II SA/Kr 357/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie : WSA Grażyna Firek (spr.) AWSA Inga Gołowska Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi E. K., M. K. i H. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości w zakresie działki nr [...] położonej w M., gmina W. skargę oddala. II S.A./Kr 357/08 U Z A S A D N I E N I E Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...]1969r, na podstawie art. 4,5,7,8, 14, 20, 21, 23, 27,30 31 i 32 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94) oraz art. 97 k.p.a., parcele gruntowe: l. kat. [...] o pow. 0,4598 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0165 ha położone b. gm. kat. M., zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele budownictwa, zgodnie z decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1965r. W dacie wywłaszczenia parcele gruntowe l. kat [...] i [...] stanowiły własność G. K., która była wnioskodawczynią niniejszego postępowania (złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości), zaś odwołujący się są jej spadkobiercami, co zostało stwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] stycznia 2002r., sygn. akt [...]. Decyzją z dnia [...] 2002r., Starosta Powiatu [...], na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r., Nr 46, poz. 543), oraz art. 104 k.p.a. orzekł o odmowie zwrotu na rzecz E. K. – M., H. S. i M. K. działek nr [...] i nr [...] położonych w M. Gm. W., w skład których weszły części wywłaszczonych parcel gruntowych I. kat. [...] o pow. O, 4598 ha i l. kat [...] o pow. 0,0165 ha. Starosta Powiatu [...] uznał, że decyzja o wywłaszczeniu nieprecyzyjnie określiła cel wywłaszczania, a zatem zaszła konieczność jego oceny na podstawie decyzji lokalizacyjnej Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1965r. oraz Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1965r. W ocenie organu, ze znajdującej się w aktach kserokopii mapy katastralnej obejmującej obszar wojskowy wynika, że wnioskowane do zwrotu parcele częściowo zostały przeznaczone na tzw. autodrom, służący do ćwiczeń jazdy samochodami ciężarowymi - terenowymi i gąsienicowymi, a w pozostałej części stanowiły pas oddzielający od siebie poszczególne elementy placu ćwiczeń wojskowych. Podniesiono, że w czasie rozprawy połączonej z oględzinami terenu przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji stwierdzono, że wywłaszczone parcele weszły częściowo w skład działki ewid. nr [...], a częściowo w skład działki nr [...]. Działka nr [...] jest porośnięta trawą, chwastami, samosiejkami drzewami i krzewami. Znajdują się na niej trzy zdewastowane budynki wyglądające na strzelnice oraz nieczynna zdewastowana linia energetyczna. W pobliżu budynków znajduje się stanowisko strzelnicze otoczone wałem ziemnym, znajdujące się przy drodze rowy strzelnicze są zdewastowane i porośnięte trawą. Oznacza to, że teren był użytkowany przez Wojsko [...] zgodnie z treścią decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], Nr [...], a tym samym cel wywłaszczenia został realizowany. Zatem część działki nr [...], w granicach której znajdują się części wywłaszczonych parcel 1, kat. [...] i [...] nie może być zwrócona, gdyż w stosunku do niej nie występują przesłanki z art. 137 § 1 ustawy o gospodarce gruntami. Działka ta stanowi własność Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej. Natomiast pozostała część wywłaszczonych parcel gruntowych: l. kat [...] i l. kat [...], znajdująca się w granicy działki ewid. nr [...], stanowi obecnie własność [...] Giełdy Ogrodniczej "[...]". Od decyzji Starosty Powiatu [...], odwołanie złożyli E. K. – M., H. S. i M. K. Decyzją z dnia [...] 2003r., Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r, o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000r. ze zm.) i art. 138 .§ 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewoda stwierdził, że skoro wywłaszczone przedmiotowe parcele gruntowe wchodzące w skład działki oznaczonej obecnie nr [...] stanowią aktualnie własność Giełdy Rolno - Ogrodniczej "[...]" S.A., to okoliczności tej nie można pominąć rozważając kwestię zwrotu nieruchomości w kontekście art. 136 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami. Natomiast pozostała część wywłaszczonych nieruchomości tj. d. parcel l. kat. [...] i [...] pozostająca obecnie w granicach działki ewidencyjnej nr [...], jest wykorzystywana nadal w sposób zgodny z celem określonym przy wywłaszczeniu. Nie zachodzą zatem w stosunku do niej przesłanki zwrotu określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Od decyzji Wojewody E. K. –M., H. S. i M. K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wskazując między innymi, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a zatem zostały spełnione przesłanki jej zwrotu, gdyż przynajmniej dwa razy zmieniano cel jej przeznaczenia bez zgody i wiedzy poprzedniego właściciela, bez powiadomienia go o tym, wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy. Podniesiono, że Skarb Państwa rozporządził przedmiotową nieruchomością - wbrew zakazowi użycia wywłaszczonej nieruchomości - na inny cel niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu. Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2006r., sygn. akt II SA/Kr 446/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że decyzja Wojewody z dnia [...] 2003r, nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] położonej w M. Gm. W., w skład której weszły części wywłaszczonych parcel gruntowych l. kat. [...] o pow. 0,4598 ha i l. kat [...] o pow. 0,0165 ha, w pozostałej części Sąd uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] 2003r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną złożył pełnomocnik Wojewody, radca prawny J. L., wnosząc o jego uchylenie w części wyrażonej w pkt l sentencji stwierdzającym, że decyzja Wojewody oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty Powiatu [...] zostały wydane z naruszeniem prawa i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniesiono także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia [...] lutego 2008 r. sygn. akt [...] po rozpoznaniu powyższej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok w punkcie I i w tej części sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zaskarżająca pkt l wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2006r. zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Odnośnie wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego, przypomnieć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając zarzut, należy wskazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym zaznaczyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny bada zgodność z prawem zaskarżonego orzeczenia Sądu pierwszej instancji (w granicach określonych skargą kasacyjną), a nie decyzji organów administracji publicznej. