II SA/Ol 266/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz W. M. kwotę 200 zł. (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]"2007r., nr "[...]", Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]"2005r., nr "[...]", w przedmiocie odmowy przyznania W. M. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w listopadzie 1940r. w hitlerowskim obozie w D. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że W. M. w grudniu 1940r. została wysiedlona wraz z rodzicami z własnego gospodarstwa w miejscowości Z. do miejscowości J. na roboty przymusowe, a w marcu 1941r. została zatrudniona w Nadleśnictwie. W tych okolicznościach, twierdzenie strony o pobycie w listopadzie 1940r. w hitlerowskim obozie w D. uznane zostało za niewiarygodne. Wyrokiem z dnia 27 września 2007r., sygn. akt II SA/Ol 667/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę W. M. na powyższą decyzję. Skarżąca nie wniosła o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Orzeczenie Sądu jest zaś prawomocne. Jednak, pismem z dnia 17 października 2007r. W. M. zwróciła się do Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznania jej uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w hitlerowskim obozie w D., w którym przebywała wraz z rodzicami i rodzeństwem w okresie od 11 listopada 1940r. do 21 listopada 1940r. w ramach masowych wysiedleń ludności polskiej z terenu gminy J., do której należał Z. - "[...]", w związku z przygotowywaniem tych ziem pod poligon wojskowy. Na tą okoliczność, strona przedłożyła oświadczenia dwóch świadków (I. S. i K. Z.), którzy potwierdzili wspólny pobyt z nią w obozie w D. W odpowiedzi na wystąpienie W. M., Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych - pismem z dnia 21 listopada 2007r. - pouczył ją, że decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich jest ostateczna i może być wzruszona w jednym z trybów nadzwyczajnych, w przypadku wystąpienia przesłanek określonych w art. 145 § 1, art. 154 lub art. 156 § 1 kpa. Ustosunkowując się do odpowiedzi organu, W. M. podała, że nie zna się na przepisach prawa, ale wnosi o rozpoznanie jej sprawy w trybie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 154 kpa. Kolejnym pismem z dnia 13 grudnia 2007r., Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zobowiązał stronę do wskazania jednego z dwóch powołanych trybów nadzwyczajnych, w których żąda wzruszenia ostatecznej decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich, wskazując, że tryby te nie mogą być stosowane łącznie. Odpowiadając na wezwanie - pismem z dnia 19 grudnia 2007r. - strona, jako podstawę do wzruszenie przedmiotowej decyzji, wskazała art. 154 kpa. Biorąc pod uwagę to oświadczenie, decyzją z dnia "[...]"2008r., nr "[...]", Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia w trybie art. 154 § 1 kpa własnej decyzji z dnia "[...]"2007r., nr "[...]" oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia "[...]"2005r., nr "[...]", w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślono, że przedłożone przez stronę nowe zeznania świadków stoją w sprzeczności z dotychczas zebranym materiałem dowodowym - w szczególności z oświadczeniem strony składanym w toku postępowania o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, w którym wskazywała jedynie na fakt wysiedlenia z miejscowości Z. do J., nie wspominając o pobycie w obozie w D. W ocenie organu, ustalone okoliczności sprawy, wykluczają przyjęcie poglądu, że interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za uchyleniem - w trybie art. 154 kpa - dotychczasowej decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Podniesiono przy tym, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy, ani też go zastępować, gdyż zasada praworządności, wyrażona w art. 6 kpa, zobowiązuje organy administracji publicznej do działania na podstawie przepisów prawa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, W. M. podała, że ubiegając się o odszkodowanie za pracę przymusową nie wspominała o fakcie pobytu w obozie w D., gdyż w tym okresie nie przyznawano uprawnień kombatanckich za pobyt w tym obozie. Ponownie podniosła, że nie zna się na przepisach prawa i nie rozumie dlaczego osoby, które przebywały z nią w obozie w D., już dawno otrzymały uprawnienia kombatanckie, a zeznaniom jej i powołanych przez nią świadków organ nie daje wiary. Decyzją z dnia "[...]"2008r., nr "[...]", Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że strona nie wykazała okoliczności przemawiających za wzruszeniem ostatecznej decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich w trybie art. 