I SA/Wa 991/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Jolanta Rudnicka Protokolant Piotr Kabała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 991/04 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że odwołanie J. W. z dnia [...] stycznia 2004 r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r., nr [...] o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa przez Gminę S. prawa własności m.in. zabudowanej świetlicą wiejską nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej S. w obrębie O., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] i opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] - zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego dla jego wniesienia, określonego w art. 129 § 2 kpa. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że Wojewoda [...] wskazując art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., decyzją z dnia 30 sierpnia 1991 r., nr GK.gw.8224/K/25/12/91, stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę S. prawa własności m.in. zabudowanej świetlicą wiejską nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej S., w obrębie O., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] i opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]. Powyższa decyzja z dnia [...] listopada 1991 r. została doręczona stronom tego postępowania w roku 1992 i wobec nie wniesienia środków odwoławczych stała się ostateczna. Od decyzji Wojewody [...] odwołanie w dniu [...] stycznia 2004 r. złożył J. W. W odwołaniu zakwestionował zasadność skomunalizowania nieruchomości objętej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r. Organ wskazał, że stronie (podmiotowi uważającemu się za stronę), która nie brała udziału w postępowaniu w pierwszej instancji i dowiedziała się o decyzji po upływie 14 dni od jej ogłoszenia lub doręczenia innym stronom, nie przysługuje już odwołanie. Z tego też względu organ odwoławczy nie znalazł podstaw do skutecznego przywrócenia terminu do jego wniesienia. Natomiast strona może rozważyć zasadność ewentualnego wzruszenia ostatecznej decyzji na zasadach określonych w rozdziałach 12 i 13 działu II kodeksu postępowania administracyjnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie złożył J. W. i wniósł o jej uchylenie. Wskazał, że decyzja jest sprzeczna z prawem i nie uwzględnia złożonych w sprawie dowodów z dokumentów. Skarżący podniósł, że skomunalizowana nieruchomość, na której była świetlica, należała do jego ojca, a została jedynie wynajęta ówczesnym władzom gromadzkim. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest w trzech płaszczyznach: kompetencyjnej (zbadanie, czy były podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia), procesowej i materialnoprawnej (zbadania, czy organy wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy). Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu administracyjnego. Stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej zwana ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w europejskiej kulturze prawnej ugruntowana jest zasada falsa demonstratio nocet, w myśl której decydujące znaczenie prawne ma istota sprawy, a nie jej oznaczenia (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 1996 r., sygn. akt K 25/95 - OTK ZU, nr 6. poz. 52 s. 498). Powyższa zasada odnosi się w całej rozciągłości do treści pisma skarżącego z dnia 14 stycznia 2004 r., nazwanego "odwołaniem" od decyzji "przysłanej" skarżącemu w dniu 6 stycznia 2004 r. Takie sformułowanie budzi wątpliwości co do jego treści. W tej sytuacji obowiązkiem organu administracyjnego prowadzącego postępowanie wyjaśniające było wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania powyższego żądania. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego dotyczy organu administracyjnego i obejmuje również ustalenie przez ten organ rzeczywistego żądania strony. Także obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa, wymaga wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wnoszonego przez stronę budzi wątpliwości (wyr. NSA z dnia 26 listopada 1999 r., I SA/Łd 1592/97, LEX nr 40547). Zasada prawdy obiektywnej dotyczy wszystkich postępowań jurysdykcyjnych, a więc prowadzonych przez organy obu instancji W niniejszej sprawie nie ustalono ani treści żądania, ani tego, czy pismo skarżącego mogło być odwołaniem od decyzji komunalizacyjnej. Podnieść przy tym należy, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r., nr [...] w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę S. własności nieruchomości położonej w O., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów obrębu O. jako działka nr [...] o pow. 0,03 ha, była - jak to stwierdził organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - decyzją ostateczną. Dlatego należało o skutkach prawnych takiej decyzji poinformować skarżącego i pouczyć go o środkach prawnych jej wzruszenia w postępowaniu nadzwyczajnym, pod warunkiem wszakże, że skarżącemu przysługiwały prawa strony w tym postępowaniu. Oznacza to, że organy obydwu instancji nie spełniły obowiązku wynikającego z art. 9 kpa. Wojewoda [...] ograniczył się do wykonania czynności techniczno-procesowej przesłania odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu, bez ustaleń dotyczących decyzji administracyjnej doręczonej skarżącemu po raz pierwszy w dniu 6 stycznia 2004 r. Nie wiadomo więc, na jakiej podstawie prawnej nastąpiło to "przysłanie", o którym mowa w podaniu, tym bardziej, że - jak stwierdził organ drugiej instancji - omawiana decyzja była ostateczna. Przedłożone akta administracyjne nie pozwalają sądowi na ocenę, czy to "przysłanie" decyzji rzeczywiście nastąpiło i na ocenę jego skutków prawnych. Termin do wniesienia odwołania biegnie bowiem odrębnie dla każde uprawnionego podmiotu, któremu doręczono (ogłoszono) decyzję. Zamiast tych ustaleń Wojewoda [...] w piśmie z dnia [...] stycznia 2004 r., skierowanym do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, przesłał pismo skarżącego jako odwołanie od swej prawomocnej decyzji z dnia [...] listopada 1991 r., nr [...]. W powyższym piśmie zawarto stwierdzenie, że decyzja ta została doręczona rodzicom skarżącego, czemu skarżący zaprzecza, wykazując aktem zgonu, że ojciec nie żyje od 1952 r. Z kolei z adnotacji na decyzji z dnia [...] listopada 1991 r. w jej rozdzielniku: "otrzymują" - nie ma wymienionych osób fizycznych jako jej adresatów. Wobec powyższego organ powinien ustalić, czy matka skarżącego i spadkobiercy jego ojca bądź też skarżący, brali udział w postępowaniu komunalizacyjnym, a jeżeli nie, to czy przysługiwał im przymiot strony w tym postępowaniu. Wymaga zwrócenia uwagi, iż w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że żadna ze stron biorących udział w postępowaniu nie skorzystała z prawa odwołania i z tej przyczyny decyzja w myśl art. 16 § 1 kpa stała się ostateczna. Odwołanie przysługuje tylko od decyzji nieostatecznych i przysługuje ono stronom postępowania oraz podmiotom, które mają interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa, lecz nie brały udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji i w terminie otwartym do złożenia odwołania odwołanie takie złożyły. Natomiast stronie, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu i dowiedziała się o wydaniu decyzji, gdy ta była już ostateczna, przysługuje wniosek na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Oznacza to, że podanie nazwane odwołaniem, które dotyczy decyzji ostatecznej ze swej istoty być nim nie może. Organ administracji publicznej może potraktować takie pismo jako wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, w sytuacji, gdy ustali, że wnioskodawca ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32 poz.191 ze zm.) w uczestniczeniu w tym postępowaniu i bez swej winy nie brał w nim udziału. Reasumując wskazać należy, że organy obydwu instancji nie poczyniły ustaleń co do istoty podania skarżącego. Ustalenie jego treści winno nastąpić na podstawie art. 63 § 2 i 3 oraz art. 128 kpa. Nie było zasadne traktowanie podania jako spóźnionego odwołania od ostatecznej decyzji. W rezultacie Wojewoda [...] naruszył przepisy art. art. 7, 129 § 1 i 2 oraz 133 kpa, gdyż wadliwie przeprowadził czynności poprzedzające wszczęcie postępowania odwoławczego sensu stricte. Skoro decyzja komunalizacyjna była prawomocna, to nie było podstaw do uznania, że podanie skarżącego jest odwołaniem od tej decyzji. W konkluzji należy stwierdzić, że czynność materialno-techniczna przesłania podania skarżącego do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, była co najmniej przedwczesna. Z kolei organ odwoławczy nie dostrzegł tych istotnych ułomności postępowania, nie naprawił błędów organu pierwszej instancji oraz bezzasadnie rozpatrzył podanie skarżącego jako odwołanie, naruszając w ten sposób art. 134 kpa. Mając na względzie wszystkie powyżej omówione okoliczności, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ppsa orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa. Organ ponownie rozpoznając podanie skarżącego nazwane odwołaniem weźmie pod uwagę powyżej omówione uchybienia procesowe.