I SA/Wa 1853/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) Sędziowie : WSA Jolanta Rudnicka Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi R. S. i I. Y. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu oddala skargę. I SA/Wa 1853/07 UZASADNIENIE Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] września 2007 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - złożonego przez R. S. i I. Y. - rozstrzygniętej decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] maja 2007 r., nr [....] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urzędu Spraw Wewnętrznych w B. z dnia [...] sierpnia 1968 r., nr [...] - utrzymał w mocy własną decyzją z dnia [...] maja 2007 r. W uzasadnieniu decyzji przedstawiony został następujący stan sprawy. Orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1968 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urząd Spraw Wewnętrznych w B. orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w B. o pow. [...] m2, ujawnionej w KW nr [...], stanowiącej działkę nr [...], wydzieloną z nieruchomości o powierzchni ogólnej [...] ha, położonej przy ul. [...], stanowiącej własność L. F. Pismem z dnia 1 lipca 2005 r. R. S. i I. Y. (spadkobiercy byłego właściciela na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] czerwca 1992 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po L. F.) wystąpiły z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1968 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urzędu Spraw Wewnętrznych w B. Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 1968 r., zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94) i dlatego wedle tej ustawy oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy oceniać zasadność i prawidłowość wywłaszczenia oraz przyznanego odszkodowania. Istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma ocena, czy spełnione zostały materialnoprawne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia. Zgodnie z art. 3 ust. 1-2 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cel użyteczności publicznej, na cel obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych oraz dla planowej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. Celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, jak wynika z treści kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1968 r. oraz decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury w B. z dnia [...] października 1966 r., nr [...] znak: [...] ustalającej lokalizację szczegółową inwestycji, wydanej na podstawie zatwierdzonego planu zagospodarowania dzielnicy [...], było urządzenie bulwarów i dróg wraz z zielenią publiczną, co wypełnia przesłankę z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W przedmiotowej sprawie ubiegającym się o wywłaszczenie było Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Organ nadzoru prawidłowo wskazał w decyzji z dnia [...] maja 2007 r., iż w przedmiotowej sprawie został spełniony warunek określony w przepisie art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Odnosząc się do zarzutu skarżących należy wskazać, że w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1968 r. organ wywłaszczeniowy uznał niezbędność wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, podając ponadto podstawę prawną potwierdzającą zlokalizowanie inwestycji na tym właśnie terenie. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej przed wszczęciem zastępowania wywłaszczeniowego ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Należy podtrzymać, ocenę prawną w tej kwestii Ministra, iż "(...) wnioskodawca nie mógł wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości z powodu trudnych do pokonania przeszkód - ustalenia następców prawnych właściciela nieruchomości oraz ich adresów. Jednocześnie z uwagi na możliwe zamieszkiwanie tych osób za granicą, przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. pismem z dnia [...] listopada 1966 r., nr [...] zawiadomiło Ministra Spraw Zagranicznych o zamiarze zgłoszenia wniosku o wywłaszczeniu, realizując obowiązek wynikający z art. 6 ustawy. Tym samym, na zasadzie art. 6 ust. 4 ustawy, wnioskodawca mógł odstąpić od obowiązku pertraktacji z właścicielem". Pismem z dnia [...] lutego 1967 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. zawiadomiło o wszczęciu zstępowania wywłaszczeniowego oraz o terminie i miejscu rozprawy, którą wyznaczono na dzień [...] marca 1967 r. Zgodnie z art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno być ustalone na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie. Jak wynika ze znajdującego się w aktach protokołu z rozprawy z dnia [...] marca 1967 r., organ wywłaszczeniowy, tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. powołało biegłych, którzy wzięli udział w rozprawie wywłaszczeniowej. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że spełniona została przesłanka wskazana w art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zgodnie z art. 22 powołanej ustawy orzeczenie o wywłaszczeniu powinno w szczególności zawierać ustalenie przedmiotu wywłaszczenia oraz ustalenie jakie prawa rzeczowe obciążające wywłaszczoną nieruchomość zostają utrzymane, wskazanie na czyj wniosek następuje wywłaszczenie, ustalenie odszkodowania i terminu zapłaty odszkodowania, wymienienie osób (imię, nazwisko i adres) uprawnionych do otrzymania odszkodowania, szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie o środkach odwoławczych. Organ nadzoru prawidłowo wskazał, iż orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1968 r., spełnia wszystkie wymagania określone w art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Uznając zasadność rozstrzygnięcia Ministra Budownictwa z dnia [...] maja 2007 r. utrzymana została w mocy decyzja z [...] maja 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. S. i I. Y. wniosły o uchylenie decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2007 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2007 r. zarzucając im naruszenie art. 107 § 3, art. 7 i 77 k.p.a. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ wywłaszczeniowy nie wykazał, że wywłaszczenie było dopuszczalne w świetle treści art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r. i że nieruchomość była niezbędna na cel wywłaszczenia. W orzeczeniu wywłaszczeniowym nie zajmowano się dopuszczalnością wywłaszczenia, a oparto się na rozstrzygnięciu lokalizacyjnym. Stwierdzenie, że nieruchomość "przeznaczona jest na cele urządzenia bulwarów i dróg z zielenią publiczną" pozwala domniemywać, że chodzi o użyteczność publiczną - jednak nie zostało to wyraźnie powiedziane. Gdyby nawet przyjąć, że nieruchomość była przeznaczona na cele użyteczności publicznej, to konieczne było uwidocznienie tego celu w planie gospodarczym. Skoro nie ustalono, że nieruchomość ma służyć użyteczności publicznej i wykonywaniu zadania określonego w zatwierdzonym planie gospodarczym, to wywłaszczenie nie było dopuszczalne. Odpowiadając na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Sąd nie stwierdził naruszenia powołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Z przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wynika jednoznacznie, że organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W tej sprawie organ ustalił, że badane orzeczenie o wywłaszczeniu nie narusza rażąco prawa ani nie zawiera innych wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika stanowisko, które sąd w pełni podziela, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Z rażącym naruszeniem prawa nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa. Sąd nie podzielił zarzutu, iż nie istniały materialnoprawne przesłanki wywłaszczenia. Organ wykazał, że wywłaszczenie było dopuszczalne w świetle art. 3 ust. 1 ustawy, bowiem nieruchomość była niezbędna na cele użyteczności publicznej. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. dysponowało materiałem dowodowym pozwalającym na ocenę przesłanki niezbędności na cel użyteczności publicznej. Należy też zauważyć, że ustalenie, iż celem wywłaszczenia było urządzenie bulwarów i dróg wraz z zielenią publiczną, to przy takim określeniu celu trudno ocenić niezbędność w tym sensie, że można było rozważać przeznaczenie na te urządzenia innej nieruchomości niż wywłaszczona. Takich ocen można dokonać w razie wywłaszczenia nieruchomości np. pod budowę szkoły, ale nie przy tak określonym celu jak w niniejszej sprawie. Niezasadny jest zarzut skargi, iż stwierdzenie w decyzji wywłaszczeniowej dotyczące przeznaczenia nieruchomości na cele urządzenia bulwarów i dróg z zielenią publiczną pozwala domniemywać, że chodzi o użyteczność publiczną, jednak nie zostało to wyraźnie powiedziane. W ocenie Sądu niezależnie od tego, czy w decyzji wywłaszczeniowej wyraźnie wskazano, że wywłaszczenia dokonuje się na cele użyteczności publicznej, to opisanie tego celu w decyzji niewątpliwie wskazuje na ten właśnie cel jest wystarczające do uznania, że o chodzi o taki cel. Pojęcie "użyteczność publiczna" należy interpretować w zgodzie ze znaczeniem powszechnie przyjmowanym, jako dostępna dla wszystkich, społeczna ogólna, a także tym jakie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Wskazanie w decyzji wywłaszczeniowej, że nieruchomość jest przeznaczona na urządzenie bulwarów i dróg wraz z zielenią publiczną nie pozostawia wątpliwości, że wywłaszczenia dokonano na cel użyteczności publicznej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r. Nieposłużenie się w orzeczeniu terminem "użyteczność publiczna" nie stanowi rażącego prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie jego nieważności. Nie każde bowiem naruszenie prawa może być identyfikowane z rażącym naruszeniem prawa. Artykuł 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ma służyć wyeliminowaniu z obrotu prawnego wadliwych rozstrzygnięć, ale tylko tych, których treść pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa przez proste ich zestawienie ze sobą. Niezasadne jest również stanowisko, iż konieczne było ujęcie nieruchomości przeznaczonej na cel użyteczności publicznej w zatwierdzonym planie gospodarczym. Artykuł 3 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczanie nieruchomości stanowił, że wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obronności Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Oznaczało to, że właściwy organ podejmując rozstrzygnięcie w sprawie wywłaszczenia obowiązany był ustalić, czy spełniona została przynajmniej jedna z trzech materialnoprawnych przesłanek wywłaszczenia (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. III RN 38/98 – OSNAPU 1999, z. 6, poz. 194). Nie znajduje uzasadnienia stanowisko, iż oprócz ustalenie niezbędności nieruchomości na cele użyteczności publicznej konieczne było też wykazanie, że jest ona objęta zatwierdzonym planem gospodarczym. Takiego warunku ustawa z 1958 r. nie zawierała. Każdy z wymienionych w art. 3 ust. 1 celów wywłaszczenia stanowił samodzielną podstawę wywłaszczenia, zatem wywłaszczenie na cel użyteczności publicznej było dopuszczalne bez względu na to, czy cel ten był równocześnie przewidziany w zatwierdzonym planie gospodarczym. Z tego względu Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).