154 kpa. Podniesiono przy tym, że w toku obecnego postępowania, organ nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie bada, czy w sprawie nie wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji we wskazanym trybie nadzwyczajnym, tj. interes społeczny lub słuszny interes strony. Poza tym podkreślono, że w niniejszej sprawie, organ związany jest wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 września 2007r., Sygn. akt II SA/Ol 667/07, oddalającym skargę W. M. na decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich, co wyklucza przyjęcie przez organ odmiennej, od wyrażonej przez Sąd, oceny prawnej w aktualnym stanie faktycznym i prawnym. Ponadto, w ocenie organu, nie stanowi słusznego interesu strony, o którym mowa w art. 154 kpa, dążenie do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, W. M. zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, w tym: art. 6 kpa, polegające na rozpatrzeniu wniosku skarżącej o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, jako wniosku o zmianę decyzji na podstawie art. 154 § 1 kpa; art. 7 kpa, polegające na nie wyjaśnieniu stanu faktycznego i nie rozpatrzeniu dowodów zgłoszonych przez skarżącą; art. 8 kpa, poprzez nie wyjaśnienie faktycznej woli skarżącej, wynikającej ze złożonego przez nią wniosku; art. 9 kpa, poprzez nienależyte informowanie skarżącej o okolicznościach prawnych w toku postępowania; art. 10 § 1 kpa, poprzez uniemożliwienie skarżącej zajęcia stanowiska przed wydaniem decyzji. Z tych też względów, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi, W. M. podniosła, że organ zmuszał ją do precyzowania wniosku z dnia 17 października 2007r., wymagając od 80-letniej osoby znajomości i zrozumienia przepisów prawa oraz różnic w poszczególnych trybach postępowania, co wywołało negatywne dla niej konsekwencje prawne. W ocenie skarżącej, wskazany wniosek, zgodnie z jego treścią i załączonymi dowodami, powinien zostać rozpatrzony przez Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Potraktowanie tego wniosku jako żądania uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 154 kpa, doprowadziło do zignorowania przez organ nowych dowodów w sprawie, potwierdzających wadliwość ustalonego wcześniej stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącej, takie działanie było świadomym i celowym wykorzystaniem przez organ niewiedzy i niezrozumienia przez nią przepisów prawa, w celu jak najszybszego zamknięcia sprawy, bez konieczności zmiany niesprawiedliwej i niekorzystnej dla niej decyzji. W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych - podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji - wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 24 czerwca 2008r., W. M. dodała, że nie podawała w dokumentach informacji o pobycie w obozie w D., gdyż nie był to pobyt stały, a tylko przejściowy (10-dniowy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w tym przede wszystkim art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako kpa). W pierwszej kolejności podnieść należy, że wskazane przez skarżącą w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 21 listopada 2007r. - dwa tryby nadzwyczajne wzruszenia decyzji ostatecznej; art. 145 § 1 pkt 5 kpa i art. 154 kpa, wbrew twierdzeniom organu, nie wykluczają się wzajemnie, gdyż wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa powinno mieć pierwszeństwo przed uchyleniem lub zmianą decyzji w trybie art. 154 kpa. Z konkurencyjnością trybów nadzwyczajnych mamy bowiem do czynienia tylko w sytuacji zbiegu postępowań dotyczących decyzji wadliwych, tj. wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji. Niedopuszczalny jest natomiast zbieg trybu weryfikacji decyzji dotkniętej wadą kwalifikowaną, z trybem weryfikacji decyzji prawidłowej lub dotkniętej wadą niekwalifikowaną (art. 154, 155, 161 kpa). Uchylenie lub zmiana decyzji prawidłowej może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy brak jest podstaw do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 kpa) lub stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 kpa). Należy również zauważyć, że rozstrzygnięcia, podjęte na podstawie art. 154, 155, 161 kpa, mają charakter uznaniowy, podczas gdy w sytuacji wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności, mamy do czynienia z decyzją związaną (zob. wyrok SN z 6.01.1999r., III RN 101/98, OSNP 1999, Nr 20, poz. 637 oraz wyrok NSA z 13.10.1995r., III SA 27/95, LEX nr 26991). W tych okolicznościach, żądanie skarżącej, dotyczące wzruszenia dotychczasowej decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa i art. 154 kpa, powinno być rozpatrzone przez organ, najpierw w trybie wznowienia postępowania, a - po ostatecznym zakończeniu postępowania wznowionego - w trybie art. 154 kpa. Zatem, przyjęcie przez organ poglądu o niemożności przeprowadzenia w tej sprawie obu wskazanych przez stronę trybów nadzwyczajnych i rozpatrzenie wniosku jedynie w trybie art. 154 kpa, narusza art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, które zobowiązują organ do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy. W tym zakresie, za niesłuszne należy uznać także twierdzenie organu o związaniu treścią wyroku WSA w Olsztynie z dnia 27.09.2007r., sygn. akt II SA/Ol 667/07 - oddalającego skargę W. M. na decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich - jako przesłanką wyłączającą możliwość wznowienia postępowania w związku z ujawnieniem nowych dowodów w sprawie. W doktrynie istnieje co prawda rozbieżność w zakresie dopuszczalności uruchomienia administracyjnego postępowania nadzwyczajnego po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego, jednak w odniesieniu do instytucji wznowienia ogólnego postępowania administracyjnego, przychylić należy się do poglądu, że uruchomienie wskazanego trybu, będzie dopuszczalne, także po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu administracyjnego, jednakże tylko z przyczyn, które nie były znane sądowi przy wydawaniu orzeczenia. Wówczas, uwzględniając zasady ekonomiki procesowej, należy wznowić postępowanie administracyjne, bez potrzeby wznowienia postępowania sądowego (zob. wyrok NSA z 30.09.1985r., SA/Wr 358/85, OSP 1987, Nr 2, poz. 27, wyrok NSA z 30.04.1986r., SA/Wr 137/86, ONSA 1986, Nr 1, poz. 29, wyrok NSA z 17.02.1988r., I SA 891/87, ONSA 1988, Nr 1, poz. 38; wyrok NSA z 30.10.1996r., I SA 884/96, ONSA 1997, Nr 4, poz. 157, wyrok NSA z 06.04.2001r., I SA 2433/99, LEX nr 55295). W tym stanie rzeczy, należy uznać dopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, co do której sąd administracyjny oddalił skargę, jeżeli po orzeczeniu sądowym ujawnią się lub wystąpią podstawy do jego wznowienia. W rozpoznawanej sprawie, skarżąca przedłożyła nowe zeznania świadków, które w jej ocenie, mają być nowymi dowodami w sprawie, uzasadniającymi wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Dowody te nie były znane zarówno Kierownikowi Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, jak i Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, kontrolującemu decyzje tego organu o odmowie przyznania W. M. uprawnień kombatanckich. Stąd, żądanie wznowienia postępowania w tej sprawie winien rozpoznać Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. W świetle przytoczonej argumentacji, działania organu podjęte w niniejszej sprawie, naruszają także art. 8 i 9 kpa. O ile, za uzasadnione można uznać pierwsze wezwanie skarżącej do sprecyzowania przedmiotu wystąpienia z dnia 17 października 2007r., zawierające wskazanie przesłanek trybów nadzwyczajnych umożliwiających wzruszenie decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich, o tyle wystosowanie kolejnego wezwania, po wskazaniu przez skarżącą art. 145 § 1 pkt 5 kpa i art. 154 kpa, niewątpliwie było działaniem naruszającym, określoną w art. 8 kpa, zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Podnieść przy tym wystarczy, że skarżąca jest 80-letnią osobą, podkreślającą, w pismach kierowanych do organu, nieznajomość przepisów prawa i niezrozumienie istoty trybów nadzwyczajnych. W tych okolicznościach, kolejne wezwanie skarżącej do sprecyzowania przedmiotu wniosku, wystosowane przez organ w dniu 13 grudnia 2007r., należy uznać za zbyt formalistyczne, tym bardzie w sytuacji, gdy obok podania art. 145 § 1 pkt 5 kpa i art. 154 kpa, skarżąca załączyła dokumenty wskazujące na żądanie wznowienia postępowania. Ponadto, skierowanie do skarżącej ponownego wezwania, bez wyjaśnienia skutków prawnych wyboru konkretnego trybu nadzwyczajnego, dodatkowo z błędnym pouczeniem o braku możliwości przeprowadzenia w sprawie obu wskazanych przez stronę trybów, stanowi także naruszenie art. 9 kpa, statuującego obowiązek organu administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych winien zatem rozważyć kwestię dotyczącą warunków dopuszczalności zbiegu trybu wznowienia postępowania i trybu uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 154 kpa, biorąc pod uwagę w pierwszej kolejności żądanie W. M. o wznowienie postępowania, zawarte w piśmie z dnia 17 października 2007r, do którego zostały dołączone nowe zeznania świadków. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 200 wskazanej ustawy.