VI SA/Wa 2169/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Asesor WSA Andrzej Kuna Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2006r. sprawy ze skargi s. c. "G." na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2005r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2004r. 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego solidarnie na rzecz skarżących [...] kwotę 815 (osiemset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dnia [...] maja 2004r. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w P. na drodze krajowej nr [...] poddał kontroli drogowej pojazd nr rej. [...] marki [...] z przyczepą nr rej. [...] marki [...] będący własnością M. M. W protokole kontroli jako nazwę przedsiębiorstwa dokonującego przewozu wpisano G. spółka cywilna. Jak wynika z protokołu i dokumentu WZ /wydanie zewnętrzne/ samochód jechał pusty z W. do R. po rozładunku pomidorów dostarczonych odbiorcy przez "G." spółka cywilna- Zakład R. Stwierdzono, że kierowca "nie okazał wypisu z zaświadczenia na wykonywanie przewozu na potrzeby własne przez firmę G. s.c." oraz brak pełnych danych na wykresówce z dnia [...] maja 2004r. Protokół został podpisany bez zastrzeżeń przez kierowcę M. N. pracownika spółki. W toku kontroli kierowca okazał umowę spółki cywilnej z dnia [...] stycznia 1996r. podpisaną przez [...], z której wynika, że wspólnicy zawiązali spółkę cywilną dla realizowania wspólnego celu gospodarczego tj. kontynuowania prowadzenia "G.", w skład którego wchodzą Gospodarstwo Ogrodnicze S., Zakład Ogrodniczy "B." S. i Zakład Ogrodniczy R.. Okazano też nadany gospodarstwu nr NIP dla celów identyfikacji podatkowej oraz REGON dla celów statystycznych. W toku postępowania wspólnik M. M. wyjaśnił, że spółka cywilna nie podlega rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, a jej działalność polega na uprawie warzyw i specjalnych roślin, a taka działalność nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 1999r. prawo działalności gospodarczej /Dz.U. nr 101 z 1999r. poz. 1178 z późn. zmianami/, a zatem zgodnie z art.33 ust.2 p.2 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym /Dz.U. nr 125 z 2001r. poz.1371/ wspólnicy nie mają obowiązku posiadania zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne, który to obowiązek nie dotyczy przewozu na potrzeby własne w zakresie działalności wytwórczej w rolnictwie. Wyjaśnił też zapisy na wykresówkach. Decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w P. 1/ powołując się na art.92 ust.1 p.2 i 6 oraz 92 ust.4 oraz lp.1.11.11. ust.2 załącznika do ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym /Dz.U. nr 125 z 2001r. poz. 1371 z późn. zmianami/ nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 150 zł za brak pełnych danych na okazanej do kontroli wykresówce oraz 2/ powołując się na art.92 ust.1 i 4, art.33 ust.1, art.33 ust.3a, art.33 ust.3b cytowanej wyżej ustawy i l.p. 1.1.7. załącznika do tej ustawy nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 2000 zł za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez posiadania wymaganego zaświadczenia o wykonywanie przewozów na potrzeby własne. Od tej decyzji w części dotyczącej kary 2000 zł za brak zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne odwołali się skarżący wnosząc o jej uchylenie i wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności. Wskazali, że są rolnikami i prowadzą działalność w zakresie uprawy warzyw oraz uprawy warzyw specjalnych i roślin ogrodniczych. Zgodnie z art. 33 ust.2 p.2 ustawy o transporcie drogowym obowiązek posiadania zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne nie dotyczy osób nie będących przedsiębiorcami – rolników w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 1998r. nr 7 poz.25 z późn. zmianami/. Wyjaśnili, że wszyscy mają wymagany status rolników na dowód czego dołączyli dwa zaświadczenia z KRUS dotyczące B. M. i M. M.- właściciela samochodu podnosząc, że pozostałe zaświadczenia złożą w terminie późniejszym, gdyż nie mogą ich otrzymać w tak krótkim czasie. Wskazali, że działalność pod nazwą "G." spółka cywilna prowadzą wszyscy wspólnicy będący rolnikami, sama spółka cywilna jest tylko stosunkiem cywilnoprawnym wywołującym skutki między wspólnikami, a nie erga omnes. Związanie umową spółki cywilnej nie powoduje utraty statusu rolnika przez poszczególnych wspólników. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004r. Główny Inspektor Transportu Drogowego wstrzymał rygor natychmiastowej wykonalności co do kary 2000 zł. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] sierpnia 2005r. /data decyzji sprostowana postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005r./ nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie kwestionowanej kary. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art.138 § 1 p.1 KPA, art.33 ust.1, art. 87 ust.2 i art.92 ust.1 cytowanej wyżej ustawy o transporcie drogowym oraz lp.1.1.7. załącznika do tej ustawy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art.6 p.1 cytowanej wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a następnie powołując się na art.4 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej /Dz.U. nr 173 z 2004r. poz.1807/ wskazał, że przedsiębiorcami są także wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Uznał, że działalność rolnicza, jeżeli jest wykonywana zarobkowo, a nie tylko na potrzeby własne, jest działalnością gospodarczą. Rolnicy prowadzący działalność wytwórczą w rolnictwie, do której nie mają zastosowania przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, są według Głównego Inspektora przedsiębiorcami, bo pracują zarobkowo dla osiągnięcia zysków. Wspólnik spółki cywilnej nie jest przedsiębiorcą, ale jest podmiotem uznanym za przedsiębiorcę w zakresie wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, zatem rolnicy – wspólnicy spółki cywilnej powinni być traktowani jak przedsiębiorcy w kwestii obowiązku posiadania zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne. Powołał także poglądy doktryny, że rolnicy powinni być uznani za przedsiębiorców. Tę decyzję skarżący zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Podnieśli, jak w odwołaniu, że nie są przedsiębiorcami, o których mowa w art.3 ust.2 p.3 ustawy o transporcie drogowym, tylko rolnikami w rozumieniu przepisów cytowanej wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zatem zgodnie z art.33 ust.2 p. 2 ustawy o transporcie drogowym nie dotyczy ich obowiązek posiadania zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne. Powołali się też na art.3 cytowanej wyżej ustawy prawo działalności gospodarczej z 1999r., z którego wynika, że ustawodawca nie uznaje za przedsiębiorców osób prowadzących działalność wytwórczą w rolnictwie. Podniósł także, że rozbieżności w poglądach doktryny czy rolnicy mogą być uznawani za przedsiębiorców nie upoważniają do przyjęcia, że rolnicy są przedsiębiorcami i nakładania kary pieniężnej za brak zaświadczenia jak na przedsiębiorców, na których ciąży ten obowiązek. Wskazali, że umowa spółki cywilnej nie odbiera im statusu rolników oraz podnieśli, że nie reguluje ich sytuacji nowa ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, która weszła w życie 21 sierpnia 2004r. a więc już po kontroli w dniu [...] maja 2004r., tylko ustawa prawo działalności gospodarczej z 19 listopada 1999r. obowiązująca w dacie kontroli. Główny Inspektor Transportu Drogowego, w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i wskazał, że skarżący założyli spółkę, której cel jest gospodarczy, zatem ich działalność jest działalnością gospodarczą, a nie działalnością wytwórczą w rolnictwie. Skarżący posiadając "przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym" nie są posiadaczami gospodarstwa rolnego w rozumieniu art.53 3. KC. Działalnością rolniczą jest tylko działalność wytwórcza, a nie handel, zaś skarżący wieźli sprzedany towar, o czym świadczy faktura. Przedmiot handlu należał do spółki, a nie do rolników. Działalność, której przedmiotem jest zarobkowy obrót towarami ogrodniczymi nie może być uznana za działalność wytwórczą w rolnictwie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270- dalej zwaną p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując w ten sposób zaskarżone decyzje Sąd stwierdził naruszenie prawa, skarga jest więc uzasadniona. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że na potrzeby wymierzenia kary administracyjnej ocena statusu skarżących powinna być dokonana w świetle przepisów prawa obowiązujących w dacie kontroli na drodze tj. dnia [...] maja 2004r., gdyż tylko z takim stanem prawnym mogli się oni liczyć podejmując kontrolowany przewóz. W tej dacie obowiązywała cytowana wyżej ustawa 19 listopada 1999r. prawo działalności gospodarczej. W świetle art.3 tej ustawy, jej przepisów nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. Jak z tego wynika do działalności prowadzonej przez skarżących tj. do ogrodnictwa nie stosuje się w ogóle przepisów ustawy o działalności gospodarczej. To oznacza, że skarżący ani działając w pojedynkę, ani też związani umową spółki cywilnej nie byli przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy prawo działalności gospodarczej, gdyż art.2 ustawy, jak i wszystkie inne jej przepisy, także te definiujące przedsiębiorcę, nie miały zastosowania do wskazanej wyżej działalności wytwórczej w rolnictwie – ogrodnictwa. Na marginesie wskazać należy, że cytowana wyżej nowa ustawa z 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej w art.3 powtarza to uregulowanie. Przedmiot działalności skarżących /rolnictwo/ sprawiał więc, że stanowili oni podmioty niebędące przedsiębiorcami. Dalej zważyć należy, że zgodnie z art.1 ust.1 p.3 i p.4 ustawy o transporcie drogowym przewozy drogowe niebędące transportem drogowym są także regulowane przepisami tej ustawy. Z mocy art.3 ust.2 p.3 ustawy o transporcie drogowym, przewóz wykonywany przez podmioty niebędące przedsiębiorcami jest traktowany jako niezarobkowy przewóz drogowy-przewóz na potrzeby własne, w rozumieniu art.4 p.4 ustawy o transporcie drogowym, po spełnieniu warunków przewidzianych tym przepisem. Zgodnie z art.33 ust.1 ustawy o transporcie drogowym