IV SA/Po 59/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 października 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z [...] nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/I.Kucznerowicz /-/G.Radzicka /-/D.Rzyminiak-Owczarczak Dnia [...] wpłynął do Urzędu Miejskiego wniosek A.R. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córki S.R. i P.R., oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka i dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na P.R. Do wniosku zostały dołączone stosowne dokumenty oraz zaświadczenia. Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Inspektor Biura Świadczeń Rodzinnych przyznał wnioskowane świadczenia oraz dodatki uzasadniając, że A.K. spełnia warunki określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych). Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Biura Świadczeń Rodzinnych, na podstawie art. 3 pkt 23, art. 5, art. 8, art. 20, art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kodeks postępowania administracyjnego) uchylił decyzję z dnia [...] nr [...] w całości i odmówił z dniem 01 stycznia 2006 r.: - prawa do zasiłku rodzinnego na S.R., - prawa do zasiłku rodzinnego na P.R., - prawa do dodatku z tytułu urodzenia P.R., - prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na P.R. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, prawo do świadczeń rodzinnych oraz dodatków zostało przyznane na podstawie złożonego wniosku. W części 4 wymienionego wniosku A.R. wystąpiła o utratę całego dochodu z roku 2004 r., wykazanego w zaświadczeniu z urzędu skarbowego z dnia 23 sierpnia 2005 r., a to z powodu uzyskania prawa do urlopu wychowawczego. Po zsumowaniu dochodu członków rodziny i potraktowaniu całego dochodu strony z roku 2004 r. jako dochodu utraconego, miesięczny dochód rodziny strony, w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 471,24 zł. – był niższy niż ustawowe kryterium uprawniające do otrzymania zasiłku rodzinnego: 504 zł. Jednakże z dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego na okres zasiłkowy 2006/2007 wynika, że na wykazany przez urząd skarbowy dochód brutto skarżącej składają się dochody z tytułu zatrudnienia u pracodawcy oraz dochody z tytułu renty rodzinnej. Po ponownym przeliczeniu dochodu A.R. w roku 2004 wynika, że dochód w rodzinie w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł 602,23 zł., zatem był wyższy niż ustawowe kryterium uprawniające do otrzymania zasiłku rodzinnego. W związku z powyższym kwoty świadczeń rodzinnych pobrane przez A.R. za okres od dnia 01 stycznia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. stanowią kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W odwołaniu od decyzji strona wskazała, że nikt nie poinformował jej, że od dochodu rodziny nie można odliczyć dochodu z renty, a kazano wpisać cały dochód utracony. We wniosku o świadczenie rodzinne strona nie znalazła żadnej informacji o sposobie odliczania dochodu utraconego z tytułu urlopu wychowawczego. Nie myślała, że oszukuje Państwo i popełnia przestępstwo. Decyzją [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotowe świadczenia zostały przyznane w oparciu o przedłożone wraz z wnioskiem dokumenty, a z tych wynikało, że miesięczny dochód na rodzinę w rodzinie strony wynosi 471,24 zł., co jest kwotą niższą od ustalonego w ustawie o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowego. Jak wynika z dokumentów zaniżenie dochodów w niniejszym przypadku nastąpiło wskutek przyjęcia do ich ustalenia wyższej kwoty jako "dochód utracony". W swoim wniosku strona nie poinformowała organu I instancji, że w skład tego dochodu wchodzi także renta rodzinna, którą strona pobierała do 01 czerwca 2006 r. Jako dochód utracony strona mogła podać jedynie utratę zarobków z tytułu zatrudnienia związaną z uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego w myśl art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ ponownie przeliczony dochód wykazał, że miesięcznie w rodzinie strony przypadało, na osobę 602,63 zł., a więc więcej niż ustawowo wskazane 504 zł., pobrane świadczenia są świadczeniami nienależnymi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A.R. powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo wskazała, że została pokrzywdzona, bowiem wiedziała o fakcie przekroczenia dochodu na podstawie zaświadczeń z urzędu skarbowego za rok 2004, jednak otrzymała informację, że może to zostać uznane jako dochód utracony, jeżeli będzie przebywać na urlopie wychowawczym. Żadnych informacji nie mogła zataić, ponieważ na każde wezwanie organu I instancji stawiała się z dokumentami i składając wniosek dołączyła komplet dokumentów. Nie rozumie, dlaczego ma odpowiadać za błąd organów administracji i płacić za pomyłkę urzędnika bądź niedokładne przepisy. Dodatek pobierała również wcześniej na starszą córkę i nie było takich problemów. