II SA/Rz 37/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak /spr./ WSA Zbigniew Czarnik Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] II SA/Rz 37/05 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2004 r nr [...] po rozpoznaniu odwołania B. G., od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] - Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] października 2004 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 12 ust. l, ust. 3 i art. 70a ust. l ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), § 9 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 213, poz. 2162) oraz art. 17 pkt l i art. 138 § l pkt l k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zostało wyjaśnione, że decyzją z dnia [...] października 2004 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił B. G. przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego w wysokości 70% przysługującego w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 01.05.2004 r. do 31.12.2004 r. wobec braku spełnienia wymogu z art. 70 a ustawy tj. nie pobrania przez w/w w miesiącu kwietniu 2004 roku świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Natomiast decyzją z dnia [...].06.2004r. znak: [...] zmienioną następnie decyzją z dnia [...].08.2004r.znak: [...] przyznany został wnioskodawczyni dodatek rodzinny na syna K. oraz dodatek z tytułu samotnego jego wychowywania na okres od 1.05.2004r do 31.08.2005r. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołująca B. G. zakwestionowała legalność w/w decyzji i wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej żądanego dodatku za okres od 1.05.2004r. do 31.12.2004r. Przyznała fakt nie pobrania w miesiącu kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które to świadczenie zostało pobrane przez jej syna K. wobec osiągnięcia przez niego pełnoletności. Wyjaśniła, że pełnia kryterium dochodowe i z tego tytułu pobiera zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego jego wychowywania, natomiast syn jej w dalszym ciągu uczy się w systemie dziennym i jest na jej wyłącznym utrzymaniu. Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania i stawianych w nim zarzutów . Wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest przepis art. 12 w zw. z art. 70a ust. l ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą. Ponieważ art. 70a wymienionej ustawy jest przepisem przejściowym i dostosowującym w ocenie organu odwoławczego interpretować należy go zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Materiał aktowy sprawy wskazuje, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną, przysługuje jej stosownie do art. 3 pkt 17 ustawy status osoby samotnie wychowującej dziecko. Wyrokiem sądu zostały zasądzone alimenty na rzecz małoletniego syna K., które wobec niemożliwości ich otrzymania i ściągnięcia od 2002 r. były wypłacane z funduszu alimentacyjnego do rąk B. G. jako ustawowej przedstawicielki małoletniego , potwierdza ten fakt zaświadczenie z dnia 19.04.2004r. wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...]. W miesiącu kwietniu 2004 roku wobec ukończenia przez niego 18 roku życia świadczenie to w kwocie 320 zł zostało wypłacone K. G. /zaświadczenie z ZUS [...] z dnia 19 kwietnia 2004 r. znak: [...]). W/w ustalenia w ocenie organu odwoławczego uzasadniają decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego w wysokości 70% świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca B. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu art. 70a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w zw. z art. 4, 6 ust. l, 12 i 3 pkt 3 tej ustawy i art. 32 i 71 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację jak w odwołaniu a nadto wyjaśniła, że przepis na który powołuje się organ orzekający w sprawie /art. 70a ust.1 ustawy/ nie definiuje pojęcia "osoby pobierającej świadczenie alimentacyjne" i w jej ocenie organ winien dokonać jego wykładni celowościowej a nie literalnej. W dalszej argumentacji podniosła , że pozbawienie rekompensaty rodziców samotnie wychowujących dzieci pełnoletnie uczące się narusza zasadę równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 konstytucji RP oraz zasadę uwzględniania w polityce społecznej Państwa dobra rodziny zapisaną w art. 71 ust. 2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzianych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje ; Skarga podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwana dalej P.p.s.a., a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. Sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną /art. 134 § 1 Ppsa/ stosując środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia /art. 135 Ppsa/. Poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję we wskazanym wyżej zakresie Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny sprawy jest niekwestionowany i sprowadza się do stwierdzenia , że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą syna K. ur. [...].1985 r, na rzecz którego wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 11 lutego 1997 r sygn. Akt [...] zostały zasądzone alimenty, a wobec niemożności ich wyegzekwowania wypłacane były od 2002 roku z funduszu alimentacyjnego przez ZUS Oddział [...] do rąk jego matki jako ustawowej jego opiekunki natomiast w miesiącu kwietniu zostały wypłacone do rąk K. wobec ukończenia przez niego 18 roku życia. Spór natomiast dotyczy wykładni przepisu art. 70a ust. l Ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą. Przepis ten został dodany ustawą dnia 30 lipca 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 192, poz. 1963), zamieszczony został w rozdziale 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. 