II SA/Wa 2141/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Asesor WSA - Przemysław Szustakiewicz Asesor WSA - Jarosław Trelka Protokolant - Łukasz Pilip po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2006 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E. Z., pełnomocnika ustawowego małoletniego N. H. (ur. [...] marca 2000 r.), powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla jej syna renty rodzinnej w drodze wyjątku po jego zmarłym w dniu [...] sierpnia 2004 r. ojcu C. H. (ur. [...] października 1978 r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły ojciec dziecka skarżącej nigdy nie był ubezpieczony w rozumieniu ustawy. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 pkt 13 ustawy, za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom rentowym i emerytalnym, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Zatem ojciec dziecka nie spełniał przesłanki dotyczącej ubezpieczenia. Ponadto skarżąca osiąga przychód z tytułu zatrudnienia i w związku z powyższym nie można uznać, że jej dziecko nie posiada niezbędnych środków utrzymania. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, E. Z. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podała, że ojciec dziecka nie miał możliwości podlegania w Polsce ubezpieczeniu społecznemu, jednakże łożył na utrzymanie swego syna. Ona sama natomiast straciła pracę i nie nabyła uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2005 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, E. Z. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i w uzasadnieniu przytoczyła zarzuty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodając jednocześnie, że powyższa decyzja jest niezgodna z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Stwierdził ponadto, że w sprawach z ubezpieczenia społecznego nie mają zastosowania zasady współżycia społecznego, a fakt przebywania nielegalnie w Polsce ojca dziecka i podejmowanie przez niego prac dorywczych, nie ma znaczenia w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że N. H. jest członkiem rodziny pozostałym po zmarłym ojcu C. H. Bezspornym również jest to, że nie może on podjąć pracy ze względu na wiek. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby do przyznania dziecku skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza powyższymi warunkami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że zmarły ojciec dziecka był ubezpieczony. Zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy, za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Stosownie zaś do treści art. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: 1) pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów, 2) osobami wykonującymi pracę nakładczą, 3) członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych, zwanymi dalej "członkami spółdzielni", 4) osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4, 5) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi, 6) posłami i senatorami pobierającymi uposażenie oraz posłami do Parlamentu Europejskiego wybranymi w Rzeczypospolitej Polskiej, zwanymi dalej "posłami i senatorami", 7) osobami pobierającymi stypendium sportowe, zwanymi dalej "stypendystami sportowymi", 7a) pobierającymi stypendium słuchaczami Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, 8) osobami wykonującymi odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, 9) osobami pobierającymi zasiłek dla bezrobotnych lub pobierającymi stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy, na które zostały skierowane przez powiatowy urząd pracy, zwanymi dalej "bezrobotnymi", 9a) osobami pobierającymi stypendium w okresie odbywania stażu lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na staż lub przygotowanie zawodowe, zwanymi dalej "osobami pobierającymi stypendium", 10) duchownymi, 11) żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego oraz żołnierzy pełniących okresową służbę wojskową, 12) osobami odbywającymi służbę zastępczą, 18a) funkcjonariuszami Służby Celnej, 19) osobami przebywającymi na urlopach wychowawczych lub pobierającymi zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, 20) osobami pobierającymi świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osobami pobierającymi zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia, a także osobami pobierającymi wynagrodzenie przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie, wynikające z odrębnych przepisów lub układów zbiorowych pracy, 21) osobami pobierającymi świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia. Natomiast w myśl art. 7 powyższej ustawy, prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przysługuje: 1) małżonkom pracowników skierowanych do pracy w przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i w innych misjach specjalnych za granicą, w instytutach, ośrodkach informacji i kultury za granicą, 2) osobom, które z powodu sprawowania opieki nad członkiem rodziny spełniającym warunki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 i 2, 3) obywatelom polskim wykonującym pracę za granicą w podmiotach zagranicznych oraz obywatelom polskim wykonującym pracę w podmiotach zagranicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli podmioty te nie posiadają w Polsce swojej siedziby ani przedstawicielstwa, 4) studentom oraz uczestnikom studiów doktoranckich, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu, 5) alumnom seminariów duchownych, nowicjuszom, postulantom i juniorystom do ukończenia 25 roku życia, 6) odbywającym na podstawie nieodpłatnych umów cywilnoprawnych staż adaptacyjny wnioskodawcom - obywatelom państwa członkowskiego Unii Europejskiej w postępowaniu w sprawie uznania kwalifikacji do wykonywania zawodu regulowanego lub działalności regulowanej - w rozumieniu odpowiednio przepisów o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych lub przepisów o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do podejmowania lub wykonywania niektórych działalności. W rozpoznawanej sprawie bezspornym tymczasem jest, że zmarły ojciec dziecka w myśl powyższych przepisów, nie był osobą ubezpieczoną, bowiem przebywając na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie podlegał on ubezpieczeniu emerytalnemu, ani też rentowemu. Stąd też brak owej przesłanki, uniemożliwia przyznanie dziecku skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po jego zmarłym ojcu. Ponadto w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Jak wynika z pisma ZUS Oddział w B., Inspektorat w H. z dnia [...] listopada 2005 r., skarżąca w toku toczącego się postępowania administracyjnego, była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy i jej wynagrodzenie, jak podała w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2005 r. wynosiło 849 zł. Analizując powyższe nie sposób zakwestionować, że sytuacja bytowa i materialna małoletniego N. H. jest trudna, a środki, którymi dysponuje skarżąca na jego utrzymanie, mogą nie wystarczać na zaspokojenie wszystkich potrzeb. Jednak przepis art. 83 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Tymczasem skarżąca posiada stałą pracę, osiągając miesięczne wynagrodzenie w wysokości gwarantującej pokrycie niezbędnych wydatków małoletniego dziecka. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. Fakt ten może natomiast uzasadniać starania obliczone na uzyskanie stosownych świadczeń z tytułu pomocy społecznej. Tytułem uzupełnienia godzi się w tym miejscu dodać, że w sprawach z ubezpieczeń społecznych nie mają zastosowania zasady współżycia społecznego. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organ administracji w zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.