II SA/Sz 85/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi I. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy decyzją z dnia (...)., nr (...) ustalił I K opłatę adiacencką z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanej podziałem działki nr (...), obręb (...). Decyzję doręczono stronie w dniu 5 listopada 2007 r. Radca prawny J K, będący pełnomocnikiem I K, w dniu 12 listopada 2007 r. wniósł od w/w decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazał, że pomimo wcześniejszego przygotowania odwołania nie było możliwe jego wysłanie w ustawowym terminie ze względu na jego chorobę (bolesne dolegliwości kręgosłupa). Na potwierdzenie tych wyjaśnień do wniosku pełnomocnik dołączył kserokopię zwolnienia lekarskiego, w którym podano, że był on niezdolny do pracy w okresie od 5 do 7 listopada 2007 r. W wyniku rozpatrzenia wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 58, art. 59 § 2 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), postanowieniem z dnia (...)., nr (...), odmówiło przywrócenia terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przedstawiło przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu do złożenia odwołania określone w art. 58 i art. 59 § 2 kpa oraz stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 19 lutego 2000 r., I SA 1072/00 oraz z dnia 8 grudnia 1999 r., I SA/Lu 1246/98, w których podano, m.in., że o braku winy w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Choroba może usprawiedliwiać uchybienie, jeżeli jest nagła i na tyle poważna, że nie pozwala na sporządzenie pisma, a nie ma też kim się posłużyć w tym celu. Na podstawie dokonanych spostrzeżeń Kolegium stwierdziło, że co do zasady zwolnienie lekarskie jako usprawiedliwienie uchybienia terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Przenosząc poczynione ustalenia prawne na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium uznało, że przedstawione we wniosku okoliczności nie stanowią przesłanki uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu. Zdaniem organu, pomimo przedłożonego zwolnienia lekarskiego z dnia 5 listopada 2007 r., pełnomocnik nie wykazał, że użył największego wysiłku w przezwyciężeniu przeszkody do dokonania czynności procesowej spowodowanej chorobą. W takich okolicznościach istnieje możliwość wysłania odwołania przez inną osobę, zwłaszcza, że odwołanie nie wymaga szczególnej formy i uzasadnienia. W analizowanym przypadku sprawa była na tyle ułatwiona, że jak twierdzi pełnomocnik, odwołanie było już wcześniej przygotowane. Według ustaleń organu, pełnomocnik zachorował w ostatnim dniu w którym upływał termin do złożenia odwołania. Zdaniem Kolegium, zwlekanie z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia świadczy przede wszystkim o nieodpowiedzialności profesjonalnego pełnomocnika, który mimo wszystko powinien był przedsięwziąć wszelkie środki do złożenia odwołania w dniu 5 listopada 2007 r., chociażby przed udaniem do się lekarza, albo po wizycie u niego. I. K., działając poprzez pełnomocnika – radcę prawnego J K, zaskarżyła powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając mu naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 35 oraz art. 58 w zw. z art. 59 § 2 kpa, wnosząc o uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanego postanowienia, ewentualnie o zmianę postanowienie poprzez przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Wójta Gminy z dnia (...)., oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu zarzutów skargi podniesiono, że składając odwołanie pełnomocnik strony wniósł o przywrócenie terminu do jego złożenia w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, czyli choroby, załączając informację udowadniającą, a nie tylko uprawdopodabniającą brak winy wraz ze zwolnieniem lekarskim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozważyło następujących aspektów sprawy: 1) organ podając, że odwołanie nie wymaga szczególnej formy i uzasadnienia pominął zawiłość oraz długotrwałość sprawy w której została wydana decyzja Wójta Gminy, opierająca się na operacie szacunkowym zawierającym merytoryczne błędy, których stwierdzenie wymaga fachowej wiedzy; 2) organ nie chciał zauważyć, że skarżąca mieszka w N, w związku z czym kontakt z nią jest dla pełnomocnika utrudniony, a sama strona nie ma bezpośredniego dostępu do polskich urzędów pocztowych; 3) nie każda choroba, co sugeruje Kolegium, nie jest nagła i pozwala na spokojne rozważanie co należy uczynić przed udaniem się do lekarza, czyli innymi słowy, nie zawsze da się przewidzieć jej skutki, czas trwania i dolegliwość. Ból kręgosłupa jest jedną z tych chorób, przy których ani myśli się o "innych" sprawach. Przy bólu kręgosłupa, każdy nawet najmniejszy ruch jest potwornym bólem, choćby zmiana pozycji, gdzie cały czas pozostaje się na silnych lekach przeciwbólowych, które jednocześnie wpływają na ograniczoną zdolność podejmowania decyzji i działania, powodując wręcz pewien stan nieświadomości; wnioskowanie organu wskazuje na brak doświadczenia życiowego, jest nieuprawnione i nieodpowiedzialne; 4) pełnomocnik prowadząc kancelarię radcy prawnego w K, poza swoim miejscem zamieszkania, w innej miejscowości oddalonej jedna od drugiej o ok. 15 km, pracuje sam - bez pomocy sekretariatu. Nie możliwe więc było posłużenie się sekretarką, czy inną zatrudnioną osobą do zastąpienia pełnomocnika oraz wysłania odwołania, bo takowej nie było. Zdaniem skarżącej, Kolegium nie podjęło kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy mając na względzie słuszny interes strony, czym naruszyło postanowienia art. 7 kpa. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył co następuje Skarga okazała się zasadna. Postępowanie o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego ma charakter wpadkowy. Mają w nim jednak zastosowanie wszystkie reguły prawa administracyjnego związane ze sposobem prowadzenia postępowania wyjaśniającego, wyciąganiem końcowych wniosków oraz formułowaniem argumentacji, która winna przemawiać za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadniając w zaskarżonym postanowieniu odmowę przywrócenia terminu do złożenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że pomimo, iż pełnomocnik skarżącej przedłożył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, iż był niezdolny do pracy od 5 do 7 listopada 2007 r., to nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi w złożeniu odwołania nastąpiło bez jego winy. Kolegium wyraziło stanowisko, że pełnomocnik nie wykazał, iż użył największego wysiłku w przezwyciężeniu przeszkody do dokonania czynności procesowej pomimo zaistniałej choroby. W tym zakresie organ, powołując się na wyrok NSA z 19 lutego 2000 r., I SA 1072/00, podkreślił, że choroba może usprawiedliwiać uchybienie terminu, jeżeli jest nagła i na tyle poważna, że nie pozwala na sporządzenie pisma, a nie ma też kim się posłużyć w tym celu. Kolegium uznało, że zwlekanie z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia świadczy o nieodpowiedzialności profesjonalnego pełnomocnika, który mimo wszystko powinien był przedsięwziąć wszelkie środki do złożenia odwołania w dniu 5 listopada 2007 r., chociażby przed udaniem się do lekarza, albo po wizycie u niego. Zdaniem Sądu, przedstawiona argumentacja oraz poczynione przez organ ustalenia są niewystarczające do uznania trafności zaskarżonego postanowienia odmawiającego skarżącej przewrócenia terminu do złożenia odwołania. Podstawową przesłanką uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia dowołania, jest prośba zainteresowanego, w której winien on uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 Kpa). W rozpoznawanej sprawie do wniosku o przywrócenie terminu, złożonego wraz z odwołaniem, została dołączona kopia zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy J K prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego – będącego pełnomocnikiem skarżącej. Jeżeli przyczyną uchybienia była choroba pełnomocnika uniemożliwiająca, w ocenie lekarza, wykonywanie obowiązków zawodowych radcy prawnego (do których niewątpliwie należy przede wszystkim udzielanie pomocy prawnej, w tym wykonywanie czynności procesowych), to dokonanie przez Kolegium odmiennej oceny zdolności do pracy pełnomocnika skarżącej w istocie kwestionuje w tym zakresie dowód pochodzący od osoby posiadającej wiedzę specjalną i winno być poparte odpowiednią argumentacją (por. wyrok NSA z 9 września 1998 r. SA/Bk 1081/1997, postanowienie SN z 12 maja 2006 r., V CZ 29/06). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazując na możliwość posłużenia się przez pełnomocnika skarżącej "inną osobą" nie ustaliło, a przynajmniej nie wykazało, że miał on możliwość posłużenia się inną osobą do dokonania wysyłki odwołania. Z wyjaśnień pełnomocnika J K wynika, że nie zatrudnia on żadnej osoby w Kancelarii, która dodatkowo jest oddalona o ok. 15 km od miejsca zamieszkania. Formułując tezę, iż pełnomocnik mógł nadać przesyłkę przed lub po wizycie u lekarza Kolegium nie rozważyło także, czy pełnomocnik był z wizytą u lekarza, czy też była to wizyta w miejscu zamieszkania pełnomocnika. Okoliczność ta mogłaby okazać się szczególnie istotna do ustalenia stanu sprawy w sytuacji, w której pełnomocnik z jednej strony wskazuje na niemożność udania się do Kancelarii w K równocześnie posługując się zaświadczeniem lekarskim lekarza prowadzącego indywidualną praktykę lekarską w K. Za nieuprawniony należało uznać postawiony przez organ pełnomocnikowi skarżącej zarzut nieodpowiedzialności w wykonywaniu swych obowiązków, który został oparty na stwierdzeniu, iż pełnomocnik zwlekał z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu. W ocenie Sądu, jeżeli nawet zdarzenie uniemożliwiające dokonanie czynności złożenia odwołania nastąpiło w ostatnim dniu terminu, w którym czynność miała być dokonana, to nie można przyjąć, że niedokonanie czynności jest przez stronę zawinione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2004 r., sygn. akt I CZ 142/04, Lex nr 277071; wyrok NSA z 9 września 1998 r., sygn. akt SA/Bk 1081/1997). Strona jak i reprezentujący jej interesy w sprawie pełnomocnik, mają prawo do skorzystania z przysługującego jej prawa do złożenia odwołania w którymkolwiek z 14 ustawowo przewidzianych dni do dokonania tej czynności procesowej. Nie przesądzając treści ostatecznego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wydając zaskarżone postanowienie organ naruszył przepisy prawa procesowego, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego postanowienia na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i orzeczeniem o zwrocie kosztów postępowania w trybie art. 200 w/w ustawy. Ponownie przystępując do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania organ weźmie pod uwagę przestawione wyżej uwagi, przeprowadzi ponowne rozważania, których celem winno być wykazanie winy albo braku winy pełnomocnika skarżącej przy składaniu odwołania. Na marginesie, odnosząc się do jednego z alternatywnych żądań skargi o przywrócenie przez Sąd terminu do złożenia odwołania należy wyjaśnić, że sądy administracyjne nie są uprawnione do zastępowania organów w podejmowaniu rozstrzygnięć opartych na przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. O przywróceniu terminu Sąd może orzec jedynie w stosunku do czynności procesowych dokonywanych w toku postępowania sądowoadministracyjnego.