2003 Nr 228, poz. 2255 ze zm./ zatytułowanym "Przepisy przejściowe i dostosowujące". Przepis w ust. l stanowi, iż osobie otrzymującej dodatek o którym mowa w art. 12, która do dnia 30 kwietnia 2004 r. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ustala się w okresie od dnia l maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. prawo do tego dodatku w wysokości 70 % przysługującego w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dodatek nie może być niższy niż 170 zł na dziecko albo 250 zł na dziecko, o którym mowa w art. 12 ust. 4. Organy orzekające w sprawie przyjęły literalną interpretację tego przepisu wykazując tym samym brak po stronie skarżącej spełnienia przesłanek w nim zawartych w szczególności nie pobrania przez nią w miesiącu kwietniu 2004 roku świadczenia alimentacyjnego z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna K. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że wprawdzie rola Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest ograniczona, sprowadza się do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, nie oznacza to jednak by wartości takie jak sprawiedliwość, słuszność, równość obywateli wobec prawa a nawet jego celowość nie miały znaczenia przy jego interpretacji . W ocenie Sądu rzeczywiste znaczenie spornego przepisu jest możliwe po dokonaniu jego wykładni nie tylko językowej jakiej dokonały organy orzekające w sprawie ale również wykładni celowościowej i systemowej, zważywszy jak słusznie zauważył organ II instancji w odpowiedzi na skargę, że wolą ustawodawcy stanowiąc w/w przepis było częściowe złagodzenie skutków likwidacji funduszu alimentacyjnego. Językowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że dodatek o jakim w nim mowa przysługuje osobie /matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka lub opiekunowi prawnemu dziecka, osobie uczącej się/, która do dnia 30 kwietnia 2004 roku pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Ustawa z dnia 18 lipca 1974 roku o funduszu alimentacyjnym /Dz.U. z 1991 r Nr 45 poz. 200 ze zm./ obowiązująca do dnia 30.IV.2004 roku zabezpieczała materialnie dzieci i inne osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych. Świadczenia alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego przysługiwały osobie, dla której alimenty zostały ustalone tytułem egzekucyjnym pochodzącym od sądu, jeżeli egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna całkowicie lub częściowo. Oznacza to, że uprawnienia do funduszu alimentacyjnego miały osoby wskazane w sądowym tytule egzekucyjnym. W sprawie będącej przedmiotem kontroli uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego ma syn skarżącej K. przyznane wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 11 lutego 1997 r sygn. akt [...]. Niemożliwość ich wyegzekwowania dała mu uprawnienia do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które to świadczenie do czasu jego pełnoletności pobierała matka tj. skarżąca jako prawna jego opiekunka. Natomiast po uzyskaniu przez niego pełnoletności on tego uprawnienia nie utracił a jedynie nastąpiła zmiana osoby do jego pobierania. Zgodzić się należy z argumentacją skarżącej, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "osoba pobierająca świadczenie alimentacyjne". Skoro w/w ustawy w swoich zapisach mają na celu zabezpieczenie materialne dzieci i osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, zatem zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w skardze, że przepis ten należy wykładać celowościowo która to argumentacja znajduje wsparcie także w wykładni systemowej według której najwyższe miejsce zajmują normy Konstytucji w tym przypadku norma wyrażona art. 32 ust. 1 Konstytucji /zasada równości wobec prawa/. Zdaniem Sądu treść zapisu w art. 70a ust.1 ustawy "osoba pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego" należy rozumieć zarówno rodziców, jak opiekunów dziecka, do rąk których wypłacane były świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci małoletnie, jak i rodziców i opiekunów, uczącego się dziecka pełnoletniego, któremu z racji pełnoletniości świadczenie z funduszu było w dacie ustalonej przepisem art. 70a ustawy (kwiecień 2004 r.) wypłacane do rąk własnych. Interpretacja w/w przepisu dokonana przez organ orzekający w sprawie, której to Sąd nie podziela prowadzi do pozbawienia rekompensaty rodziców samotnie wychowujących dzieci pełnoletnie uczące się a więc takie, których utrzymanie wymaga zwiększonych wydatków i jak prawidłowo podniesione zostało w skardze narusza zasadę równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 oraz zasadę uwzględniania w polityce społecznej Państwa dobra rodziny zapisaną w art. 71 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ przyzna skarżącej sporny dodatek mając na uwadze wskazaną interpretację przepisu art. 70a ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30.08.2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm./.