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że spełnione zostały przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., natomiast z uwagi na okoliczność, że zaskarżona decyzja, w ocenie Sądu, wywołała nieodwracalne skutki prawne, zastosować należało powołany wyżej art. 145 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych i może ono mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób nie budzący wątpliwości dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., o czym w niniejszej sprawie przesądził Sąd pierwszej instancji. Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być zatem rażące naruszenie każdego przepisu prawa, w tym również procesowego. Musi to być jednak wada tkwiąca w samej decyzji, a tego rodzaju wada na ogół jest jednak następstwem rażącego naruszenia prawa materialnego. Naruszenie prawa materialnego może zaś polegać w szczególności na błędnej jego wykładni lub zastosowaniu do ustalonego stanu faktycznego sprawy przepisu, który nie może mieć do niego zastosowania (błąd subsumcji), albo na zastosowaniu przepisu nieobowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Istotne jest zatem, aby istniał związek przyczynowy między naruszeniem prawa a treścią rozstrzygnięcia, polegający na tym, że gdyby nie było stwierdzonego uchybienia, to treść rozstrzygnięcia administracyjnego byłaby inna. W związku z tym uznać należy, że o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja, przy czym oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że organy prowadzące postępowanie o zwrot nieruchomości są obowiązane ustalić stan prawny nieruchomości, potwierdzony wpisem do księgi wieczystej, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji ustalił bowiem, że w toku postępowania zwrotowego, aktem notarialnym z dnia [...] 2001 r., Skarb Państwa - Agencja Mienia Wojskowego przeniosła między innymi własność przedmiotowej nieruchomości na [...] Giełdę Rolno - Ogrodniczą "[...]" S.A. z siedzibą w K., która następnie przeniosła własność przedmiotowej działki na rzecz innego podmiotu, to jest S. Z. - Ltd. Sp. z o.o. Naczelny Sad Administracyjny podziela pogląd skargi kasacyjnej, że na dzień wydania decyzji o odmowie zwrotu, przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, co ma takie znaczenie, że organ orzekający nie może do czasu przejęcia jej we władanie wydać decyzji pozytywnej, to jest orzekającej o zwrocie nieruchomości. Zauważyć także trzeba, że zarzuty naruszenia art. 136 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, powinny stanowić podstawę do kwestionowania prawidłowości zawartej umowy cywilnoprawnej, a nie stanowić przesłankę stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji, że decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości została wydana z naruszeniem prawa. Nie ma bowiem podstaw prawnych do przyjęcia, że to właśnie decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości wywołała nieodwracalne skutki prawne. To raczej czynność przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości na osobę trzecią w drodze umowy cywilnoprawnej wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie zaś sama decyzja. W związku z tym uznać należy, że w zaskarżonym wyroku doszło do błędnego odczytania ewentualnej wadliwości samej czynności cywilnoprawnej, jaką było przeniesienie własności wywłaszczonej nieruchomości w trakcie trwającego postępowania zwrotowego i przełożenia tego na decyzję odmawiającą jej zwrotu. Organ orzekający nie był bowiem kompetentny do badania zgodności z prawem przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości. Podkreślić także wypada, że ani organ administracyjny, ani sąd administracyjny nie mogą naprawić wadliwości działań podmiotów działających w imieniu Skarbu Państwa, w związku z czym uznać należy, że organ administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie miał wpływu na dokonaną czynność. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że spadkobierca poprzednich właścicieli nie ujawnił w księdze wieczystej ostrzeżenia dotyczącego toczącego się postępowania zwrotowego, a zatem przyjąć trzeba, że nabywca przedmiotowej nieruchomości działał w dobrej wierze. W związku z tym za zasadny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając ponownie skargę w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] położonej w M. Gm. W., w skład której weszły części wywłaszczonych parcel gruntowych l.kat. [...] o pow. 0,4598 ha i l.kat. [...] o pow. 0,0165 ha Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm./ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art.134 ustawy/. Zgodnie zaś z treścią art. 151 tej ustawy w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Stosownie zaś do treści art. 190 cyt. ustawy sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak już wielokrotnie wskazano materialnoprawne przesłanki zwrotu przedmiotowej nieruchomości określone są w art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. z 2000 r. Dz.u. Nr 46 poz. 543 ze zm./. Nieruchomość ta tj. działka nr [...] w skład której weszły części wywłaszczonych parcel gruntowych l.kat. [...] i [...] stanowi obecnie własność S. Z. - Ltd. Sp. z o.o. i okoliczność ta do daty ponownego rozpatrzenia sprawy nie uległa zmianie, w szczególności nie stała się własnością Gminy lub ponownie Skarbu Państwa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu cyt. wyżej wyroku, którą to wykładnią Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownie do cyt. wyżej zasady był związany, a ponadto w pełni ją podziela, skoro na dzień wydania decyzji o odmowie zwrotu przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa to ma to takie znaczenie, że organ orzekający nie może do czasu przejęcia jej we władanie wydać decyzji pozytywnej, to jest orzekającej o zwrocie nieruchomości. Mając na uwadze przytoczone wyżej względy Sąd uznał, że skarga w części odnoszącej się do działki nr [...] jest bezzasadna i dlatego na zasadzie cyt. wyżej przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.