IV SA/Wr 221/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Asesor WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2006r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wydania prawa jazdy kategorii A, B, C i odmowy wydania tego dokumentu w zakresie kategorii E do C, E do B oraz T I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu E. Ł. kwotę 240 /dwieście czterdzieści/ zł od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – tytułem nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu sądowym. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r., nr [...], po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania S.K. od decyzji Starosty P. Nr [...]z dnia [...]roku w przedmiocie wydania prawa jazdy kategorii A, B, C i odmowy wydania tego dokumentu w zakresie kategorii E do C, E do B oraz T - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W motywach uzasadnienia stwierdzono, że wnioskiem z dnia [...] roku S. K. zwrócił się do Starosty P.o ustawową wymianę prawa jazdy kategorii ABCET. Do wniosku dołączył kserokopię prawa jazdy nr [...]wydanego w dniu [...]r. przez Urząd Gminy w R.. Z dokumentu tego wynikało, że wnioskodawca posiada uprawnienia w zakresie wskazanych przez niego kategorii. Decyzją z dnia [...]roku Starosta P. wydał S.K. prawo jazdy w zakresie kategorii: A, B, C, odmawiając równocześnie wydania tego dokumentu w zakresie pozostałych kategorii tj. E do C i E do B oraz T. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji stwierdził, że obowiązujące w 1991r tj. w dacie wydania stronie przez Urząd Gminy w R. prawa jazdy z kategorią E i T, przepisy warunkowały uzyskanie prawa jazdy tych kategorii między innymi od złożenia egzaminu w zakresie obowiązującego programu. Wskazał ponadto, ze posiadacze kategorii E do C nie nabywali automatycznie kategorii T. Mogli jedynie korzystać z uprawnień tej kategorii tj. kierować ciągnikami rolniczymi z przyczepami, co nie jest tożsame z samodzielnym posiadaniem tego uprawnienia. W związku z tym, że w aktach kierowcy brak jest dokumentów potwierdzających zdanie egzaminu w powyższym zakresie Starosta uznał, iż S. K. nie posiada uprawnień w zakresie kategorii E i T i odmówił ich wydania. Nie dał też wiary oświadczeniu wnioskodawcy, że uprawnienia tych kategorii nabył w [...] r. po złożeniu wniosku o ich wydanie, ponieważ fakt ten nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Informacje podane w oświadczeniu są sprzeczne z dokumentami zawartymi w aktach kierowcy. Wynika z nich bowiem, że ubiegając się o wydanie wtórnika dokumentu w [...]r. podał numer utraconego dokumentu z [...] r. co oznacza, że w tym okresie nie wydawano innego. W złożonym w dniu [...]r. odwołaniu S.K. stwierdził, iż uprawnienia w zakresie kategorii E i T uzyskał w [...] lub w [...]r. na podstawie zaświadczenia o zdobytej praktyce jako kierowca pojazdów samochodowych o ładowności powyżej 3,5 t. Do odwołania dołączył kserokopię tego zaświadczenia, z której wynika, że w okresie od [...]r. do [...]r. pracował na stanowisku zaopatrzeniowca - kierowcy na samochodzie Star [...]o ciężarze powyżej 3,5 ton. Stwierdził ponadto, że po trzydziestu latach od tamtego zdarzenia nie pamięta szczegółów i okoliczności wymiany prawa jazdy na nowe kategorie. Kolejnej wymiany prawa jazdy dokonał w [...]r. po tym jak posiadane dotychczas zostało zniszczone podczas prania bielizny. Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zbadało akta sprawy oraz zaskarżoną decyzję stwierdzając, co następuje: Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 29 kwietnia 2002 roku w sprawie wymiany prawa jazdy /Dz.U. Nr 69, poz. 640 ze zm./ wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 150 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku-Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. z 2003r. Nr 58, poz. 515/ - wymiany praw jazdy dokonuje się na wniosek osoby uprawnionej do kierowania pojazdami. Zgodnie z § 5 ust 2 cyt. rozporządzenia z dnia 29 kwietnia 2002 roku organ dokonujący wymiany obowiązany jest do stosowania zasad i trybu postępowania określonego w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2004 roku. Zgodnie z § 7 ust. 1 tego rozporządzenia organ przeprowadza weryfikację dokumentów obejmującą między innymi sprawdzenie zgodności danych z ujętymi w prowadzonej ewidencji kierowców danymi w zakresie posiadanych uprawnień i zakazów oraz orzeczeń lekarskich stwierdzających istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Dalsza analiza przepisów tego rozporządzenia wskazuje, że negatywna weryfikacja dokumentów nakłada na organ stosownie do § 7 ust. 