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że nie można uwzględnić tłumaczenia się nieznajomością przepisów lub wprowadzeniem w błąd przez pracownika, który poinformował stronę, że cały dochód utracony należy wpisać. Taka informacja była prawidłowa, gdyż wynika to z przepisów, a strona powinna wiedzieć, że nie może być utratą to, co nadal było wypłacane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) tworzy nadzwyczajny tryb wzruszania decyzji ostatecznej i następuje to wówczas gdy ulega zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych sytuacji nie miała miejsca, bowiem organ nie ustalił, aby w okresie od dnia 01 stycznia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa skarżącej, jak również nie ustalił by skarżąca nienależnie pobrała świadczenie. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia Z brzmienia przepisu przytoczonego w punkcie 1 wynika, że nie dotyczy on sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku, a więc nie mogło "ustać", albo podlegać wstrzymaniu. Kolejna przesłanką z punktu 1 jest wymóg pouczenia o braku prawa do jego pobierania. Natomiast z punktu 2 wynika, że osoba fałszywie zeznaje (oświadcza), przedstawia fałszywe dokumenty bądź świadomie wprowadza organ w błąd. Z ustaleń w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca złożyła żądane do wniosku dokumenty. Jak wyjaśniła na rozprawie, pojęcie dochodu utraconego było jej nieznane i to pracownik polecił jej wypełnić określoną rubrykę. Powyższe wyjaśnienia są w ocenie Sądu wiarygodne, bowiem wysokość dochodu utraconego na stronie drugiej wniosku z dnia 23 stycznia 2006 r. została wpisana innym długopisem niż ten, którym wnioskodawczyni wypełniła wniosek. Również w części VI wniosku wypełnionej przez pracownika organu urzędnik dopisał wysokość dochodu utraconego w kwocie 7807,91 złotych. Z powyższego wynika, że do wskazania wysokości dochodu utraconego doszło prawdopodobnie pod wpływem sugestii pracownika Biura Świadczeń Rodzinnych, a nie świadomego wprowadzenia organu w błąd przez skarżącą. Przerzucając odpowiedzialność na skarżącą za wadliwe wyliczenie dochodu utraconego organy obu instancji naruszyły również przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. nr 105, poz. 881 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 6 lit. "l" przytoczonego rozporządzenia, do wniosku o zasiłek rodzinny skarżąca winna dołączyć "dokument określający datę utraty dochodu oraz miesięczną wysokość utraconego dochodu". Przy wniosku z dnia 23 stycznia 2006 r. takiego dokumentu nie ma, brak nawet dokumentu, który potwierdzałby wysokość zarobków na ½ etatu. Tak więc organ rozpoznający wniosek uchybił przepisom § 12 ust. 3 w związku z § 2 ust. 2 pkt 6 lit. "l". W pouczeniach wniosku, powtarzających przepisy, nie ma definicji dochodu utraconego z czego należy wnioskować, że ustawodawca nie przewidywał sytuacji, w której organ przyjmuje za wiarygodne dane podane przez stronę wnioskującą o przyznanie świadczeń. W zaistniałej sytuacji organy administracji nie miały prawa korzystać z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalających na nadzwyczajny tryb wzruszania decyzji ostatecznej (art. 32 ust. 1). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zasadnym byłoby podjęcie czynności na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 155 kodeksu postępowania administracyjnego, ewentualnie art. 32 ust. 2 i art. 145 § 1 pkt 5 kpa i to z zachowaniem wymogów proceduralnych i respektowaniem zasad ogólnych, a także art. 61 § 4 kpa. Na uchybienia przepisom postępowania, wadliwym zastosowaniu przepisów prawa materialnego przez organ I instancji nie zwrócił uwagi organ odwoławczy. Nie wyjaśnił również na jakiej podstawie przyjął, iż skarżąca świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenie, tym bardziej, że skarżąca wyjaśniła w odwołaniu, że kwotę w pozycji: dochód utracony, wpisała pod dyktando pracownika. Zdaniem Sądu uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga od organu wykazania negatywnego zachowania strony, ukierunkowanego na niezgodne z prawem administracyjnym korzystanie ze środków publicznych, a takiej analizy nie zawiera zarówno decyzja organu I jak i II instancji. Zgodnie z brzmieniem przepisu at. 108 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego, albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub też wyjątkowo ważny interes strony. Ocena, czy istnieją przesłanki nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności, należy do organu, który wydał decyzje. Taka ocena zupełnie została pominięta w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, a brak uzasadnienia rozstrzygnięcia wystąpieniem jednej z przesłanek wskazanych w art. 108 kodeksu postępowania administracyjnego, których katalog jest zamknięty, wyklucza możliwość nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Można się jedynie domyślać, że intencją organu było zaprzestanie wypłaty świadczeń skarżącej. W takiej sytuacji organ mógł jednak korzystać z przepisów art. 152 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W powyższych okolicznościach uznając, że organy obu instancji naruszyły przepisy art. 32 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, § 2 ust. 2 pkt 6 lit. "l" i § 12 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. nr 105, poz. 881 ze zm.), art. 6 do 11, art. 61 § 4, art. 77 § 1, art. 80, art. 108 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c", art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ I. Kucznerowicz /-/ G. Radzicka /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak mb