przewozy na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej. Zgodnie z art.33 ust.2 p.2 obowiązek uzyskania zaświadczenia nie dotyczy w ogóle przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, o których mowa w art.3 ust.2 p.3. Do tej grupy podmiotów niebędących przedsiębiorcami należą rolnicy, a wynikało to jak wykazano wyżej, z ustawy prawo działalności gospodarczej i wynika obecnie z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Gdy chodzi o działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, to ustawa o transporcie drogowym stawia warunek dodatkowy: zwolnienie z obowiązku posiadania zaświadczenia dotyczy tylko rolników w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 1998r. nr 7 poz.25 z późn. zmianami/. W tym stanie rzeczy jest oczywiste, że przy badaniu istnienia obowiązku posiadania zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne postępowanie administracyjne powinno ustalić, czy kontrolowany przewóz był wykonywany przez rolnika w rozumieniu cytowanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz czy jest elementem działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. Z materiału zgromadzonego w sprawie niniejszej ustalono, że przewóz był wykonywany przez producenta pomidorów z gospodarstwa ogrodniczego do odbiorcy. Należy uznać, że w sytuacji, gdy przewóz wykonuje, jak w sprawie niniejszej, sam producent to przewóz ten jest elementem działalności wytwórczej w rolnictwie, bowiem odstawienie przez rolnika wyprodukowanych warzyw do odbiorcy jest elementem tej działalności. Przedmiotowo wskazany przewóz był więc elementem działalności wytwórczej w rolnictwie dotyczącej ogrodnictwa. Rozważania organu na temat zarobkowego charakteru działalności rolniczej i rozgraniczenia podejmowania jej z chęci zysku lub na potrzeby własne, należy uznać za dowolne i nie mające żadnego związku ze sprawą, wobec definicji ustawowej działalności gospodarczej zawartej w ustawie prawo działalności gospodarczej, wyłączającej z tego pojęcia rolnictwo. Na koniec rozważyć należy, czy dokonujący przewozu należeli do grupy podmiotów zwolnionych z obowiązku posiadania zaświadczenia tj. czy byli rolnikami w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznych rolników i jaki wpływ na ich status miało zawiązanie spółki cywilnej. Jak wynika z akt przynajmniej dwoje ze wspólników spółki cywilnej tj. M. i B. M. byli rolnikami w rozumieniu wskazanej ustawy. Co do pozostałych wspólników okoliczność ta, z naruszeniem art.77 § 1 KPA, mimo przewlekłości postępowania, nie została ustalona, co nie powinno jednak wpłynąć na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej. W ocenie Sądu fakt zawiązania spółki cywilnej, która ustanawia stosunek zobowiązaniowy między wspólnikami i powoduje uzyskanie podmiotowości prawnej w dziedzinie prawa podatkowego nie wpływa na status zawodowy wspólników. Każdy z nich pozostaje rolnikiem, zawiązanie spółki nie wpływa na ich ubezpieczenie społeczne, a w szczególności zawiązanie spółki cywilnej nie powoduje, że wspólnicy przestają być rolnikami, a stają się przedsiębiorcami, co wynika wprost z art.6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Rolnicy zawiązujący spółkę cywilną celem wspólnego prowadzenia działalności rolniczej /ogrodnictwa/ nadal pozostają rolnikami i brak podstaw prawnych do uznania, że ich status ulega zmianie. Mogą więc nadal korzystać z przywilejów, które ustawa o transporcie drogowym przyznała rolnikom. W tym stanie rzeczy uznać należy, że organ naruszył prawo materialne: art.6 p.1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art.3 ustawy prawo działalności gospodarczej i art. 33 ust.2 p.2 ustawy o transporcie drogowym błędnie przyjmując, iż skarżący nie mają statusu rolników, są przedsiębiorcami, a przewożąc swoje ziemiopłody nie prowadzą działalności wytwórczej w rolnictwie i ciąży na nich obowiązek posiadania zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne. W istocie rzeczy skarżący nie byli przedsiębiorcami, byli rolnikami, dokonywany przewóz był elementem działalności wytwórczej w rolnictwie, i nie był obciążony obowiązkiem posiadania zaświadczenia. Brak istnienia obowiązku posiadania zaświadczenia powoduje, że nałożenie kary za jego niewykonanie również nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 92 ust.1 i ust.4 ustawy o transporcie drogowym oraz lp.1.1.7 załącznika do tej ustawy. Ze wskazanych wyżej względów stosownie do art. 145 § 1 p.1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1270/ Sąd orzekł jak w sentencji i uchylił obie decyzje. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 i 205 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust.2 p.1 lit.a w związku z § 6 p.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej /Dz.U. nr 163 z 2002r. poz. 1349 z późn. zmianami/ i zasądził kwotę 200,00 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego, kwotę 600,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz 15,00 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. O niewykonywaniu uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art.152 p.p.s.a.