II SA/Kr 730/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie: WSA Krystyna Daniel AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Wojewody [ ] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala Decyzją z dnia .................Prezydent Miasta N., wskazując jako podstawę prawną art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004r. Nr 261, póz. 2603 z późn. zm.), odmówił zwrotu nieruchomości położonej w obrębie ..... miasta N. przy ulicy ........oznaczonej jako działka gruntu o numerze ewidencyjnym ............ stanowiącej własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym ......... Spółki Gazownictwa Spółki z o.o. z siedzibą w T. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpili A.S. , E.S. , A.S. ,etc......... Aktem notarialnym z dnia ........1968 roku Nr Rep. ........sporządzonym w PBN w N. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, póz. 64, ze zm.) została nabyta na rzecz Skarbu Państwa przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[.......]" z siedzibą w T. parcela gruntowa........... Operatem wywłaszczeniowym dla gm. .........z dnia .........1967 roku ........wydzielona została na rzecz Skarbu Państwa m. in. parcela gruntowa .......z przeznaczeniem pod drogę dojazdową do obiektu nadzoru gazociągów ...........w N. Parcela gruntowa ..... o pow. .........zgodnie z zestawieniem porównawczym dot. zmiany oznaczenia działek na mapie obrębowej nr ...... wykonanym przez M.W. w grudniu 1962r. stanowiła działkę nr ewid. ...... w obrębie ....... miasta N. objętą Kw ......... Na podstawie księgi wieczystej ............ ustalono, że operatem wywłaszczeniowym gruntów przeznaczonych pod budowę Osiedla ...........wpisanym do ewidencji w składnicy geodezyjnej za numerem ...... dnia........1979 roku - działka nr ........podzieliła się na nowe działki gruntu o numerach ewidencyjnych ......o pow. 3460 m2 i ............ o pow. 605 m2. W dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stanowiła współwłasność D.S. , A.S. , A.S. ,etc............. Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w N. Wydziału Cywilnego z dnia .......1977 roku sygn.......spadek po D.S. , nabyli: M.W. , R.T. , H.W. , E.S. , A.S. i A.S. po 1/6 części. Organ wskazał, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym ............Spółki Gazownictwa Spółki z o.o. z siedzibą w T. i jest objęta KW nr ....... Spółka Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzibą w T. jest następcą prawnym Przedsiębiorstwa Państwowego "[......] ". Nowo utworzona spółka przejęła wszystkie prawa i obowiązki poprzednika prawnego. Natomiast Zakład Gazowniczy w J. stał się Oddziałem .......Spółki Gazownictwa Sp. z o.o. w T. Pismem z dnia ........2005 roku Dyrektor Oddziału Zakładu Gazowniczego w J. J.L. poinformował, że parcela gruntowa .......... została zakupiona z przeznaczeniem pod drogę dojazdową do planowanego obiektu obecnej Rozdzielni Gazu ......w N. Na dowód tego przedłożono operat na wywłaszczenie gruntów przeznaczonych pod drogę dojazdową do obiektu nadzoru gazociągów N. Z w/w pisma wynika również, że droga została wybudowana w latach 1969 -1970 roku, a użytkowanie jej rozpoczęto od dnia ...... lutego 1970 roku, co potwierdzają dołączone dokumenty, a to: projekt inwestycyjny pod nazwą "Droga dojazdowa do Bazy Nadzoru gazociągu w N.", pismo kierowane do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. z dnia 7 lipca 1968 r., a także książka kontrolna obiektu. Organ przeprowadził rozprawę administracyjną połączoną z wizją lokalną w miejscu położenia nieruchomości. W wyniku dokonanych oględzin w/w działki stwierdzono, że stanowi ona drogę dojazdową do Zakładu Gazowniczego w N. Droga jest wybrukowana, częściowo stanowi chodnik oraz miejsca postojowe, a pozostałej części urządzoną zieleń. Działka jest częściowo ogrodzona. Wnioskodawcy potwierdzają fakt, że działka ta została wykupiona z przeznaczeniem na drogę publiczną. Organ wskazał, że inwestycja jaką była budowa drogi została w całości zrealizowana w okresie dwóch lat od przejęcia, czyli do 10 lat od dnia, w którym własność działki przeniesiono na rzecz Skarbu Państwa. Cel na który w/w nieruchomość została nabyta został zrealizowany. Nie zostały spełnione przesłanki zbędności nieruchomości, wynikające z przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 w/w ustawy. Od powyższej decyzji wspólne odwołanie złożyli A.S. i H.W. . Odwołujący zarzucili, że organ wskazując, że inwestycja - budowa drogi została w całości zrealizowana w okresie dwóch lat od przejęcia przedmiotowej nieruchomości, nie podał na podstawie jakiego planu realizacyjnego przedmiotowa inwestycja miała się opierać i w jaki sposób ten plan został zrealizowany. Dowodem niezrealizowania planu inwestycyjnego jest fakt, że wywłaszczona w 1968 r. działka ....... po zmianie oznaczenia na ......... dnia .......05.1979 r. podzieliła się na nowe działki o numerach ewidencyjnych .......i........, zaś działka ...... w dniu .......03.1982 r. jako niezagospodarowana została przekazana Spółdzielni Mieszkaniowej. Z przedstawionego planu zagospodarowania miasta N. przy wywłaszczeniu działki nr ........ wynikało, że na tej działce ma być budowana obwodnica miasta N. Tym też uzasadniono zapewnione prawo przejazdu tą drogą do pozostałego gospodarstwa rolnego położonego za Rozdzielnią Gazu i odmówiono wpisu prawa przejazdu jako zbędnego. Decyzją z dnia .......2006 r., znak:......., Wojewoda ........., wskazując jako podstawę prawną art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. oraz art. 229 w zw. z art. 9a, art. 136 ust. 3, 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, póz. 2603 z późn. zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na fakt, iż wnioskowane do zwrotu działki nr .......w obr. ..... m. N. stanowią własność Gminy N. na wniosek Prezydenta Miasta N., kierując się, uchwałą NSA z dnia 19 maja 2003 r. w składzie 7 sędziów (OSP 1/03), w oparciu o art. 26 § 2 w zw. z art. 26 § 3 k.p.a., postanowieniem z dnia ......2005 r. Nr .........wyznaczył Starostę N. do załatwienia sprawy zwrotu w/w działek. Organ odwoławczy podał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, mimo wadliwego wskazania jako podstawy prawnej na art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podczas, gdy prawidłową podstawę stanowi art. 229. Zgodnie z nim - roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. (wejścia w życie ustawy) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jeżeli do dnia 31 grudnia 1997 r. wpłynął do sądu wniosek o wpisanie prawa użytkowania wieczystego, to roszczenie o zwrot nie przysługuje. Jeżeli wniosek taki wpłynął po tej dacie, to samo roszczenie o zwrot przysługuje, a organ prowadzący postępowanie o zwrot powinien zbadać przesłanki zbędności z art. 137 ust. 1 i 2 . Organ winien był po ustaleniu osób uprawnionych do występowania z wnioskiem o zwrot - w pierwszej kolejności ustalić czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki z art. 229, uniemożliwiające zwrot nieruchomości. Jednak, pomimo zebrania pełnego materiału dowodowego, nie dokonał takich ustaleń, ograniczając się do zbadania stanu prawnego wnioskowanej do zwrotu nieruchomości w dacie orzekania. Organ odwoławczy wskazał, że działka nr..........., zgodnie z zapisem zawartym w księdze wieczystej ............stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym ............ Spółki Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzibą w T. - na podstawie m.in. - umowy przeniesienia nieruchomości, użytkowań wieczystych gruntu i własności budynków stanowiących odrębne nieruchomości z dnia ...... kwietnia 2003 r. Nr .......oraz aktu przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną z dnia ..... października 1996 r., sporządzonego w siedzibie Ministerstwa Skarbu Państwa -wpisu dokonano dnia ...... lipca 2003 r. Organ odwoławczy, ustalił, że zgodnie z odpisem KW Nr .......z dnia ......... listopada 1999 r., stanowiącym załącznik Nr ..... do pisma ........ Spółki Gazownictwa Sp. z o.o. w T. z dnia ....... września 2005 r. w dniu 1 stycznia 1998 r. działka nr .......objęta była w/w KW Nr ..........i stanowiła własność Skarbu Państwa. Jako wieczysty użytkownik, właściciel budynków i urządzeń stanowiących przedmiot odrębnej własności figurowało ........ Górnictwo Naftowe i Gazownictwo z siedzibą w W. ......... Okręgowy Zakład Gazownictwa w T. Zakład Gazowniczy ........... Wpisu prawa użytkowania wieczystego w dziale II księgi dokonano w dniu .......lipca 1998 r., na wniosek z dnia ....... listopada 1997 r., na podstawie decyzji Wojewody N. z dnia ....... kwietnia 1997 r. znak: ..........Organ odwoławczy wskazał, ze zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania. Wnioskowana do zwrotu działka nr ...........jest przedmiotem użytkowania wieczystego, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Wobec tego w przedmiotowej sprawie przy spełnieniu przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, byłym właścicielom roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje, gdyż nieruchomość ta została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 r. i do dnia dzisiejszego nie zostało ono rozwiązane. Ustalenia zaprezentowane przez organ ł instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczące kwestii zbędności nieruchomości na cel jej nabycia nie miały wpływu na rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wskazał przy tym na wyrok NSA z dnia 10 maja 2001 r. l SA 2572/99. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie od powyższej decyzji złożył A.S., wnosząc ojej uchylenie. Skarżący wskazał, że działka ....... została przekazana w wieczyste użytkowanie ........Okręgowemu Zakładowi Gazownictwa w J. decyzją Wojewody ....... z dnia .........1997 r. Wojewoda .......... decyzją tą naruszył art. 200 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Działka ta została wywłaszczona z przeznaczeniem na drogę publiczną i zgodnie z prawem tylko na taki cel mogła być wykorzystana. Skarżący wskazał, że wystąpił w dniu .........2005 r. do Wojewody ........ o uchylenie tej decyzji jako sprzecznej z prawem i sprawa jest w toku. W dniu ..........2006 r. miało się odbyć posiedzenie WSA w Warszawie w tej sprawie. Skarżący wniósł zatem o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że "jej uzasadnienie może okazać się nietrafne". Wskazał przy tym, że gdyby Wojewoda ........ przed wydaniem decyzji uprzedził go o zmianie podstawy prawnej odmowy zwrotu nieruchomości to mógłby zwrócić się o zawieszenie postępowania do chwili wyjaśnienia sprawy wieczystego użytkowania działki. Uzupełniając skargę wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w Kw nr .......... wynika, iż przedmiotowy wniosek o wpis wpłynął w dacie wskazanej przez organ (.......11.1997r.), lecz był niekompletny. Uzupełnienie nastąpiło w dniu .......04.1998r. Wpisu dokonano ....... lipca 1998r. i taką datę organ winien przyjąć. Skarżący wskazał, że na wywłaszczonej nieruchomości została wybudowana droga dojazdowa do parceli zakładu ........, a nie droga publiczna dostępna dla wszystkich. W odpowiedzi na skargę Wojewoda .........wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji. Nadto odnosząc się do zarzutów skarżącego podał, że skarga na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia ............2005 r. nr ........dotycząca odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji uwłaszczeniowej została przez WSA w Warszawie oddalona. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania , nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy). Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r Nr 261, poz.2603 z późn. zm.). Stanowi on , że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstające w sytuacji , gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli przed dniem 1.01.1998r) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Oznacza to, że w takiej sytuacji roszczenie o zwrot nieruchomości zostało przez ustawodawcę wyłączone. Wyłączenie możliwości dochodzenia roszczenia stanowi negatywną przesłanki zwrotu nieruchomości, której zaistnienie prowadzi do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Decyzją ostateczną z dnia.......1997 r wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990r o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79 póz. 464 z późn. zm.) Wojewoda ......... orzekł o nabyciu z mocy prawa z dniem ...... grudnia 1990r przez ...... Górnictwo Naftowe i Gazownictwo z siedzibą w W. ...... Okręgowy Zakład Gazownictwa w T. Zakład Gazowniczy J. użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w N. , obejmującego m.in. działkę nr......, będącego przedmiotem wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem ..... grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa i własności budynków ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że decyzja potwierdza nabycie z mocy prawa przez państwową osobę prawną, posiadającą w dniu ...... grudnia 1990 r. w zarządzie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa prawo użytkowania wieczystego tych gruntów i własność budynków. Przepis art.2 ustawy z dnia 29 września 1990r o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości nie wymagał dla powstania użytkowania wieczystego wpisu do księgi wieczystej. Użytkowanie wieczyste powstawało z mocy samego prawa, a wpis do księgi wieczystej miał charakter wyłącznie deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny. Nie ma jednakże podstaw do stwierdzenia, iż przepis art. 229 ustawy odnosi się jedynie do użytkowania wieczystego ustanowionego w drodze umowy. Również powstanie użytkowania wieczystego z mocy prawa stanowi przeszkodę do zwrotu nieruchomości. Jak wynika z odpisu księgi wieczystej, znajdującego się na k. 120 przedłożonych akt administracyjnych, wpisu użytkowania wieczystego dokonano w dniu .........07.1998r na wniosek z dnia .......11.1997r. W przedłożonych aktach administracyjnych brak jest innych dowodów niweczących to ustalenie. Stosownie do obowiązującego wówczas przepisu art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wpis w księdze wieczystej miał moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Tak więc uznać należy, że w niniejszej sprawie ziściła się negatywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z art. 229 ustawy. Na marginesie podkreślić jeszcze należy, że i tak nie byłoby dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub gmina nie włada tą nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. Decyzja taka, bez uprzedniego rozwiązania stosunku prawnego użytkowania wieczystego, naruszałaby porządek prawny, gdyż kolidowałaby ze stanem prawnym. Ponadto byłaby niewykonalna, ponieważ Skarb Państwa nie mógłby zwrócić nieruchomości ze względu na utratę władania nią w momencie nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa przez osobę trzecia. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę, jako nieuzasadnioną, należało oddalić.