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia obowiązek odmowy wydania prawa jazdy. Obowiązujące w 1981 i 1982 roku (tj. w dacie nabycia uprawnień kategorii E, T wskazanej przez stronę w odwołaniu) przepisy rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1968 roku (Dz.U. Nr 27, poz. 183 z późn. zm.) w § 198 ust. 1 stanowiły, że prawo jazdy kategorii E może otrzymać osoba, która odbyła co najmniej 1 rok praktyki jako kierowca mający prawo jazdy kategorii C lub D. Oznaczało to, że kierowca który posiadał te kategorie mógł uzyskać prawo jazdy kategorii E bez odbycia przeszkolenia i bez zdawania egzaminu. Aby jednak uzyskać dokument prawa jazdy z tą kategorią należało zgodnie z punktem 1 załącznika nr 2 do cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 20 lipca 1968r. wnieść do właściwego do spraw komunikacji organu prezydium powiatowej rady narodowej podanie na druku wg ustalonego wzoru i dołączyć wymagane dokumenty. Przepisy rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 13 października 1983 r. w sprawie kierowców pojazdów silnikowych (Dz. U. Nr 59, poz. 269 ze zm.), które weszły w życie z dniem 1 stycznia 1984r. i zastąpiły dotychczas obowiązujące rozporządzenie z dnia 20 lipca 1968 r. nie przewidywały już możliwości uzyskania prawa jazdy kategorii E bez złożenia egzaminu w zakresie obowiązującego programu. Z kolei § 200 ust. 2 rozporządzenia z dnia 20 lipca 1968 r. stanowił, że prawo jazdy kategorii T może otrzymać osoba, która odpowiada warunkom określonym w § 194 ust. 2 pkt 2-5 oraz ukończyła kurs programowy lub posiada ukończoną szkołę rolniczą, której program nauczania obejmuje nauczanie w celu uzyskania prawa jazdy kategorii T, albo posiada ukończony kurs traktorzysty. W ust. 3 tego paragrafu określono ponadto uproszczone warunki uzyskiwania prawa jazdy tej kategorii przez rolników oraz członków ich najbliższej rodziny. Jednakże i w tym przypadku konieczne było posiadanie umiejętności kierowania ciągnikiem nabyte w ośrodku szkolenia kursowego kierowców lub traktorzystów oraz zdanie egzaminu sprawdzającego kwalifikacje. Warunki, które musiała spełnić osoba ubiegająca się o prawo jazdy kategorii T określone w § 194 ust. 2 pkt 2 - 5, to: wykształcenie co najmniej w zakresie szkoły podstawowej, odpowiedni stan zdrowia stwierdzony przez społeczny zakład służby zdrowia, znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy, w szczególności w razie urazu głowy, złamania i zwichnięcia kończyn, krwawienia, krwotoku, ran, omdlenia, oparzenia oraz porażenia prądem elektrycznym, wykazanie się przed komisją egzaminacyjną posiadaniem kwalifikacji fachowych w zakresie programu egzaminacyjnego ustalonego przez Ministra Komunikacji. (§ 210) Zgodnie z § 210 cyt. rozporządzenia sprawdzenie kwalifikacji fachowych osób ubiegających się o prawo jazdy obejmowało sprawdzenie znajomości przepisów o ruchu drogowym, umiejętności kierowania pojazdem samochodowym i obsługi technicznej pojazdów w zakresie niezbędnym dla bezpieczeństwa jazdy. Z brzmienia przywołanych wyżej przepisów wynika, że nabycie uprawnień w zakresie kategorii T wymagało spełnienia warunków w nich określonych, w tym zdania egzaminu sprawdzającego kwalifikacje fachowe. Z akt sprawy nie wynika, aby S. K. kiedykolwiek ubiegał się o wydanie uprawnień w zakresie kategorii E. Brak jest bowiem stosownego podania, a także potwierdzenia odbioru dokumentu z tą kategorią. Oświadczeniu strony, jakoby otrzymał prawo jazdy z kategorią E, przeczy dodatkowo fakt, iż ubiegając się o wydanie wtórnika w [...] r. jako utracony dokument wskazał prawo jazdy wydane w [...] r. a więc z kategoriami ABC. Brak jest także dokumentów potwierdzających nabycie uprawnień w zakresie kategorii T. Strona wprawdzie wskazuje, iż nabyła je automatycznie przed [...] r. jako posiadacz uprawnień w zakresie kategorii E jednakże obowiązujące w tym czasie przepisy nie przewidywały takiej możliwości. Możliwość kierowania ciągnikami rolniczymi z przyczepami w sytuacji posiadania kat. C łącznie z E wprowadziła dopiero ustawa z dnia 1 lutego 1983r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 6, poz. 35) obowiązująca od 1 stycznia 1984 roku. Nie przekładało się to jednak, jak słusznie wskazał organ I instancji, na automatyzm uzyskania