwadze podaną argumentację, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji. SW