V SA/Wa 2405/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Mirosława Pindelska, Sędzia WSA Jolanta Bożek, Asesor WSA Andrzej Kania (spr.), , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi B.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia... czerwca 2007 r. nr ... znak ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia ... czerwca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) w wyniku złożenia przez B. W., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z dnia ... kwietnia 2007 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: Strona pismem z 8 grudnia 2006 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. o umorzenie zaległości wspólników Spółki Cywilnej .... oraz należności za zatrudnianych przez spółkę pracowników. Uzasadniając wniosek podała, że prowadzony sklep utracił zdolność ekonomiczną na skutek pojawienia się na rynku silnej konkurencji. Do zadłużenia przyczyniła się kradzież z włamaniem do lokalu mieszkalnego Strony a także zalanie i zniszczenie lokalu sklepowego w maju 2003 r. Dodatkowo sytuację finansową pogorszyła choroba i śmierć jednego ze wspólników spółki cywilnej. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, w dniu ... kwietnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), wydał decyzję, którą odmówił umorzenia należności z tytułu określonych składek. Uzasadniając decyzję Zakład stwierdził, że działalność gospodarcza nie jest już prowadzona to jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne i dlatego też brak jest podstaw do ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał również, iż Strona nie wykazała by z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną, uregulowanie należności wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Gospodarstwo domowe Strony uzyskuje dochód w wysokości ... zł. a Strona nie wykazała ponoszenia wydatków. Dodatkowo organ zaznaczył, że na kwotę zaległości składają się należności w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, które zgodnie z art. 30 u.s.u.s. nie podlegają żadnym ulgom. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym w dniu 30 kwietnia 2007 r. skarżąca wniosła o umorzenie zaległych składek. W uzasadnieniu wskazała wysokości wydatków, jakie ponosi na utrzymanie domu i dobrowolne regulowanie zaległości poprzez Komornika Rewiru II w M., które nie zostały uwzględnione przez organ. Prezes Zakładu przywołaną na wstępie decyzją z dnia ... czerwca 2007 r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu stwierdzając brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść przepisów regulujących umarzanie należności z tytułu składek, zawartych art. 28 ust. 2 w związku z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. a także w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Organ przyznał, że w sprawie wystąpiły dwie z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. , tj. przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., ponieważ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, ponadto komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Strona nie wykazała zaistnienia w sprawie przesłanek uzasadniających umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Organ powtórzył, że gospodarstwo domowe Strony uzyskuje dochód w łącznej wysokości ... zł. a wydatki gospodarstwa wynoszą ... zł. miesięcznie, co pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłatę zadłużenia wobec Zakładu w dłuższym okresie czasu. Dalej organ podkreślił, iż przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek są oparte na uznaniu administracyjnym, a to oznacza, że organ może ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Nawet gdy zaistnieją przesłanki uzasadniające umorzenie należności to obowiązkiem organu jest jedynie rozważenie możliwości umorzenia i nie obligują one organu do wydania decyzji uwzględniającej żądanie Strony. W skardze z 2 sierpnia 2007r. (data wpływu do organu) na powyższą decyzję Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu odwołała się do argumentacji podnoszonej we wniosku o umorzenie należności, jednocześnie podkreślając, że w jej sytuacji została stwierdzona całkowita nieściągalność należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 ww. przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności skarżonego aktu prawnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Bowiem merytoryczne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej uprzednio decyzją Zakładu nastąpiło pomimo jego wniesienia z uchybieniem 14-dniowego terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a., mającego zastosowanie w sprawie na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2007 r., została doręczona stronie w dniu 12 kwietnia 2007 r. Data ta jest bezsporna zarówno dla organu jak i samej skarżącej, i potwierdza ją formularz zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 37 akt administracyjnych). W decyzji tej zawarto prawidłowe pouczenie o przysługującym od niej środku zaskarżenia, tj. poinformowano stronę, iż może zwrócić się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak wynika z wyjaśnień Zakładu (karta 12 i 13 akt sądowych) oraz prezentaty organu na ww. wniosku (38 akt administracyjnych) został złożony osobiście przez skarżącą w dniu 30 kwietnia 2007 r. Fakt złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w Oddziale ZUS w C. potwierdziła również skarżąca w piśmie z 12 października 2007 r. (k.- 20 akt sądowych). Na podstawie stanu faktycznego sprawy należało zatem stwierdzić, iż termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął bezskutecznie w dniu 26 kwietnia 2007 r., wobec tego wniesiony w dniu 30 kwietnia 2007 r. ww. wniosek, nie powinien być merytorycznie rozpoznany. Podkreślenia wymaga, iż warunkiem skuteczności czynności procesowej -polegającej na wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - jest zachowanie ustawowego terminu przewidzianego do jej dokonania. Uchybienie tego terminu powoduje bezskuteczność takiego wniosku. Organ rozpatrujący ponownie sprawę obowiązany jest, przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku w postępowaniu wstępnym zbadać, czy został on wniesiony w przewidzianym w ustawie terminie. W sytuacji zaś stwierdzenia, iż został on wniesiony po terminie obowiązany jest, stosownie do treści art. 134 k.p.a., stwierdzić tą okoliczność w ostatecznym postanowieniu. Uchybienie zaś temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego po terminie stanowi rażące naruszenie prawa. Warto przy tym przytoczyć, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż "obowiązek ścisłego przestrzegania terminów w postępowaniu odwoławczym wynika z potrzeby zapewnienia pewności i trwałości stosunków w obszarze regulowanym przez prawo administracyjne" (v. wyrok NSA z 30.12.1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, Lex nr 45698). Reasumując, skarżąca nie dochowała w sprawie terminu przewidzianego na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zatem, stosownie do ww. art. 134 k.p.a. organ rozpatrujący wniosek obowiązany był więc wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku. Rozpatrzenie zaś środka zaskarżenia wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony - co miało miejsce w niniejszej sprawie - stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu decyzji, od której nie przysługują zwykłe środki zaskarżenia (odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), a więc decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 k.p.a.). Wskazana przyczyna nieważności zaskarżonej decyzji jest okolicznością przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja -jak wykazano- nie powinna być wydana, wszelkie więc zarzuty skargi jej dotyczące uchylają się spod kontroli Sądu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.