kategorii T jako samodzielnego uprawnienia. W związku z tym, pomimo twierdzeń odwołującego, że uprawnienia w zakresie kategorii E i T nabył zgodnie z przepisami brak jest podstaw do ich wydania. Przeprowadzone postępowanie w pełni wykazało, iż strona nie posiadała i nie posiada obecnie tych uprawnień. Przedłożone wraz z odwołaniem zaświadczenie potwierdzające roczną praktykę w kierowaniu pojazdami jako kierowca kategorii C nie może obecnie stanowić podstawy do wydania uprawnień w zakresie kategorii E. Aktualnie obowiązujące przepisy prawne nie przewidują takiej możliwości nawet w sytuacji posiadania dokumentu z tą kategorią. Fakt błędnego wydania prawa jazdy przez uprawniony organ nie uprawnia jednak do ponownego jego uzyskania. Wskazać należy przy tym, że negatywna weryfikacja dokumentów nakłada na organ wydający prawo jazdy - zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 4 a cyt. rozporządzenia z dnia 21 stycznia 2004 roku - obowiązek odmowy wydania prawa jazdy. Rozwiązania prawne przyjęte w obowiązujących aktach prawnych dają organom wydającym uprawnienia do kierowania pojazdami pełne podstawy do działania w celu kontroli posiadanych przez kierowców uprawnień i eliminacji dokumentów wadliwych prawnie, nawet w sytuacji wydania ich przez uprawnione organy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. K. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o wstrzymanie jej wykonania. Szczegółowo opisał poszczególne etapy zdobywania uprawnień w zakresie każdej z posiadanych kategorii prawa jazdy. Wskazał między innymi, że uprawnienia w zakresie kategorii A, B, C otrzymał po ukończeniu szkoły samochodowej w [...]r. Następnie po zdobyciu odpowiedniej praktyki jako kierowca na samochodzie Star [...] o ciężarze pow. 3,5 tony wystąpił o wymianę posiadanego prawa jazdy kategorii A. B, C na nowe i uwzględniające kategorie E, T. Otrzymany wówczas dokument uległ zniszczeniu i w związku z tym ponownie wystąpił do Urzędu Gminy w R. o wydanie nowego prawa jazdy. Wydano mu więc kolejne prawo jazdy ze wszystkimi wskazanymi przez niego kategoriami. Strona twierdzi, że wynikały one z dokumentów będących w posiadaniu Urzędu Gminy w R.. W tej sytuacji skarżący uważa, że nie może ponosić odpowiedzialności i szukać zagubionych dokumentów, ponieważ posiadane uprawnienia nabył zgodnie z przepisami. Zauważa przy tym, że jego akta nie zawierają spisu ich zawartości oraz brak jest w nich dokumentów potwierdzających wydanie prawa jazdy. Do skargi dołączył ponadto oświadczenie Likwidatora Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P. M. N. z dnia [...]r., iż skarżący wielokrotnie prowadził samochód ciężarowy [...], m.in. we [...]r. w czasie choroby kierowcy etatowego, rachunek zakupu oleju napędowego z dnia [...]r., polecenie wyjazdu służbowego nr [...]w celu "spr. zaopatrzenia", do L. na czas: [...]r. do [...]r., polecenie wyjazdu służbowego nr [...]dla W. B. – kierowcy do L. na czas [...]r. do [...]r., pismo Zespołu Szkół Samochodowych i Budowlanych z dnia [...]r. informujące, że w latach [...]w Zasadniczej Szkole Samochodowej w G. prowadzona była nauka jazdy na kat. A, B, C, oraz że w dokumentacji archiwalnej szkoły brak jest listy osób uczęszczających na szkolenia z zakresu nauki jazdy w w.w. zakresie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Badając zaskarżoną decyzję pod kątem zgodności z prawem materialnym i procesowym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, by naruszała ona prawo. Organ podjął wymagane kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia i dokonał prawidłowej subsumpcji tegoż stanu pod obowiązujące przepisy prawa. Zasadnie przyjęto, że zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 29 kwietnia 2002r. w sprawie wymiany prawa jazdy, powołanego wyżej, przy wymianie prawa jazdy należy stosować zasady i tryb postępowania określone w przepisach rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2004r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami (Dz.U. nr 24, poz. 215 ze zm.). Przepis § 7 ust. 1 wymienionego rozporządzenia określa zakres czynności, które winien przeprowadzić organ w celu wydania lub odmowy wydania prawa jazdy. Poza sprawdzeniem poprawności i kompletności wypełnienia dokumentacji, weryfikuje się m.in. także zgodność danych z posiadanymi w prowadzonych aktach ewidencyjnych kierowców danymi w zakresie posiadanych uprawnień i zakazów, orzeczeń lekarskich stwierdzających istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami oraz orzeczeń psychologicznych o istnieniu lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami, o ile są one wymagane – jeżeli osoba posiada wcześniej wydane uprawnienie. W przypadku negatywnej weryfikacji dokumentów należy odmówić wydania prawa jazdy (§ 7 ust. 1 pkt 4 "a" rozporządzenia z 21.I.2004r.). Organy prawidłowo ustaliły, że w wypadku skarżącego wspomniana weryfikacja dokumentacji wypadła negatywnie. Skarżący oświadczył w odwołaniu, że uprawnienia w zakresie kategorii E i T uzyskał w [...] lub [...]r. Badając treść przepisów obowiązujących w tej dacie, t.j. rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1968r. w sprawie ruchu na drogach publicznych (Dz.U. nr 27, poz. 183 ze zm.) ustalono, że prawo jazdy kategorii E, bez odbycia przeszkolenia i bez zdawania egzaminu mogła uzyskać osoba, która odbyła co najmniej 1 rok praktyki jako kierowca posiadający prawo jazdy kategorii C lub D (§ 198 ust. 2 pkt 1), jednak pod warunkiem wniesienia do właściwego organu do spraw komunikacji podania na druku według ustalonego wzoru wraz z wymaganymi dokumentami (pkt 1 załącznika nr 2 rozważanego rozporządzenia). Przepisy rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 13 października 1983r. w sprawie kierowców pojazdów silnikowych (Dz.U. nr 59, poz. 269 ze zm.), które z dniem 1 stycznia 1984r. zastąpiły rozporządzenie z dnia 20 lipca 1968r. nie przewidywały już możliwości uzyskania prawa jazdy kategorii E bez złożenia stosownego egzaminu. Prawidłowo również ustalono, że prawo jazdy kategorii T mogła otrzymać osoba, która ukończyła kurs programowy szkolenia kierowców ciągników lub traktorzystów albo ukończyła szkołę państwową, której program nauczania obejmował szkolenie kierowców ciągników (§ 200 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia z 20.VII.1968r.), legitymowała się wymaganym wykształceniem, stanem zdrowia, znajomością zasad udzielenia pierwszej pomocy (art. 194 ust. 2 pkt 2-5), wykazała się przed komisją egzaminacyjną posiadaniem kwalifikacji fachowych w zakresie ustalonego programu egzaminacyjnego (§ 210). Z akt sprawy nie wynika, by skarżący kiedykolwiek ubiegał się o wydanie uprawnień w zakresie kategorii E, by złożył w tym zakresie stosowne podanie, a także potwierdził odbiór dokumentu z tą kategorią. Ubiegając się o wydanie wtórnika w 1991r. jako utracony dokument wskazał prawo jazdy wydane w 1974r., a więc z kategoriami ABC. Brak jest także dokumentów potwierdzających nabycie uprawnień w zakresie kategorii T. Obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały także możliwości automatycznego nabywania uprawnień w zakresie kategorii T przez ewentualnych posiadaczy uprawnień w zakresie kategorii E. Również ustawa z dnia 1 lutego 1983r. Prawo o ruchu drogowym, obowiązująca od 1 stycznia 1984r. nie przewidywała automatyzmu uzyskania kategorii T jako samodzielnego uprawnienia. W związku z powyższym, organy prawidłowo wywiodły, że zabrakło podstaw do wydania skarżącemu uprawnienia w zakresie kategorii E i T. Konstatacji tej nie mogły zmienić dostarczone przez skarżącego dokumenty potwierdzające praktykę skarżącego w zakresie kierowania samochodem ciężarowym, gdyż – jak zauważył organ – powyższe nie może obecnie stanowić podstawy do wydania uprawnień w zakresie kategorii E, nawet w wypadku posiadania dokumentu z tą kategorią. Ocenę stanu faktycznego sprawy nie mogły zmienić sugestie pełnomocnika skarżącego złożone podczas rozprawy, iż podczas wymiany przez skarżącego prawa jazdy w [...] r. w Urzędzie Gminy w R. zapewne przeprowadzono weryfikację prawidłowości zgromadzonej dokumentacji, skoro nie zgłaszano wówczas doń żadnych zastrzeżeń, zaś niektóre dokumenty z akt kierowcy mogły zaginąć w czasie ich przemieszczania w związku z reorganizacją Urzędu. Są to niepoddające się weryfikacji domniemania i przypuszczenia, które nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Podstawą taką może być tylko zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Natomiast, do zgłoszonych przez skarżącego podczas rozprawy zarzutów, iż brakujące w jego aktach kierowcy dokumenty zostały przez kogoś celowo wyłączone właściwa byłaby droga postępowania karnego wraz z przewidzianymi tam środkami weryfikacji ich zasadności. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 wymienionej wyżej ustawy w związku z § 14 ust. 2 "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).