II SA/Gd 259/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia 9 października 2007 r., nr [...]. Burmistrz, z upoważnienia którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, rozpoznając wniosek skarżącej B. G. z 28 sierpnia 2007 r., decyzją z dnia 9 października 2007 r., powołując się na art. 5 ust. 1, art. 20 ust. 3 i art. 26 ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, odmówił przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego na jej dzieci S. i K. G., dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania tych dzieci oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez S. G. Uzasadniając swoją decyzję Burmistrz stwierdził, że dochód w rodzinie skarżącej w 2006 r. w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie przekroczył wymagane kryterium dochodowe. W szczególności wskazał, że dochód ten wyniósł 579,51 zł, zaś kryterium wynosiło 504 zł. W uzasadnieniu decyzji tego nie wskazano, ale wynikało to ze złożonego przez skarżącą wniosku oraz dołączonych doń dokumentów, że rodzina skarżącej składa się z niej samej oraz dwójki jej dzieci S. i K., że dochód tej rodziny w 2006 r. wyniósł 12.000 zł, na co złożyła się wyłącznie renta alimentacyjna zasądzona od ojca S. G. M. G. wyrokiem z 14 września 2000 r. w wysokości 1.000 zł miesięcznie oraz że M. G. zmarł 8 kwietnia 2007 r. i w związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 26 czerwca 2007 r. przyznał S. G. rentę rodzinną w wysokości, nie licząc zaliczki na podatek dochodowy, 738,54 zł. Skarżąca od decyzji Burmistrza wniosła odwołanie, w którym zarzuciła, iż nie wzięto pod uwagę, że rentę alimentacyjną otrzymywała do marca 2007 r., zaś od 8 kwietnia 2007 r., to jest od śmierci zobowiązanego do płacenia tej renty M. G., otrzymywała rentę rodzinną w wysokości 738,54 zł. Zdaniem skarżącej organ administracji niezasadnie zsumował 1.000 zł alimentów i 735,54 zł renty rodzinnej, co doprowadziło do tego, że po podzieleniu tej sumy na trzech członków rodziny otrzymał dochód rodziny w wysokości 579,51 zł. Rozpoznając odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 15 listopada 2007 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Przyjmując wynikające z akt administracyjnych istotne fakty, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2007/2008 uwzględnia się dochód z 2006 r., jeżeli zaś członek rodziny uzyska dochody po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, to do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba ta otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Dalej stwierdził, że skoro skarżąca przed złożeniem wniosku otrzymywała na córkę S. G. rentę rodzinną i tą rentę otrzymuje nadal, to organ pierwszej instancji miał obowiązek uwzględnić ten dochód, co wynika, jak wskazał, z art. 3 pkt 24 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że dochód rodziny skarżącej wynosił 1.738,54 zł, czyli 579,51 zł na osobę i w związku z tym zostało przekroczone kryterium dochodowe, wynoszące 504 zł. W skardze skarżąca, wskazując na fakty, które powołała już w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, zarzuciła naruszenie § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Jej zdaniem przepis ten powinien mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy oba dochody podlegające na jego podstawie zsumowaniu istnieją. Jako nielogiczne i niesprawiedliwe skarżąca uznała zsumowanie dochodów, których nie otrzymywała równocześnie. W związku z tym skarżąca wskazała, że otrzymując alimenty w wysokości 1.000 zł miesięcznie spełniała kryterium dochodowe uprawniające ją do świadczeń rodzinnych, jednakże, mimo że w rzeczywistości od kwietnia 2007 r. w miejsce alimentów otrzymywała świadczenie o około 300 zł niższe niż poprzednie, to nie ma prawa do tych świadczeń. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Podniesiono przy tym, że brak podstaw, aby uznać, że utrata alimentów od kwietnia 2007 r. stanowi utratę dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, gdyż podejmując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji dokonano błędnej wykładni art. 5 ust. 4a w zw. z art. 3 pkt 24 lit. d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.). Wskazanych przepisów wprawdzie nie powołano, ale to właśnie art. 5 ust. 4a jest tym przepisem ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jest wykonywany poprzez § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.), powołany przez organ odwoławczy. Art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje zaś w warunkach rozpoznawanej sprawy w związku z art. 3 pkt 24 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż to właśnie w nim mowa jest o rencie rodzinnej, jako uzyskanym dochodzie. Zatem, te przepisy były w istocie podstawą podjęcia obu decyzji i to po dokonaniu wykładni, która pozwalała dodać dochód uzyskany z tytułu renty rodzinnej do dochodu uzyskanego z tytułu alimentów, bez względu na to, czy ten ostatni w chwili dokonywania tej operacji istniał. Rację ma skarżąca, że przyjęta przez organy administracji wykładnia wskazanych przepisów, według której dochód uzyskany przez członka rodziny w roku następnym po roku poprzedzającym okres zasiłkowy należy dodać do przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, bez względu na to czy dochód ten nadal istnieje, jest nielogiczna i niesprawiedliwa. Wystarczy porównać sytuację skarżącej z sytuacją osoby mającej takie same źródła dochodów, z tą jedną różnicą, że dochód uzyskany w roku następnym po roku poprzedzającym okres zasiłkowy (w rozpoznawanej sprawie rok 2007) otrzymałaby obok, a nie w miejsce, dochodu uzyskiwanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (w rozpoznawanej sprawie rok 2006). Tak jak skarżąca osoba ta nie uzyskałaby uprawnienia do świadczeń rodzinnych z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, z tym że rzeczywista ich sytuacja finansowa byłaby zdecydowanie różna. Różnica ta polegałaby na tym, że rzeczywisty dochód skarżącej zmniejszyłby się, natomiast rzeczywisty dochód tej hipotetycznej osoby zwiększyłby się. Mimo tego, przy przyjętej przez organy administracji wykładni prawa, ich sytuacje prawne byłyby takie same. Przyjęta zatem wykładnia gramatyczna prowadzi do wyniku, którego nie sposób zaakceptować. W związku z tym należy posłużyć się innymi metodami wykładni. Analizując funkcję wykładanych przepisów oraz ponadto art. 3 pkt 23 i art. 5 ust. 4 ustawy oświadczeniach rodzinnych, które pozostają z nimi w związku, można dostrzec, że pojęcia których dotyczą (utraty dochodu oraz uzyskania dochodu) ustawodawca stworzył, aby zaktualizować dochód rodziny ustalany w celu określenia uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Takie zaktualizowanie było potrzebne, gdyż z analizy takich pojęć, jak dochód rodziny (art. 3 pkt 2) i okres zasiłkowy (art. 3 pkt 10) wynika, że pomiędzy okresem, który jest istotny dla ustalenia dochodu rodziny, a czasem ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnym, może upłynąć na tyle dużo czasu, że mogą nastąpić istotne zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. Zatem, jeżeli funkcją tych przepisów ma być zaktualizowanie dochodu rodziny na czas ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnych, to należy przyjąć, że na podstawie art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskany dochód może powiększyć dochód rodziny jedynie wtedy, gdy ten dochód istnieje w chwili aktualizacji. Przepis ten nie ma zatem zastosowania wtedy, gdy zdarzenie powodujące uzyskanie dochodu jest jednocześnie przyczyną utraty dotychczasowego źródła dochodu. Tak zaś jest w przypadku świadczeń alimentacyjnych. Śmierć osoby zobowiązanej do świadczenia renty alimentacyjnej powoduje wygaśnięcie tego zobowiązania (zgodnie z art. 139 k.r. i o. obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego). Jednocześnie śmierć takiej osoby, jeżeli w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń powoduje nabycie prawa do renty rodzinnej przez uprawnionych członków jego rodziny, którymi mogą być m.in. dzieci (art. 65 ust. 1 oraz art. 67 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz.U. nr 39 z 2004 r., poz. 353 ze zm.). Z tych wszystkich względów art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że nie stanowi on podstawy do ustalenia dochodu rodziny, jeżeli uzyskany dochód w roku następnym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy to renta rodzinna uzyskana na skutek zdarzenia, które jednocześnie spowodowało utratę źródła dochodu stanowiącego podstawę ustalenia dochodu rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przyjmując wykładnię art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustaloną przez Sąd należało uwzględnić przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej jedynie jej dochody uzyskane w 2006 r. Z tych wszystkich względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd uwzględniając skargę uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Uwzględnienie skargi powoduje, że organy administracji ponownie rozpatrzą sprawę z wniosku skarżącej o przyznanie świadczeń rodzinnych i przy tym ponownym rozpatrzeniu wezmą pod uwagę wykładnię przepisów prawa materialnego przyjętą przez Sąd.