III SA/Wa 3051/05

WyrokWSA w Warszawie2006-01-10

Skład orzekający: Barbara Kołodziejczak-Osetek, Jolanta Sokołowska, Sylwester Golec

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wydana bez należytego wyjaśnienia przesłanek prawnych i faktycznych oraz bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, narusza przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że została ona wydana z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 10 § 1, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a.) oraz Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c PPSA). Naruszenia te polegały na braku należytego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, niewłaściwym uzasadnieniu prawnym, a także na braku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie rozważył zastosowania przepisów rozporządzenia dotyczącego umarzania składek, a także nie zbadał wyczerpująco sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Stan faktyczny
Skarżący zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, uzasadniając to trudną sytuacją materialną rodziny, chorobami oraz nieznajomością przepisów. ZUS odmówił umorzenia, wskazując na dochody skarżącego z dzierżawy gruntów i prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz możliwość zabezpieczenia zaległości hipoteką. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS, uznając, że sytuacja materialna skarżącego nie wypełnia warunków do umorzenia. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając błędną ocenę sytuacji faktycznej i zaniechanie dogłębnego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdzono, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, oraz zasądzono od Prezesa ZUS na rzecz skarżącego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na rzecz skarżącego kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] stycznia 2005 r. D. O. zwany dalej Skarżącym zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwany ZUS) z wnioskiem o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, wynikających z deklaracji rozliczeniowych za okres od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 30 września 2004 r. złożonych w oddziale ZUS w dniu 27 stycznia 2004 r. Swój wniosek Skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną swojej rodziny, wskazując jednocześnie, że spłata zadłużenia pozbawiłaby wszelkich środków do życia jego rodzinę. Niezależnie od powyższego Skarżący podniósł, że chwili obecnej jego rodzina utrzymuje się dzięki pomocy jego rodziców. Opisując swoją sytuację majątkową Skarżący dodatkowo wskazał na znaczne wydatki związane z leczeniem chorej na [...] żony oraz często chorujących dzieci. Skarżący podkreślił, że fakt nie opłacania składek nie był spowodowany złą wolą, lecz nieznajomością przepisów prawa. W konsekwencji przez okres 3 lat bezpodstawnie odprowadzał składki do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS), zamiast jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność do ZUS. Na potwierdzenie przedstawionych wyżej okoliczności Skarżący dołączył stosowne dokumenty. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie złożonego wniosku o umorzenie zaległych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] odmówił Skarżącemu umorzenia należności w łącznej kwocie 29.893,74 zł na: - Fundusz Ubezpieczenia Społecznego za okres VII 2001 r. - IX 2004 r. w łącznej kwocie 22.441,33 zł; - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres VII 2001 r. - IX 2004 r. w łącznej kwocie 5.906,94 zł; - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczenia Pracowniczych za okres VII 2001 r. - IX 2004 r. w łącznej kwocie 1.545,47 zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że według wywiadu majątkowego z dnia [...] lutego 2005 r. Skarżący jest rolnikiem, który w 2003 r. oddał posiadane grunty rolne w dzierżawę i osiąga z tego tytułu dochody. Jednocześnie Skarżący wraz z małżonką są właścicielami kilku nieruchomości, na których istnieje możliwość zabezpieczenia zaległości w postaci hipoteki przymusowej. Organ dodatkowo podniósł, że w latach 1997 - 2004 otrzymał z KRUS zasiłek rodzinny na dwoje dzieci. Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego dotyczących przewlekłych chorób żony i dzieci, organ podniósł, że Skarżący na potwierdzenie tych okoliczności nie przedstawił żądnych zaświadczeń. ZUS stwierdził, że jego należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w sprawie wnioskodawcy taka nieściągalność nie wystąpiła. Ponadto organ stwierdził, że należności z tytułu składek mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Pismem z dnia [...] maja 2005 r. D. O. zwrócił się do Prezesa ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesione zasadniczo zostały okoliczności wskazane we wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek i odsetek. Dodatkowo Skarżący wskazał, że - wbrew twierdzeniom organu - do wniosku o umorzenie załączył szereg dokumentów takich jak wezwania KRUS do zapłaty, zaświadczenia lekarskie i inne, obrazujące trudną sytuację materialną. Skarżący wskazał, że dochód z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego wyraża się kwotą 2 355,96 zł, zaś łączny roczny dochód z dzierżawienia gruntów i prowadzenia gospodarstwa wynosi 3.260,96 zł. Dochód ten stanowi źródło utrzymania czteroosobowej rodziny Skarżącego. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń Skarżący przedstawił następujące dokumenty: Zaświadczenie Nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. wydane przez Urząd Gminy w B., Zaświadczenie Nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. wydane przez Urząd Gminy w T., 2 wypisy z rejestru gruntów, Umowę dzierżawy z dnia [...] września 2003 r. wraz z aneksem do niej. Decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2005 r. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes ZUS podniósł, że według zaświadczenia z Urzędu Gminy w T. Skarżący osiąga z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,43 ha roczny dochód w wysokości 961,10 zł, zaś z zaświadczenia z Urzędu Gminy w B. wynika, że Skarżący posiada również gospodarstwo o powierzchni 4,65 ha. Z w/w gospodarstwa Skarżący w dniu [...].09.2003 r. oddał w dzierżawę na okres 3 lat 2,92 ha z czego osiągnął roczny przychód w kwocie 1.394,96 zł. Prezes ZUS, powołując się na zaświadczenie [...] z Urzędu Skarbowego w R., podniósł że z tytułu prowadzonej działalności za 2004 r. Skarżący uzyskał roczny przychód w kwocie 13.250,68 zł. Dodatkowo Prezes ZUS wskazał, że w okresie 01.04.1997 r. - 31.08.2000 r. i 01.11.2001 r. - 31.08.2004 r. Skarżący otrzymywał z KRUS zasiłek rodzinny. Według wyliczeń organu łączny, średni dochód Skarżącego wyniósł 16.411,74 zł plus zasiłek rodzinny. Zdaniem organu, który powołał się na informację z dnia [...].08.2005 r. uzyskaną z KRUS Placówka Terenowa w R. Skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik - z mocy ustawy w okresach: 31.07.1905 r. - 30.09.2000 r. 01.01.2001 r. - 30.06.2001 r. i 01.10.2004 r. do nadal. Jednocześnie, z uwagi na wyłączenie z ubezpieczenia w okresie 01.07.2001 r. - 30.09.2001 r. KRUS dokonał odpisu składek. Organ stwierdził, że nadpłata w kwocie 2.797,90 zł została zwrócona Skarżącemu za pośrednictwem poczty. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Prezes ZUS stwierdził, że sytuacja materialna Skarżącego nie wypełnia warunków koniecznych do umorzenia zadłużenia. Podniesione we wnioskach argumenty nie wnoszą niczego nowego do sprawy, nadal nic zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu, nieznajomość obowiązujących przepisów prawa nie może stanowić argumentu, przemawiającego za ciężką sytuacją finansowa, a tym sam umorzeniem należności wobec ZUS. W ocenie Prezesa ZUS, problemy zdrowotne, na które powoływał się Skarżący nie umożliwiły prowadzenie działalności gospodarczej oraz gospodarstwa, a z dołączonego zaświadczenia zdrowotnego nie wynika, iż choroba pociąga za sobą duże wydatki na lekarstwa. Nie można zatem przyjąć, że Skarżącemu brakuje środków pieniężnych na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych rodziny. Organ podkreślił, że mimo uzyskania środków z odpisu składek z KRUS, Skarżący nie wykazał woli spłaty choć części zadłużenia wobec ZUS. Zdaniem Prezesa ZUS osiągane przez Skarżącego dochody pozwalają na zawarcie dogodnego układu ratalnego. Na tę decyzje D. O. (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej błędną ocenę sytuacji faktycznej, w jakiej pozostawał i pozostaje Skarżący, przez zaniechanie dogłębnego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności, określających jego sytuacje życiową. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik Skarżącego wniósł o: - zmianę zaskarżonej decyzji i uznanie, iż zobowiązania skarżącego z tytułu obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne podlegają umorzeniu, - przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi 11 pism oraz dokumentów, - zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącego ocenił decyzję Prezesa ZUS jako wydaną pobieżnie, w oparciu o argumentację przedstawioną w decyzji ZUS z dnia [...] 04.2005 r., bez głębszej analizy sytuacji faktycznej, w jakiej pozostaje skarżący wraz z rodziną. Zdaniem pełnomocnika Skarżącego, Prezes ZUS nie wziął pod uwagę, że rodzina Skarżącego, składająca się z czterech osób korzysta z pomocy społecznej, w tym córka wieku szkolnym korzysta z darmowych obiadów szkolnych. W ocenie autora skargi powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że sytuacja rodzinna skarżącego jest wręcz katastrofalna. Odpowiadając na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje stanowisko zawarte zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga ma usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 39 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W oparciu o ten przepis Sąd rozpoznał niniejszą sprawę wychodząc poza granice zarzutów podniesionych w skardze. Sąd zważył, że instytucję umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne regulują przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 2 ust. 3b ustawodawca zawarł delegację dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, z uwzględnieniem ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Wykonując tę delegację Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej zwane Rozporządzeniem) określił dodatkowe przesłanki umarzania składek na ubezpieczenia społeczne. Na podstawie przepisu § 3 pkt 1 tego rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W realiach niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił, czy do skarżącego mają zastosowanie przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy powołanego Rozporządzenia. Organ w decyzji podnosi, że w sprawie skarżącego nie wystąpiła całkowita nieściągalność zaległych składek. Jednocześnie odnosi się również do sytuacji materialnej skarżącego, co może sugerować, że w stosunku do skarżącego ma jednak zastosowanie również przepis § 3 pkt 1 powołanego rozporządzenia. W tym miejscu należy wskazać, że postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a., o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie podstępowania administracyjnego. W art. 11 k.p.a. ustawodawca zawarł nakaz wyjaśnienia przesłanek, którymi organ kierował się przy wydawaniu decyzji. W ocenie Sądu do przesłanek tych zaliczają się również przepisy prawa, które mogą mieć zastosowanie w sprawach tej kategorii, do której zalicza się sprawa rozstrzygana przez organ w decyzji. W rozpoznanej sprawie organ wydał decyzję w przedmiocie umorzenia składek, do tego rodzaju spraw, jak już Sąd zaznaczył mogą mieć zastosowanie przepisy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz przepisy powołanego rozporządzenia. W zaskarżonej decyzji organ powołuje się jedynie na przepisy ustawy nie odnosząc się w ogóle do przepisów powołanego rozporządzenia, bez podania przyczyn takiego działania. Zdaniem składu orzekającego organ miał obowiązek wyjaśnić w decyzji skarżącemu czy w stosunku do niego mają zastosowanie przepisy rozporządzenia, a jeżeli przepisy te miały do niego zastosowanie, to organ powinien był wyjaśnić przesłanki do podjęcia rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji przy zastosowaniu tych przepisów, przez co należy rozumieć obowiązek wykazania czy zdaniem organu w sprawie skarżącego wystąpiły okoliczności, o których mowa w przepisach powołanego rozporządzenia, a jeżeli tak to czym organ kierował się odmawiając skarżącemu umorzenia składek. W zaskarżonej decyzji organ tego nie uczynił, co prawda organ odniósł się do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, jednakże nie wskazał w oparciu o jaki przepis prawa w tej sprawie rozważał te okoliczności. W zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie wskazuje przesłanek normatywnych do umorzenia składek, wskutek czego decyzja ta pozbawiona jest uzasadnienia prawnego. Za uzasadnienie prawne zaskarżonej decyzji nie może być uznane wskazanie przez organ, że decyzja od której wniesiono środek odwoławczy w wyniku, którego wydana została zaskarżona decyzja zawierała rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 3 i 3a u.s.u.s. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia prawnego decyzji, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Umorzenie składek należy do kategorii spraw rozstrzyganych decyzją uznaniową. W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji uznaniowej odgrywa fundamentalne znaczenie, gdyż organ wydając decyzję uznaniową podejmuje jedno z kilku dopuszczalnych rozstrzygnięć danej sprawy i żeby możliwa była ocena zasadności tego rozstrzygnięcia, winno być ono w sposób szczegółowy uzasadnione. Nie może być uznane za spełniające powyższe wymogi, a w szczególności za wyczerpujące, uzasadnienie ograniczające się w istocie do zdawkowo wyrażonego poglądu, że "argumenty podnoszone przez skarżącego nie wnoszą niczego nowego do sprawy, nadal nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności". Skarżący w toku postępowania przedłożył istotne jego zdaniem dowody i podniósł określone okoliczności. Prezes Zakładu odniósł się jednak wybiórczo do indywidualnej sytuacji Skarżącego, opisanej przez niego w składanych wnioskach i dokumentach. W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że skarżący i jego żona osiągają dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, dzierżawy i zasiłku rodzinnego, jednakże skoro uznał, że przy rozstrzyganiu tej sprawy należało ocenić możliwości płatnicze skarżącego i jego żony, to winien był ocenić wszystkie okoliczności sprawy związana z tą kwestią. Z akt sprawy wynika, że na skarżący ponosi wydatki związane z utrzymaniem dwojga często chorujących dzieci w wieku szkolnym oraz bezrobotnej żony, a zatem ażeby ocenić wpływ obowiązku spłaty składek na egzystencję skarżącego i jego najbliższej rodziny należało zbadać ile środków pieniężnych skarżący przeznacza na bieżące wydatki, w tym na regulowanie zobowiązań wobec Skarbu Państwa. W rozpoznanej sprawie organ tego nie uczynił przez co naruszył przepis art. 7 k.p.a. w zakresie w jakim norma ta nakłada na organ obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Sąd zwraca uwagę, że fakt nie powołania się w toku postępowania odwoławczego na nowe okoliczności, czy też nie przedstawienia nowych dowodów nie może być z góry postrzegany jako uniemożliwiający wydanie odmiennego niż poprzednio rozstrzygnięcia. W żadnym razie nie zwalnia też organu odwoławczego z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy w tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma bowiem obowiązek ponownie rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, bez względu na to, czy zakres tego materiału uległ zmianie na etapie postępowania toczącego się po wydaniu decyzji w pierwszej instancji, czy też w tym względzie pozostał bez zmian. W myśl powołanego już art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. W niniejszej sprawie nie został on dopełniony. Oznacza to, że skarżący nie tylko nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a., a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa. Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez organ z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 k.p.a. ma wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. Zdaniem Sądu, jeżeli nawet organ prowadzący postępowanie może przypuszczać, że okoliczności, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, a ustalone w toku postępowania dowodowego, znane są stronie, to nie jest to równoznaczne z jej świadomością, iż będą one uwzględniane przy podejmowaniu decyzji. Także z tego względu istotne jest umożliwienie jej zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania w sprawie niniejszej jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych w art. 10 k.p.a. nie wywiązały się organy obu instancji. Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji. Rzeczą Sądu jest ocena, czy w konkretnej sprawie takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. inne niż dające postawę wznowienia naruszenie przepisów postępowania skutkuje uchyleniem decyzji lub postanowienia organu administracji tylko wtedy, gdy wpływ taki mieć mogło. Jednakże możliwość dokonania takiej oceny przez Sąd w żadnym razie nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku wypełnienia dyspozycji art. 10 § 1 k.p.a. Mając na uwadze całokształt okoliczności faktycznych i prawnych należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 10 § 1, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 3 u.p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło