II SA/Kr 19/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie WSA Krystyna Daniel WSA Ewa Rynczak (spr.) Protokolant: Anna Fugiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stosunków wodnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej T. S. kwotę 540 zł (słownie pięćset czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia [...]. znak: Nr [...] Wójt Gminy [...] na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 239 poz. 2019 z późn. zm. ) oraz art. 104 kpa odmówił nakazania R. i A. R. właścicielom działki Nr [...] przywrócenia stosunków wodnych na w/w działce niekorzystnie wpływających na sąsiednią działkę nr [...] będącą własnością T. S. do stanu poprzedniego poprzez odtworzenie rowka odprowadzającego wody opadowe, biegnącego po działce państwa R. w kierunku rowu przy drodze powiatowej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek T. S. z dnia [...] r., w którym żądała przywrócenia stanu poprzedniego spływu wód opadowych lub roztopowych z pól, przywrócenia istniejących uprzednio urządzeń ziemnych zapobiegających dalszym szkodom. Wójt Gminy [...] wydał w dniu [...] r. decyzję odmowną znak: [...]. Na skutek odwołania T. S. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W trakcie ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji przeprowadził wizję w terenie, stronom przedstawiono do wglądu mapę sytuacyjno - wysokościową w skali 1:1000 z naniesionymi zabudowaniami. Organ ustalił, że od wielu lat (podczas nawalnych deszczy i nagłych roztopów) na w/w terenie istniał problem odprowadzenia wód opadowych płynących od strony pól uprawnych w kierunku drogi powiatowej i rzeki. Problem zaczął narastać wraz z zabudową działek położonych przy drodze powiatowej o czym świadczy mapa sytuacyjno - wysokościowa, zeznania świadków i stron, oraz decyzje i pisma z lat [...]. Organ wskazał na fakt, iż budynek mieszkalny T. S. jest zalewany wodami opadowymi napływającymi z wyżej położonych terenów i wpływającymi w lukę między stodołami. Organ podał następnie, że świadkowie: S. R. (wujek P. S.), G. P. (siostra P. S.), J. R. (matka P. S.) i wnioskodawczyni zeznali, że na początku lat [...] decyzjami Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Wodnej zostało nakazane byłemu właścicielowi działki Nr [...] W. I. i właścicielom sąsiednich działek wykonanie rowków odprowadzających wody opadowe z wyżej położonych pól po swoich działkach w stronę rzeki. Fakt nakazania wykonania "wodnika" na działce W. I., którym byłyby odprowadzane wody w kierunku rzeki potwierdza notatka służbowa z [...].196[...] r., oraz wniosek P. R. (ojciec P. S.) o rozpatrzenie w/w sprawy przez Kolegium Orzekające przy Prezydium Powiatowej Rady w [...] z 196[...] r.. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] rozpatrując wniosek P. R. w sprawie zalewania jego działki wodami opadowymi w 196[...] roku wydało decyzje-pisma właścicielom posesji o Nr domu [...] [...],[...] nakazujące odprowadzenie wód opadowych z wyżej położonych pól po własnych działkach w kierunku drogi publicznej. Z powyższych akt nie wynika, iż nakazy te zostały wykonane. Organ I instancji uznał jednak, że zeznania w/w świadków nie są spójne. S. R. zamieszkujący na tym terenie od urodzenia (lat [...]) m.in. zeznał, że iż mieszkańcy częściowo dostosowali się do w/w nakazów i wykonali małe rowki, które jednak po około [...] latach uległy zarośnięciu i nikt ich nie odtwarzał. Zeznał też, że w tym okresie był inny układ zabudowań niż obecnie, budynki mieszkalne i gospodarcze zlokalizowane były za obecnymi stodołami. Natomiast G. P. zeznała, że od pól A. R. był wykonany rowek (około 20 cm szerokości), który przechodził koło starego domu (obecnie sterta kamieni), a następnie przechodził po skosie w kierunku granicy z działką o Nr domu [...] a następnie koło ogrodzenia w/w działki i wody spływały do rowu przydrożnego. Zeznała, że rowek ten uległ zamuleniu około [...] lata temu i nie był odtwarzany. W związku z likwidacją rowka wody kierują się między stodoły a następnie na ogrodzenie i budynki mieszkalne powodując zawilgocenie budynku i zagrzybienie. Analizując notatkę służbową z dnia [...].196[...] r. nakazującą W. I. (poprzedni wł. działki Nr [...]) wykonanie "grobelki długości 50 mb koło płotu na odcinku od własnej stodoły do domu Ob. [...] tak żeby, woda nie spływała na działkę Ob. [...] a płynęła przykopką do rzeki", organ wskazał, że ze szkicu sporządzonego w w/w notatce i zeznań S. R., oraz mapy sytuacyjno - wysokościowej wynika, że układ zabudowań był inny niż obecnie. Nie było zbliźniaczonych domów mieszkalnych (budynki mieszkalne były wyżej niż obecnie) stanowiących obecnie zaporę dla spływających wód. Nakazanie wykonania rowka odprowadzającego wody dotyczyło terenu działki W. I. (obecnie P. R.) przy granicy z działką P. R. (obecnie P. S.) a nie z działką o Nr domu [...] jak zeznaje G. P. Brak jest jednak decyzji z lat sześćdziesiątych nakazującej W. I. wykonania odprowadzenia wód po swojej działce z wyżej położonych pól. Świadkowie w osobach B. O., Z. O., H. I. (teściowa P. R.), oraz A. R. zeznali natomiast, że po działce A. i R. R. nie było rowków odprowadzających wody opadowe z wyżej położonych terenów. Organ ustalił, że działka Nr [...] T. S. położona jest znacznie niżej niż działka Nr [...] R. i A. R. Obszar w którym znajduje się działka T. S. posiada ukształtowanie o spadkach skierowanych w stronę tej działki co potwierdzają rzędne zawarte w treści mapy sytuacyjno - wysokościowej. W związku z tym wody płynące po terenie przy intensywnych opadach deszczu, czy nagłych roztopach będą kierować się na działkę T. S. Po zmianie zabudowy działek Nr [...] ( p. R.) i Nr [...] ( S.) tj. usytuowanie stodół powyżej budynków mieszkalnych, pozostawienie luki około 1 m pomiędzy stodołami, wykonanie nasypów ziemnych przy wjazdach do stodół (od strony pól) na obu działkach w wyniku czego utworzyło się zagłębienie terenu, które ukierunkowuje wody w w/w lukę. Na spornych działkach poniżej stodół wybudowano zbliźniaczone budynki mieszkalne usytuowane na najniższym terenie co nie miało miejsca w 196[...] r. (notatka służbowa ze szkicem zabudowy z 196[...] r.). Woda wpływająca w lukę pomiędzy stodołami wpływa na podwórko A. R. i przelewa się przez murek ogrodzenia na działkę T. S. i zabudowania w związku ze znaczną różnicą poziomów terenu. Murek ogrodzeniowy nie jest urządzeniem wodnym (na co wskazuje wnioskodawczyni) zabezpieczającym przed przelewaniem się wody na jej posesję. Podnoszona przez T. S. kwestia nadsypania ziemi (koło kamieni) na działce A. R. nie wpłynęła na zmianę stosunków wodnych, gdyż spadek terenu przed nawiezieniem ziemi był w kierunku działki Nr [...] co obrazuje mapa sytuacyjno - wysokościowa. Ustalenia powyższe nie dały podstawy do uznania winy właścicieli działki sąsiedniej o Nr [...] co do zmiany stosunków wodnych skutkujących wystąpieniem szkód na nieruchomości T. S. Tym samym nie zaistniały przesłanki uzasadniające nakazanie właścicielom działki Nr [...] odtworzenie rowka w oparciu o przepis art. 29 ust. 1 Prawa wodnego. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła T. S., wnosząc o jej uchylenie w całości i domagając się: 1. usunięcia przyczyn powodujących zmiany w spływie wody oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom; 2. względnie odtworzenia rowka odprowadzającego wody spływające po działkach w kierunku jej zabudowań. Zarzuciła, że organ I instancji nie zastosował się do wytycznych organu odwoławczego, który uchylił poprzednio wydaną decyzję. Wskazała, że organ nie wyjaśnił dlaczego jej działka zalewana jest dopiero w ostatnim czasie pomimo wskazania na istniejące od kilkudziesięciu lat niezmienne ukształtowanie terenu oraz układ zabudowań. Podniosła, że SKO wskazało, iż postępowanie dowodowe winno być uzupełnione o szkic sytuacyjny z naniesionym ukształtowaniem terenu, zabudowań spadków i wzniesień które mają wpływ na spływ wód. Geodeta przedstawił zaś stronom na wizji wyłącznie mapę sytuacyjno-wysokościową, którą następnie posłużył się organ. Nie przeprowadzono pomiarów w terenie. Nie zaznaczono nawet na mapie miejsca w którym nadsypano ziemię. Odwołująca wskazała, że murek ogrodzeniowy stanowi rzeczywistą przeszkodę przed przelewaniem się wody. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 10 kpa poprzez brak możliwości odniesienia się przez odwołującą, przed wydaniem decyzji, do protokołu z wizji lokalnej z dnia [...] 2007r. Wskazała, że w dniu [...].07r wniosła o wydanie mapy i protokołu do których chciała się odnieść pisemnie. Wysłano je w dniu wydania decyzji [...].07r i otrzymała je dopiero [...].07r. Pismem z dnia [...].07r. zgłosiła swoje zastrzeżenia do których organ nie odniósł się ponieważ wcześniej już wydał decyzję. Decyzją z dnia [...] r. znak: [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1, ust. 3 ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne (t.j. z 2005 r., Nr 239, poz. 2019 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało skarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia i stanowisko organu I instancji. Nadto wskazał, że przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało, że państwo R. zmienili konfigurację terenu poprzez nawiezienie ziemi (kamieni) na swoją działkę oraz wybudowanie zabudowań gospodarczych. Niemniej w ocenie organu odwoławczego organ I instancji przeprowadził bardzo szczegółowe i skrupulatne postępowanie, które doprowadziło do stwierdzenia, że działania te nie są przyczyną złych stosunków wodnych i szkód na działce T. S. Stwierdzenie, że działka T. S. jest miejscem gromadzenia się wody nie implikuje samoistnie obarczaniem odpowiedzialnością za taki stan właścicieli działek sąsiednich. Zgodnie z art. 29 Prawa wodnego należy udowodnić związek przyczynowy pomiędzy zmianą stosunków wodnych na działce nr [...], a występującą szkodą na działce nr [...] Materiał zgromadzony w aktach sprawy wskazuje na brak takiego związku przyczynowego, chociaż nie jest kwestionowane występowanie szkód wodnych. Przyczyną występowania wody na działce odwołującej się jest ukształtowanie terenu, położenie jej działki niżej niż działki sąsiednie i tym samym narażenie jej na większe gromadzenia się wody niż na działkach sąsiednich, co występuje od szeregu lat. Jak wykazał organ I instancji wykonanie rowku odwadniającego było zalecane, ale nie wyegzekwowane w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przed kilkudziesięcioma laty. W tej sytuacji T. S. pozostaje, zabezpieczenie swojej działki przed zalewaniem wodą spływającą z wyżej położonych terenów we własnym zakresie, względnie wystąpienia na drogę postępowania cywilnoprawnego, opartą na naruszeniu stosunków sąsiedzkich (art. 144 i nast. kc) Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła T. S. występując o jej zmianę. Zarzuciła naruszenie art. 29 prawa wodnego i podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie w całości, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Orzekanie w myśl art.135 p.p.s.a. następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Przepisy ustawy przewidując jedynie uprawnienia kontrolne sądów administracyjnych nie dają im kompetencji do zastępowania organów administracji publicznej w wykonywaniu ich zadań orzeczniczych . Skarga jest uzasadniona. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wskazuje na to, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania art. 7k.p.a., art.10 k.p.a. , art. 77k.p.a. oraz art.107§ 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew temu, co twierdzi organ odwoławczy, organ I instancji w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału w sprawie, a organ II instancji w ogóle nie odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w swoim odwołaniu od decyzji organu I instancji i nie poczynił w tym zakresie własnych ustaleń, stwierdzając tylko, że organ I instancji przeprowadził bardzo wnikliwe postępowanie. Po pierwsze, organy obu instancji nie ustaliły w sposób jednoznaczny daty od kiedy zalewana jest działka nr [...] stanowiąca własność skarżącej i jaki był stan wód na działkach państwa R. i skarżącej T. S. tuż przed datą zalewania działki skarżącej . Skarżąca twierdzi, że przez okres kilkudziesięciu lat , przed jej obecnym zalewaniem działki, nie było problemu na jej działce. Organy obu instancji bezspornie ustaliły , że obecnie działka skarżącej jest zalewana. Organy powinny ustalić jaki był stan wód na gruncie tuż przed zalewaniem działki skarżącej, a jaki jest obecnie. Organy przeprowadziły jedynie oględziny w dniach [...] r. i [...] r. , przesłuchały świadków oraz dołączyły zdjęcia zrobione przez organ. Nie sporządziły natomiast żadnego szkicu sytuacyjnego na obu działkach przedstawiającego stan faktyczny istniejący na obu działkach, z dokonanymi pomiarami obiektów i rzeczy tam znajdujących się, z podaniem kierunku spływu wód na gruncie. Sporządzone przez organ zdjęcia mogą stanowić tylko materiał poglądowy . Organy ustaliły, że państwo R. cyt. "zmienili konfigurację terenu poprzez nawiezienie ziemi (kamieni) na swoją działkę oraz wybudowanie zabudowań gospodarczych". Organy nie ustaliły kiedy tę ziemię czy kamienie nawieźli , w jakim celu, jak dużo, dlaczego do tej pory nie został zlikwidowany ten nasyp i czy ich nasypanie mogło stanowić zaporę dla spływającej wody i zmienić kierunek powodując zalewanie działki skarżącej. Organy nie wdając się w szczegółową analizę tych okoliczności jednoznacznie ustaliły, że z tej przyczyny nie nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie. Organy nie ustaliły kiedy i jakie zabudowania gospodarcze zostały wybudowane przez p. R. i przez skarżącą i czy miały one wpływ na stan wody na gruncie. Skarżąca zarzuciła też ,że wybudowanie murku ogrodzeniowego , nadsypanie przy niem ziemi oraz zrobienie otworów w murku powoduje zalewanie jej działki. Organ nie ustalił kiedy został wybudowany ten murek i czy miał on wpływ na przebieg wody na gruncie. Poza tym skarżąca w odwołaniu od decyzji I instancji zarzuca jeszcze inne działania p. R. które , jej zdaniem, spowodowały zalewanie jej działki ale organ II instancji do nich w ogóle się nie odniósł i dlatego też sprawa wymaga dodatkowego wyjaśnienia i ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Niezależnie od tych okoliczności, organ I instancji nie dołączył do protokołu oględzin z dnia [...] r. [...] sztuk zdjęć, które do protokołu dołączyła skarżąca wskazując konkretnie na jakie okoliczności przedkłada. Organy obu instancji do nich się nie odniosły. Organy poza tym naruszyły przepis art. 10 k.p.a., ponieważ przed wydaniem decyzji nie umożliwiły skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań – ( por. wyrok WSA z dnia 23.01.2007r., II SA W-wa 2737/06,LEX 302417). Organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien wziąć pod uwagę naprowadzone wyżej okoliczności sprawy, odnosząc się przy tym wnikliwie do wszystkich zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniu , a powtórzonych w jej skardze. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy jest niepełny, wymaga uzupełnienia i dlatego wydanie zaskarżonej decyzji w tych okolicznościach było przedwczesne. W tej sytuacji uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie mogło odzwierciedlać rzeczywistego stanu faktycznego biorąc pod uwagę wyżej omówione okoliczności sprawy. W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), w myśl którego, Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla w całości decyzję, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.